Domotica verhogen de levenskwaliteit van de cliënt

De volgende doelgroepen maken gebruik van domotica:

• ouderen
• zelfstandig wonenden zonder zorgvraag
• thuiswonende mensen met dementie
• thuiswonende mensen met somatische klachten 
• thuiswonende mensen met een chronische ziekte
• bewoners van kleinschalige woonvormen met dementie
• bewoners van verzorgings- of (woon)zorgcentra en verpleeghuizen, zowel mensen met dementie als somatische klachten
• mensen met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking

Voor iedere cliëntgroep wordt bekeken hoe domotica het beste ingezet kunnen worden. Want technologie is geen standaardoplossing.

Toepassingen voor thuis

Domotica voor thuiswonende cliënten is sterk in ontwikkeling. Vooral voor alleenwonende mensen met dementie zijn er veel toepassingen. Deze stellen opname in een verzorgingshuis tot zes maanden uit. Voor het vroege stadium is er software die cliënten een geheugensteuntje biedt bij dagelijkse activiteiten. Voor een gevorderd stadium zijn er pakketten die de leefstijl monitoren. Sensoren in de woning leggen het ‘normale’ leefpatroon vast en geven veranderingen hierop door. Komt iemand vaker uit bed of heeft iemand een afwijkend eetpatroon, dan geeft deze software een seintje aan de casemanager.

Toepassingen in verzorgingshuizen

Voor bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen en kleinschalige groepswoningen (intramuraal) zijn er verschillende domoticatoepassingen. Zoals opsta-alarmering, dat een signaal geeft als een bewoner met verhoogd valrisico ’s nachts uit bed stapt. Of nachtoriëntatieverlichting, die de looproute aangeeft van bed naar toilet. Bedoeld voor bewoners die ’s nachts zelfstandig gebruikmaken van het toilet.

De verdiensten van domotica

Domotica kunnen de levenskwaliteit van de patiënt vergroten en het zorgpersoneel ontlasten. De belangrijkste verdiensten van domotica zijn: 

• Langer zelfstandig blijven wonen. Camera- en sensortechnologie zorgen er bijvoorbeeld voor dat cliënten met dementie zonder halszender en zonder noodknop 24 uur bewaakt worden en direct hulp krijgen in noodsituaties. Deze voorziening kan opname in een verpleeghuis met 3 maanden uitstellen.
• Een lichter alternatief bij vrijheidsbeperkende maatregelen. Domotica zoals opsta-alarmering kunnen traditionele veiligheidsmiddelen als bedhekken of onrustbanden vervangen.
• Meer veiligheid voor de cliënt. Door gebruik van sensoren en cameratoezicht kan  zorgpersoneel bij noodsituaties sneller reageren. Denk aan zorgpersoneel dat eerder gewaarschuwd wordt bij nachtelijke activiteit van een cliënt met valrisico. 
• Beter contact tussen hulpverlener en cliënt. De mogelijkheden van bijvoorbeeld beeldcommunicatie en beeldtelefonie kunnen het contact tussen hulpverlener en cliënt bevorderen. Het gaat hier met name om zorg voor thuiswonende cliënten.
• Besparing op de nachtzorg in verzorgings- en verpleeghuizen. Met geavanceerde sensor- en cameratechnologie hoeft het nachtpersoneel geen nachtelijke rondes meer te lopen. Hierdoor is er ’s nachts nog maar 1 medewerker op 36 bewoners nodig, waar voorheen de verhouding 1 op 24 was.

Aandachtspunten bij de invoering

Domotica zijn ontwikkeld om het zorgproces te dienen. Hoewel er vele voordelen zijn, kan invoering van domotica bij zorgorganisaties soms op weerstand stuiten. Kritische geluiden zijn: teveel nadruk op de techniek, te ingewikkeld of te duur. Aandachtspunten om domotica succesvol in te voeren zijn:

• Bepaal als zorgorganisatie eerst wat je met domotica wilt bereiken. Snel overgaan tot het kiezen van oplossingen is een valkuil. Stel eerst een functioneel pakket van eisen op. Daarna kijk je naar het technologisch aanbod.
• Betrek zorgpersoneel bij de eerste stappen in het proces. Daarmee creëer je draagvlak. Besteed veel aandacht aan scholing en heldere gebruiksaanwijzingen. Leg in het protocol vast hoe je met domotica omgaat. Maak een risicoanalyse, waarin je bijvoorbeeld de vraagt beantwoordt: Wat doen we als de stroom uitvalt?
• Neem een onafhankelijke partij in de arm. Geen leverancier, maar iemand die verantwoordelijk is voor de invoering en het operationeel houden. Een overzicht van deze ‘systemintegrators’ vindt u op www.domoticawonenzorg.nl
• Weeg de kosten en baten van domotica af. Domotica leveren niet alleen kostenbesparingen op, er komen ook kosten bij. Naast investeringskosten, moet de zorgorganisatie rekening houden met onderhouds- en servicekosten.

