Belang van aandacht voor seksuele diversiteit

Ongeveer 7 procent van de Nederlandse bevolking is homo- of biseksueel. Deze groep emancipeert – laat zich duidelijker zien. Tegelijkertijd blijft de aandacht voor seksuele diversiteit in de zorg achter. Het is belangrijk dat daar verandering in komt.

Inspelen op andere zorgbehoefte:

• Landelijke onderzoeken tonen aan dat er verschillen zijn in welzijn en gezondheid tussen homo- en biseksuelen mannen en vrouwen en transgenders enerzijds en heteroseksuelen anderzijds. 
• Homoseksuele ouderen hebben in vergelijking met heteroseksuele ouderen vaker psychische klachten. 
• Homoseksuelen binnen zorginstellingen ervaren veelal dat er geen ruimte is om hun seksuele geaardheid te uiten. 
• Transgenders worden in de zorg nog vaak bestempeld als 'psychisch ziek'. Uit angst voor vooroordelen of onheuse bejegening, vermijden velen de zorg. 
• De hulpverlening voor allochtone homoseksuelen schiet momenteel te kort. Hulpverlening die homovriendelijk én intercultureel is, is lastig te vinden.

Doorbreken van de heersende heteronorm:

• Homo- en biseksuelen mannen en vrouwen en transgenders voelen zich niet thuis in zorginstellingen, vanwege de heteronorm die daar heerst. Ouderen voelen zich geïsoleerd in een omgeving waarin een gouden huwelijk en bezoek van kinderen en kleinkinderen status oplevert. Gehandicapten voelen zich niet serieus genomen als zij hun homoseksualiteit willen uiten.
• Homo- en biseksuelen krijgen geregeld te maken met medewerkers die weinig kennis hebben van homoseksualiteit. Oudere homoseksuelen vrezen bovendien dat de jongere generatie zorgverleners, die ook bestaat uit allochtone verzorgenden, minder tolerant tegenover homoseksualiteit staat.
• Bijna de helft van verzorgenden gaat er vanuit dat er weinig tot geen homoseksuele cliënten zijn, blijkt uit een peiling (februari 2010) van het Tijdschrift voor Verzorgenden. Manon Linschoten van COC Nederland: “Alleen al het feit dat er nooit aandacht wordt geschonken aan een roze beleid, zorgt er al voor dat homoseksuele ouderen niet zichzelf kunnen zijn.”

Voorkomen van sociaal isolement

Homo-ouderen raken sneller in een sociaal isolement dan heteroseksuele leeftijdgenoten. De meeste oudere homoseksuelen zijn pas later in hun leven uitgekomen voor hun seksuele voorkeur. Reacties waren vaak negatief en soms werd het contact met vrienden, familie of kinderen verbroken. Ook heeft een groot deel geen kinderen. Wanneer zij mantelzorg nodig hebben, is er niemand voorhanden.

Zorgverleners krijgen te maken met verschillende aandachtsgroepen als het gaat om seksuele diversiteit. De specifieke aandachtsgroepen zijn:

