Ethiek wordt als iets extra’s gezien

Het rapport ‘Dilemma's van verpleegkundigen en verzorgenden’ legt de vinger op de zere plek. Verpleegkundigen en verzorgenden worstelen met de vraag hoe ze goede zorg kunnen blijven leveren onder druk van toenemende regels, administratie en hogere werkdruk. Alie Struijs, projectcoördinator van het Centrum voor ethiek en gezondheid legt uit:

'Verpleegkundigen en verzorgenden willen vooral gehoord worden en hun dilemma’s bespreken. Daarvoor ligt er een taak bij de zorginstellingen en de leidinggevenden. Eigenlijk maakt het niet uit wat de definitie is, als ze het verschil tussen morele dilemma's en moral distress uitlegt. Maar het zijn lang niet altijd dilemma's waar zorgprofessionals mee worstelen. Het gaat erom dat ze heel goed weten wat goede zorg is, maar ze voelen zich machteloos en gehinderd om goede zorg te geven. Dat zorgt voor zogenaamde moral distress. Het is te druk, er is geen tijd, er is te weinig en te laag gekwalificeerd personeel. En er zijn regels voor de hoeveelheid zorg waar een cliënt recht op heeft. Hoe ga je daarmee om?'

Worstelen met keuzes

Voorgaande staat in het rapport dat op 26 november (in de Week van de Reflectie) is overhandigd aan staatssecretaris Bussemaker. Wat Struijs het meest is opgevallen dat er nauwelijks inhoudelijk overleg is in de zorg, vaak is er eigenlijk alleen ruimte voor een snelle overdracht van praktische informatie.

'Het is een signalement gericht op de overheid en probeert de morele spanningen die zorgprofessionals dagelijks ervaren op de beleidsagenda te plaatsen. Er is gewoon geen tijd om expliciet te praten over de lastige keuzes die zorgprofessionals moeten maken in hun werk. Mag je bijvoorbeeld de ene cliënt wat sneller helpen zodat er wat meer tijd is om tegemoet te komen aan de wensen van de ander? Mag je dat wel doen en doe je die ander dan niet tekort?'

Verlengde koffiepauze

Leidinggevenden kunnen belangrijke voorbeeldfiguren zijn om deze impasse te doorbreken. Struijs vertelt over een interim-leidinggevende die wekelijks een verlengde koffiepauze inlaste om dit soort lastige keuzes te bespreken met de zorgprofessionals.

'Het is belangrijk aandacht voor ethische kwesties te integreren in het werk en in te passen in de werksfeer. De leidinggevende moet de zorgprofessionals ondersteuning bieden. Maar ook uitleg en instructie geven over het ‘waarom’ van nieuwe beleidsregels en open staan voor een gesprek over de gevolgen ervan in het dagelijks werk. Dat kan de zorgprofessional helpen anders in het werk te staan.'

Professionele ruimte nemen

Struijs benadrukt dat de zorgprofessionals zelf meer kunnen bereiken dan ze vaak denken.

'Verzorgenden moeten voorkomen dat ze in een slachtofferrol gaan zitten. Ze hoeven de situatie niet te nemen zoals die is. Ze kunnen zich vanuit hun kennis van de cliënt inspannen zodat deze wel de zorg krijgt die hij of zij nodig heeft. Het gaat erom dat zorgprofessionals niet alleen professionele ruimte krijgen, maar die ook nemen.'

Scholing

Dat dit onderwerp breed benaderd moet worden is duidelijk. Een goed voorbeeld dat Struijs noemt komt uit België waar zorg- en onderwijsinstelling samen workshops en inleefsessies organiseren, bijvoorbeeld over omgaan met claimend gedrag van cliënten, ‘kruip in de huid van de zorgvrager’. Een voorbeeld dat ook in ons land navolging verdient.

'Er moet ook meer ruimte zijn voor scholing op het gebied van morele gevoeligheid en oordeelsvorming, ook op het niveau van de middelbare en lagere beroepsopleidingen". Het Goede Gesprek als good practice.'

Het Centrum voor ethiek en gezondheid is van plan een aantal good practices te bundelen zodat die instellingen kunnen helpen met dit onderwerp aan de slag te gaan. Eén daarvan is Het Goede Gesprek, bij dit onderwerp gaat het immers ook over in gesprek gaan met elkaar. Struijs is van mening dat de overheid dit soort initiatieven moet blijven ondersteunen.

'Ik kan me voorstellen dat dit soort projecten zorgprofessionals een groter gevoel van eigenwaarde geeft. En dat is precies wat nodig is om steviger in je schoenen te staan en morele en andere gevoelige onderwerpen bespreekbaar te maken.'

Meer informatie

Download het rapport Dilemma's van verpleegkundigen en verzorgenden (pdf-bestand) van de website van Nivel.

U heeft Adobe Reader (externe link) nodig om de Pdf-bestanden op deze pagina te kunnen openen.

Tags: levensvragen, dialoog, communiceren