Enkele maatschappelijke business-cases laten zien dat domotica zichzelf kan terugverdienen. Bij kleinschalige woonvormen, waar het nachtzorgpersoneel kan worden teruggebracht en bij thuiswonende mensen met dementie, waarbij domotica de opname in een verpleeghuis tot een half jaar kunnen uitstellen.

Kenniscirkel domotica

Onafhankelijke informatie over de technische ontwikkelingen op het gebied van domotica heeft Vilans gebundeld in de Kenniscirkel Domotica voor wonen en zorg. De technische ontwikkelingen gaan hard en de mogelijkheden nemen toe. Welke oplossingen zijn er? En waar moet u op letten als u een keuze maakt? Met een abonnement op de Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg bent u goed geïnformeerd.

De termen domotica en zorg op afstand worden vaak door elkaar gebruikt. Daarnaast is het begrip e-health in opkomst. Hoe verhouden deze termen zich tot elkaar?

Domotica

Onder domotica verstaan we een in eigen woning of zorginstelling aangebracht systeem dat de gezondheid ondersteunt. Ze vergroten de veiligheid en zelfredzaamheid van de cliënt. Ook zorgen ze voor meer wooncomfort en maken ze communicatie met de zorgverlener gemakkelijker.

Zorg op afstand

Zorg op afstand is het op afstand verlenen van zorg met gebruik van ICT. Het is een vorm van domotica, die vooral in de zorg voor thuiswonende ouderen of chronisch zieken wordt ingezet. Denk hierbij aan monitoring, ondersteuning, consultatie en behandeling op afstand.

E-health

E-health is een verzamelterm voor het gebruik van ICT, met name internet, om de gezondheid(szorg) te ondersteunen en verbeteren. Via websites kunnen cliënten bijvoorbeeld meetwaarden en gezondheidsdoelen bijhouden. E-health wordt vooral toegepast in de zorg voor zelfstandig wonende cliënten.

Domotica betekent eigenlijk ‘huisautomatisering’. Vanaf 1995 werd de term gebruikt voor hoogtechnologische toepassingen in woningen. Deze toepassingen zorgden ervoor dat mensen langer zelfstandig konden blijven wonen.

Drie generaties domotica

Bij de eerste domoticaprojecten werd de technologie vast aangebracht in de woning. Tegenwoordig zijn domoticatoepassingen in de thuissituatie draadloos en overal in de woning in te zetten. Dit betekent ook dat mensen minder snel hoeven te verhuizen.

Vanaf 2005 kwam de tweede generatie domotica op onder de noemer ‘zorg op afstand’. Het waren tele- of videocommunicatietoepassingen die gebruikt werden voor monitoring, consultatie en behandeling op afstand. Deze domotica verbeterden  het zorgproces en ondersteunden de sociale participatie.

De derde generatie domotica is autonome monitoring met ‘ambient intelligence technology’. Hierbij signaleert en interpreteert een computerprogramma signalen van een netwerk van sensoren in een woning. De technologie helpt mensen met dementie om langer zelfstandig te wonen. Deze technologieën zijn nauwelijks zichtbaar in de woning. 

Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg
Bij de Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg kunt u terecht kunt voor onafhankelijke informatie over domotica.

Database zorg op afstand
Een database met alle Nederlandse projecten en diensten op het gebied van zorg op afstand in de langdurende zorg. Denk aan moderne communicatietechnologie, waarmee hulpverleners zorg en ondersteuning op afstand bieden aan mensen die zelfstandig thuis wonen.

ICT & Ageing, Users, Markets & Technologies (externe link)
Vergelijkend onderzoek in 14 Europese landen en de Verenigde Staten en Japan in opdracht van de Europese Unie.

ROSETTA (externe link)
De Engelstalige website van het Europees ontwikkelproject domotica voor thuiswonende mensen met dementie en/of de ziekte van Parkinson.