• Homoseksuele ouderen
  Zeven procent van de Nederlandse bevolking is homo- of biseksueel. Daarvan zijn 350 duizend mensen ouder dan 50 jaar. Er zijn nauwelijks gelegenheden waar zij ‘gevoelsgenoten’ kunnen ontmoeten. 
• Gehandicapte homoseksuelen
  Homo- en biseksuele gehandicapten voelen zich geïsoleerd en eenzaam. Zij ervaren geen mogelijkheid bij naasten en verzorgenden om hun homoseksualiteit te uiten. Ook is het voor hen lastig andere homo- of biseksuelen te ontmoeten.
• Chronisch zieke homoseksuelen
  De combinatie van chronisch ziek zijn en seksuele diversiteit is kwetsbaar. Chronisch zieke homoseksuelen blijken de acceptatie van naasten te overschatten, waardoor de informele zorgverlening aankomt op de partner (indien aanwezig). Speciale buddyprojecten bieden chronisch zieke homoseksuelen extra ondersteuning. Daardoor verbetert hun kwaliteit van leven.
• Allochtone homoseksuelen
  Allochtonen met homoseksuele, biseksuele, lesbische of transgendergevoelens worden vaak niet geaccepteerd door henzelf, hun familie of hun geloofsgemeenschap. Dit leidt tot psychische en somatische problemen. Na een coming-out kan dit leiden tot uitstoting, mishandeling of eerwraak. Met sociaal isolement als gevolg. Voor allochtone homoseksuelen is het vaak onduidelijk waar zij met hun vragen terechtkunnen. Ook ervaren zij een gevoel van onveiligheid bij reguliere voorzieningen. 
• Transgenders
  Er is nog weinig onderzoek gedaan naar sociale uitsluiting van transgenders. Wel is duidelijk dat zij met sterk afwijzende reacties te maken krijgen. In de zorg worden transgender mensen sterk gemedicaliseerd. Zij krijgen vaak onterecht het stempel psychisch ziek.

Sekseverschillen

Sekseverschillen spelen een rol bij het ontstaan en ervaren van klachten. Ook bij het arts-patiëntcontact spelen de verschillen mee, net als bij de gevolgen, de betekenisgeving en bij de behandeling van een klacht.

Roze beleid in zorginstellingen is schaars. Veel zorgverleners zijn van mening dat er in hun instelling geen homoseksuele cliënten zijn. De reden dat homo- en biseksuelen niet opvallen is te vinden in het verleden:

• Seksuele diversiteit was lang taboe
  Veel homoseksuele ouderen groeiden op in een omgeving waarin homoseksualiteit onbespreekbaar was. De geslotenheid van toen maakt de huidige generatie homoseksuele ouderen nog steeds bijna onzichtbaar is. Ze durven zich meestal niet over hun gevoelens uit te laten, waardoor zij zeer geïsoleerd staan.
• Homo- en biseksuelen lopen niet te koop met hun seksualiteit
  De meeste oudere homoseksuelen kwamen pas later in hun leven uit voor hun seksuele voorkeur (sommigen nooit). Reacties waren meestal negatief, soms werd het contact met vrienden, familie of kinderen verbroken. Van de oudere ( 65+) homoseksuelen heeft meer dan de helft geen kinderen en de meesten hebben weinig contact met de familie.
• Seksualiteit geen onderwerp in de zorg
  In de zorg is seksualiteit en seksualiteitsbeleving van oudsher überhaupt een ondergeschoven thema.

Links

Roze ouderen in De Rietvinck (externe link)
Filmpje over Roze ouderen in verzorgingstehuis De Rietvinck in Amsterdam op de website Amsterdamse zender AT5.

Consortium Roze 50+ Nederland (externe link)
Het Consortium Roze 50+ Nederland is de spreekbuis en belangenbehartiger van Roze 50-plussers.

COC, thema ouderen (externe link)
Het COC over zorg aan homoseksuele mannen en vrouwen.

Movisie, homo-emancipatie (externe link)
Movisie lesbisch en homo-emancipatiebeleid informeert, adviseert en ondersteunt overheden en organisaties hoe zij de situatie van homo, lesbische, biseksuele en transgender burgers kunnen verbeteren.

Outforever.nl (externe link)
Amsterdams initiatief om binnen enkele jaren woonprojecten aan te bieden waarbij wonen, zorg en homo-zijn centraal staan.

Schorer (externe link)
Schorer is het Nederlands instituut voor homoseksualiteit, gezondheid en welzijn.

Switchboard (externe link)
Switchboard is het landelijke informatie- en adviespunt van Schorer voor homoseksualiteit, biseksualiteit en transgender leefstijl. Ook zorg- en hulpverleners kunnen hier terecht met vragen.