Zorg op afstand in Nederland

In de langdurende zorg in Nederland zijn er enkele veelvoorkomende vormen van zorg op afstand:

• schermzorg
• autonome monitoring
• telemedicine
• e-health

Telemedicine en e-health zijn vormen van zorg op afstand die vooral in de curatieve zorg voorkomen, maar worden langzaam ook steeds meer in de langdurende zorg ingezet.

Schermzorg

Schermzorg is het gebruik van een beeld- en geluidverbinding in de zorg om contact te leggen tussen een cliënt en een hulpverlener. De cliënt kan via het scherm op afstand zorg, advies en ondersteuning ontvangen.

Schermzorg is altijd een aanvulling en nooit een vervanging van zorg bij de cliënt thuis, zoals een huisbezoek of het helpen bij het aantrekken van kousen. Onderdelen van de zorg kunnen via videocommunicatie worden gedaan. De reistijd die daarmee bespaard wordt, wordt vaak gebruikt om vaker via het scherm even contact te hebben met de cliënt. Organisaties die zorg op afstand succesvol toepassen zeggen dan ook vaak dat zorg op afstand misschien niet het juiste woord is omdat zij ervaren dat het de zorg juist dichterbij de cliënt brengt.

Naast zorg heeft de schermverbinding voor de cliënt vaak ook extra functies. Bijvoorbeeld bestellen van welzijnsdiensten en gemaksdiensten, toegang tot belangrijke informatie voor zijn gezondheid en videocontact met familie en vrienden.

Meer weten? Lees dan de brochure ‘Schermzorg. Zorg op afstand via camera en beeldscherm’. 

Autonome monitoring

Autonome monitoring (in het Engels: ambient intelligent technology) is een vorm van zorg waarbij systemen in de woning van een cliënt werken zonder dat de cliënt daar iets van merkt of zelf iets hoeft te doen. Er zijn bijvoorbeeld systemen die noodsituaties zoals een valpartij kunnen ontdekken zonder dat de cliënt een knop in hoeft te drukken.

Meestal bestaat autonome monitoring uit een netwerk van sensoren dat automatisch veranderingen kan waarnemen in het leefpatroon van de cliënt. Deze vorm van autonome monitoring noemen we leefstijlmonitoring. De sensoren zijn bijvoorbeeld bevestigd in de badkamer, bij het bed en op de medicijndoos. Speciale software interpreteert en analyseert het gebruikelijke patroon van de cliënt. Het leefpatroon van een cliënt kan in de loop van de tijd veranderen. Iemand kan bijvoorbeeld ’s nachts onrustiger zijn geworden, of vaker vergeten medicijnen in te nemen. Het systeem merkt dit op en geeft de zorgmedewerker via de computer een signaal.

Autonome monitoring is nog sterk in ontwikkeling. Wereldwijd komen de eerste systemen op de markt. Meer weten? Lees over de ervaringen van zorgorganisatie Proteion met het Quiet Care systeem.

Telemedicine

Telemedicine is medische zorg op afstand. Bij telemedicine is altijd minimaal één zorgverlener betrokken en er is sprake van direct contact met een cliënt of met een andere zorgverlener.

Telemedicine is vaak gericht op veelvoorkomende chronische ziekten, zoals hartfalen, diabetes en COPD. De cliënt meet zelf bijvoorbeeld zijn bloeddruk, gewicht, bloedsuiker en zuurstofsaturatie en stuurt de gegevens (automatisch) door naar zijn medisch behandelaar of een verpleegkundige. Zij geven op afstand advies en roepen de cliënt eventueel op om langs te komen. Periodiek bezoek aan het ziekenhuis kan zo verminderd worden.

Een andere vorm van telemedicine is zorgprofessionals die elkaar op afstand adviseren, zoals een gespecialiseerd wondverpleegkundige die een verzorgende op afstand adviseert aan de hand van foto’s van de wond van de cliënt.

Meer weten? Lees dan de brochure ‘Telemedicine. Medische behandeling en zorg op afstand’.

E-health

De term e-health is een paraplubegrip, maar over het algemeen bedoelen we het gebruik van ICT, met name internet, om de gezondheid(szorg) te ondersteunen en verbeteren. Bijvoorbeeld:

• websites waarop patiënten in kunnen loggen om een online consult te vragen aan een professional (er zijn al veel voorbeelden van psychische zorg die op deze manier wordt aangeboden).
• zorgdiensten waarbij een cliënt periodiek gemeten waarden of vragen over zijn gezondheid invult op een website waarop hij inlogt. Een specialist monitort de waarden en geeft wanneer nodig advies.

Er zijn ook e-health diensten waarbij er geen één op één contact is met een zorgverlener, maar die gericht zijn op informatievoorziening aan een grote groep. Bijvoorbeeld websites waarop mensen zelf informatie kunnen vinden over ziekte en zorg en zelfhulpcursussen die via internet worden aangeboden.

Meer weten? Lees dan de brochure ‘Zorgen voor jezelf. Zelfmanagement met behulp van e-health voor mensen met een langdurende zorgvraag’.
 

De termen ‘domotica’ en ‘zorg op afstand’ worden vaak door elkaar gebruikt. Hoe verhouden deze termen zich tot elkaar?

Zorg op afstand

Hieronder verstaan we het op afstand verlenen van zorg, met gebruik van informatie- en communicatietechnologie. Zorgverlener en cliënt bevinden zich niet op dezelfde plek. Ze gebruiken de ICT voor monitoring, ondersteuning, consultatie en behandeling op afstand.

Domotica

Domotica is een ouder en breder begrip en betekent eigenlijk ‘huisautomatisering’. Het gaat bijvoorbeeld om toepassingen die huishoudelijke apparatuur bedienen en bewaken, de veiligheid in huis waarborgen en het comfort vergroten. Domotica zijn niet per se toepassingen voor zorgdoeleinden, maar domotica zijn vaak wel een uitkomst voor mensen die langdurig zorg nodig hebben. Onder domotica in de zorg wordt meestal verstaan: hoogtechnologische toepassingen in een woning waardoor mensen (langer) zelfstandig kunnen blijven wonen.

Zorg op afstand wordt vaak beschouwd als een bepaald soort domotica.

Links

Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg (externe link)
De Kenniscirkel Domotica voor Wonen en Zorg is de plek waar u terecht kunt voor onafhankelijke informatie over domotica. Met een abonnement krijgt u onder andere toegang tot het besloten deel van de website van de kenniscirkel.

Dossier Zorg en Technologie (externe link)
Dossier van Kenniscentrum Aedis-Actiz Wonen-Zorg met uitgebreide informatie over zorg op afstand.

ICT & Ageing, Users, Markets & Technologies (externe link)
Vergelijkend onderzoek in 14 Europese landen en de Verenigde Staten en Japan in opdracht van de Europese Unie.

Verandering zien (externe link)
Een website waarop u onder andere informatie vindt over de toepassing van leefstijlmonitoring.