Domotica voor thuiswonende mensen met dementie

Domotica voor thuiswonende mensen met dementie bestaat uit computerprogramma’s die op een ICT-platform -een kleine computer- in de woning worden geïnstalleerd of op een server buiten de woning, die dan via internet verbonden is met dat ICT-platform.

Hoe werkt het?

Het ICT-platform vangt signalen op van een draadloos sensorennetwerk in de woning. Deze sensoren bestaan vooral uit infrarood bewegingsmelders. Verder zijn er bijvoorbeeld magneetcontacten op de voor- en achterdeur en rookmelders. Bij dementie in het meer gevorderde stadium kunnen ook camera’s worden gebruikt. De softwarepakketten analyseren en interpreteren alle informatie die ze binnenkrijgen en slaan zo nodig alarm, of geven een melding.

Makkelijk (ver)plaatsbaar

De technologie is grotendeels draadloos en is in elke woning te plaatsen. Als de cliënt in een ander stadium van dementie komt, overlijdt of alsnog opgenomen wordt, kan het netwerk naar een volgende cliënt verhuizen.

Drie pakketten

Drie softwarepakketten werken op verschillende manieren. De eerste twee zijn in verschillende stadia van dementie toe te passen, het derde signaleert noodsituaties en dwalen.

1. Software voor het milde stadium

Het softwarepakket voor het milde stadium werkt met een aanraakscherm en eenvoudige aanraakknoppen. Er zit een fototelefoon op en een digitaal fotoalbum. Via een agendafunctie wordt iemand herinnerd aan bijvoorbeeld afspraken of dagelijkse activiteiten.

2. Software voor het middenstadium

Met het tweede type software kunnen behandelaars of casemanagers het dagelijks levenspatroon volgen, wat vooral van belang is in het middenstadium van dementie. Zo is er te zien of iemand een afwijkend eetpatroon heeft of ’s nachts vaker uit bed komt dan voorheen. Het softwarepakket legt eerst het ‘normale’ dagelijkse levenspatroon vast en maakt latere afwijkingen hierop zichtbaar. Dit heet leefstijlmonitoring. Leefstijlmonitoring werkt alleen als er geen partner of mantelzorger is: de sensoren kunnen nog geen onderscheid maken tussen personen. Als er wel een partner of mantelzorger is, kan die dergelijke informatie ook verstrekken en is de software dus niet nodig.

Een voorbeeld van zo'n softwarepakket is Quiet Care, dat zorgorganisatie Proteion en omliggende zorgorganisaties al op grote schaal toepassen. In juni 2010 waren er ruim honderd systemen actief. Behandelaars en zorgverleners zien in het startscherm de activiteiten van de cliënten als bolletjes in stoplichtkleuren: rood als snel ingrijpen noodzakelijk is, geel als er opmerkelijke veranderingen zijn in het dagelijks levenspatroon en groen bij ‘alles veilig’.

Quiet Care heeft bewezen de kwaliteit van zorg te verbeteren en verpleeghuisopname met gemiddeld drie maanden uit te stellen.

3. UAS-software: noodsituaties signaleren zonder knop of halszender

De eerste twee types softwarepakketten zijn niet geschikt om noodsituaties zoals valpartijen te detecteren. Dat kan wel met UAS, Unattended Autonomous Surveillance. Vrij vertaald: automatische en autonome bewaking. Het systeem in huis bestaat uit infrarood bewegingsmelders in alle vertrekken en twee camera’s.

UAS heeft in een pilot bij Zorgpalet Baarn/Soest bewezen opname in een verpleeghuis met drie maanden uit te stellen bij mensen met gevorderde dementie.

UAS detecteert noodsituaties zonder dat de cliënt op een knop hoeft te drukken (wat iemand met dementie al snel niet meer lukt). Ook hoeft de cliënt geen hulpmiddelen als een halszender te dragen. Deze software geeft bovendien een melding als iemand de woning verlaat zonder dat de cliënt een polsband of chip in de schoen hoeft te dragen en zonder dat in- en uitlopende mantelzorgers een valse melding veroorzaken.

