Vrijwilligers in de aanbieding

Mag je mensen met een uitkering verplichten om vrijwilligerswerk te doen? Deze discussie is losgebarsten na het voorstel van VVD-Tweede Kamerlid Malik Azmani (externe link) om een werkplicht in te stellen voor mensen in de bijstand. Mag je organisaties ook verplichten om mensen aan te nemen als vrijwilliger? Azmani noemt de zorgsector als een van de voorbeelden om mensen in te zetten. Daar is immers een tekort aan beroepskrachten en zijn extra handen zeer gewenst.

Zeker, in de zorg zijn veel positieve voorbeelden van mensen die als vrijwilliger hun weg vinden naar betaald werk. Ze brengen thee en koffie rond, helpen in de keuken, het restaurant, in de tuin, bij activiteiten. Waardevol werk: voor cliënten, voor de organisatie en niet in de laatste plaats voor de vrijwilligers zelf. Maar het gaat niet vanzelf.

Plaatsen kost tijd

Het veelgehoorde commentaar van zorgorganisaties is dat het plaatsen en begeleiden van vrijwilligers veel tijd kost. Een passende functie zoeken, inwerken, begeleiding op de werkvloer bieden, functioneringsgesprekken houden. En dat doen ze niet alleen voor deze doelgroep. Ook scholieren op zoek naar een maatschappelijke stage melden zich in groten getale aan bij zorgorganisaties. Mensen die de Nederlandse taal niet goed spreken komen voor een taalstage. Mensen met een handicap willen graag door middel van vrijwilligerswerk participeren in de maatschappij. Bedrijven tonen hun maatschappelijke betrokkenheid en komen met werknemers langs om ‘iets goeds’ te doen.

Geen geld voor begeleiding

Allemaal zeer lovenswaardig. Maar tot hoe ver reikt de capaciteit van de organisaties om al deze mensen een plek te bieden en op te vangen? Want inzet van vrijwilligers gaat niet vanzelf. Het vraagt om goede voorbereiding en uitvoering. En daar ontbreekt het vaak aan. In de Zorg Zwaarte Pakketten, het bekostigingssysteem in de zorg, is niet voorzien in opvangen en begeleiden van vrijwilligers. Organisaties moeten daar zelf geld voor vrijmaken. Door de bezuinigingen komt dit onder druk te staan.

Huidige vrijwilligers buitenspel

Het is echter niet alleen een kwestie van geld. Ook is de vraag of organisaties mensen mogen selecteren op hun motivatie en vaardigheden. Het lijkt alsof je niets hoeft te kunnen om vrijwilligerswerk in de zorg te doen. Dat doet geen recht aan de vele duizenden vrijwilligers die nu actief zijn. Ze zijn zeer betrokken bij hun medemens, zetten hun talenten en vaardigheden in om iets voor hen te betekenen. Ze zijn vaak zeer toegewijd en blijven jarenlang actief in de zorg. Ze voelen ze zich buitenspel gezet als mensen met een uitkering taken van hen overnemen en haken af.

Onrust voor bewoners

Hoe zit het met de motivatie van mensen die die min of meer verplicht worden om vrijwilligerswerk te doen? Bij velen blijkt gelukkig tot nu toe dat ook zij zeer toewijd zijn. Maar als zich betaald werk aandient, zijn ze wel weg. Dan heb je als coördinator vrijwilligerswerk het rooster net compleet en vertrekt er weer iemand. Ook voor bewoners is dat erg verwarrend en onrustig. Wat doe je als iemand niet meer komt opdagen? Als dat vaker gebeurt, is het duidelijk: dan volgt ‘ontslag’. Maar in de tussentijd heeft het veel tijd gekost om erachter aan te gaan. Je zet immers iemand niet zo maar op straat.

Aandacht voor ‘ontvangers’

Mocht er een wet komen over een werkplicht voor mensen in de bijstand, dan is het zaak ook oog te hebben voor de (on)mogelijkheden van de organisaties waar zij aan de slag zouden kunnen gaan. De bereidheid bij zorgorganisaties om mensen een vrijwilligersplek te bieden is zeker aanwezig, maar hun capaciteit is niet oneindig. Goede zorg dóór inzet van vrijwilligers gaat immers niet zonder goede zorg vóór vrijwilligers.

Lees meer over vrijwilligerswerk (externe link)

In het voorjaar van 2011 is er een debat over vrijwilligers in de zorg. Laat in de LinkedIngroep ZorgVrijwilliger (externe link) weten welke onderwerpen niet mogen missen tijdens dit debat.

Deze blog is ook verschenen als bericht op de Podiumpagina van Trouw op 16 december 2010.