Nieuwe tool voor ondersteunen bij participatie

Of we mensen met een verstandelijke beperking moeten ondersteunen bij participatie en inclusie mag geen discussie meer zijn. Mensen zijn immers gelukkiger als ze gewoon mee kunnen doen. De vraag die nu speelt is veel meer hoe medewerkers de participatie en inclusie van hun cliënt kunnen bevorderen.

Zorgaanbieders uitgedaagd

Veel zorgaanbieders hebben participatie en inclusie formeel tot beleid verheven. Toch wil het in de praktijk nog niet erg vlotten. Dat constateert Hans Kröber in zijn proefschrift Gehandicaptenzorg, inclusie en organiseren. Belangrijke succesfactoren volgens Kröber: medewerkers moeten aandacht hebben voor participatie en inclusie en ze moeten voldoende zijn toegerust. Een onderzoek van McConkey laat vergelijkbare bevindingen zien. Maar hoe doe je dat? Hoe kun je medewerkers toerusten voor deze taak?

Op zoek naar tools voor medewerkers

In onze zoektocht naar hulpmiddelen voor medewerkers hebben we ons laten leiden door de volgende principes.

Werk met concrete doelen en acties 

Werken aan participatie begint bij het opstellen van en werken aan concrete doelen en acties. Als je de doelen reëel en klein maakt en verwerkt in het ondersteuningsplan, wordt de kans op succes groter.

Weet wat je cliënt wil

Uit onderzoek (onder andere van Johnston)  blijkt dat de intensiteit van de maatschappelijke activiteiten (dus ‘hoe vaak ga je op pad’ of ‘hoeveel vrienden heb je’) niets zegt over de mate van tevredenheid. Voor het stellen van doelen en acties is het dus belangrijk om te onderzoeken waar de persoon zelf waarde aan hecht.

Besteed aandacht aan de omgeving

Participeren doe je in interactie met je omgeving. Maar de omgeving blijkt vaak nog niet ingericht op personen met een beperking. Door te luisteren naar de ervaringen van de cliënt kun je belemmeringen wegnemen en hulpbronnen beter benutten.

Kijk systematisch

Door systematisch de verschillende aspecten van participatie de revue te laten passeren mis je geen belangrijke zaken en kun je makkelijker verbeteringen signaleren. De International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF) is hiervoor een mooi kader. ICF classificeert belangrijke levensdomeinen en omgevingsfactoren. Voor praktisch gebruik in de gehandicaptensector is wel een vertaalslag nodig.

Systematisch aan de slag

Samen met mensen uit het veld heb ik deze vertaalslag gemaakt. Resultaat: een tool voor begeleiders om met de cliënt systematisch te werken aan participatie en de rol van omgeving. De tool bevat vragen over participatie in de domeinen:

• wonen
• sociale relaties
• werk en vrije tijd

Bij elk domein horen vragen over de huidige activiteiten en de mate van tevredenheid. Bij elk domein gaan we in op een aantal factoren die van invloed kunnen zijn op deze activiteiten, zoals de houding van mensen, ondersteuning, hulpmiddelen, regels en diensten.

De vorm van de tool is nu nog een vragenlijst voor begeleiders en cliënten. De resultaten van een eerste evaluatie zijn positief. Maar ik denk dat een andere vorm de praktische toepasbaarheid kan verbeteren. Bieden bijvoorbeeld talking mats een oplossing? Denk met ons mee en reageer op deze blog!