Het ambulante zorgteam is de achtervang: bij een melding gaat er een sms’je naar een smartphone en daarop is te zien bij welke cliënt mogelijk een noodsituatie is en in welk vertrek, of wie aan het dwalen is. Aan de hand van deze informatie kan de zorgverlener besluiten via de smartphone camerabeelden te bekijken.

De softwarepakketten voor het milde en het middenstadium zijn op de Nederlandse markt beschikbaar. Het UAS-systeem is vanaf de zomer van 2011 verkrijgbaar. Alleen: elk systeem heeft zijn eigen infrastructuur van een ICT-platform met eraan verbonden sensoren. Daarom streeft het Europese project ROSETTA ernaar:

• alle drie de pakketten binnen één infrastructuur werkbaar te krijgen
• de functionaliteit verder te verbeteren en verder toe te spitsen op mensen met dementie

Het ROSETTA-systeem komt in 2014 op de markt.

Te ontwikkelen functies

In de toekomst kan de ROSETTA-software cliënten in het milde stadium herinneren aan dagelijkse activiteiten en checkt het systeem of die inderdaad uitgevoerd worden. Een mantelzorger of verzorgende vult de agenda voor deze activiteiten in. Vervolgens krijgt de persoon met dementie via het scherm een geluidssignaal, bijvoorbeeld een seintje om te gaan ontbijten. De software checkt via sensoren in de keuken of er inderdaad een maaltijd wordt bereid. Zo niet, dan volgt een tweede en derde herinnering. Het pakket kan zelfs zien of er een lichte maaltijd gemaakt wordt of een warme maaltijd.

Ook de software voor het middenstadium van dementie wordt verder ontwikkeld in ROSETTA. Straks maakt het systeem bijvoorbeeld verschil tussen met een doel uit bed komen, zoals toiletbezoek, en doelloos uit bed komen.

Inzetten en testen van de software

In 2011-2012 is er in Nederland bij Zorgpalet Baarn/Soest en in Duitsland een pilotproject met twintig ROSETTA-systemen.

Stichting De Wever in Tilburg en Zorgpalet Baarn/Soest gaan de productieversie van de UAS-software in 2011 inzetten. De eerste is een pilot, terwijl het bij Zorgpalet Baarn/Soest gaat om een opmaat voor structurele toepassing. In 2011-2012 voert de grootste Vlaamse zorgverzekeraar, de Christelijke Mutualiteiten, een pilot uit met de verder verbeterde versie van de UAS-software.

Betrokken partijen

ROSETTA staat onder leiding van TNO. Verder zijn Vilans, Alzheimercentrum VUmc en Novay betrokken.

Een eerste versie van het softwarepakket voor het milde stadium is ontwikkeld in het Europese project COGKNOW. De UAS-software is vanaf 2001 ontwikkeld door TNO, sinds 2004 is Vilans hier ook bij betrokken.

Links

Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg (externe link)
De Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg is de plek waar u terecht kunt voor onafhankelijke informatie over domotica. Met een abonnement krijgt u toegang tot het besloten deel van de website van de kenniscirkel. Hier vindt u een aparte rubriek over domotica voor thuiswonende mensen met dementie en meer Nederlandstalige informatie over ROSETTA.

COGKNOW (externe link)
De website van het Europese ontwikkelproject dat de eerste voorloper heeft gemaakt van het eerste type software voor mensen met nog milde dementie. De ontwikkeling daarvan wordt voortgezet door ROSETTA.

Verandering zien (externe link)
Een website van zorgorganisatie Proteion waarop u onder andere informatie vindt over de toepassing van leefstijlmonitoring, inclusief een filmpje van hoe Quiet Care bij een cliënt wordt ingezet (externe link).

ROSETTA (externe link)
De Engelstalige website van het Europese ontwikkelproject domotica voor thuiswonende mensen met dementie en/of de ziekte van Parkinson.