Protocollen in de hulpmiddelenzorg
Introductie
Hulpmiddelen zijn ervoor bedoeld om kwetsbare ouderen en mensen met een beperking zelfredzamer te maken. In de zoektocht naar het juiste hulpmiddel zouden daarom de mogelijkheden, wensen en behoeften van de cliënt voorop moeten staan.
Functiegerichte indicatiestelling
De functiegerichte indicatiestelling in de hulpmiddelenzorg sluit aan bij deze gedachtengang: het gaat er niet om dat iemand het hulpmiddel krijgt waar hij recht op heeft, maar dat hij het hulpmiddel krijgt dat de meest geschikte oplossing is in zijn situatie.
Protocollen en richtlijnen die deze manier van verstrekken ondersteunen zijn daarbij noodzakelijk. Waarom spelen protocollen zo’n belangrijke rol in het verbeteren van de hulpmiddelenzorg? Dit leest u onder 'feiten'.
Feiten
Een protocol kan helpen bij het functiegericht verstrekken van hulpmiddelen. De voordelen van het gebruik van protocollen in de hulpmiddelenzorg zijn:
Soepeler en efficiënter verstrekkingsproces
Met protocollen hoeven individuele verstrekkers niet steeds opnieuw het wiel uit te vinden. Mensen die een hulpmiddel nodig hebben, worden sneller en beter geholpen. Steeds is duidelijk wat de volgende logische stap is. De verstrekker en de cliënt weten wie wat op welk moment moet doen of weten. Protocollen besparen zo tijd en geld en zorgen ervoor dat cliënt en verstrekker de meest logische route richting het juiste hulpmiddel nemen.
Meer doelmatigheid en zelfredzaamheid
In 2005 werd 11% van de verstrekte hulpmiddelen niet gebruikt. Omdat aan de hand van een protocol de verstrekker en cliënt in een logische volgorde weloverwogen keuzes maken, komen zij uiteindelijk bij een hulpmiddel uit dat beter past bij de mogelijkheden, wensen en behoeften van de cliënt. De hulpmiddelen worden dan dus wel gebruikt; dit maakt de hulpmiddelenzorg doelmatiger en cliënten zelfredzamer. Bijvoorbeeld: Een oudere die met een kousenuitrekker zelf zijn elastische kousen uit kan doen, is hiervoor niet meer afhankelijk van de thuiszorg, waardoor hij bovendien zelf kan bepalen hoe laat hij naar bed gaat.
Objectieve verstrekking
Door gebruik te maken van een protocol verloopt de verstrekking op een transparante en consistente manier. Het protocol maakt het proces naar een bepaalde oplossing inzichtelijk. Ook is de gevonden oplossing op basis van het protocol consistent, want het protocol leidt in principe telkens tot dezelfde uitkomst. Voor cliënten betekent het bovendien dat zij minder afhankelijk zijn van de interpretatie van de hulpverlener.
Afwegingen rondom keuzes inzichtelijk
Soms ontstaat er achteraf een meningsverschil tussen verstrekker en cliënt. Door te werken met een protocol legt de professional de overwegingen vast, zodat het achteraf eenvoudiger is een gemaakte keuze toe te lichten.
Context
In 2008 stelt toenmalig minister van VWS Klink dat hij er naar streeft dat de hulpmiddelenaanspraak nog binnen zijn ambtstermijn zoveel mogelijk wordt omschreven op basis van functiebeperking. Een cliënt heeft recht op de ‘meest adequate oplossing’. Tot dan lag de nadruk op het aanbod van hulpmiddelen; een cliënt maakte aanspraak op de hulpmiddelen uit een of meer productcategorieën. Uit deze beperkte lijst van hulpmiddelen moest vervolgens een keuze worden gemaakt.
Hulpmiddel kiezen op basis van de vraag
De functiegerichte aanspraak moet hier verandering in brengen. Met deze nieuwe hulpmiddelenaanspraak krijgt de cliënt het meest adequate hulpmiddel, passend bij zijn mogelijkheden en wensen. Het draait minder om het aanbod van hulpmiddelen en meer om wat iemand wil, kan en medisch gezien mag. Cliënten dienen bijvoorbeeld geen aanvraag meer in voor een rollator, maar voor een hulpmiddel dat het probleem bij het lopen oplost.
Zorgvraag objectief vaststellen
De functiegerichte aanspraak wordt stapsgewijs ingevoerd. Om de uitvoering van functiegerichte aanspraak mogelijk te maken, hebben zorgverzekeraars drie voorwaarden gesteld. Een van die voorwaarden is dat er richtlijnen en protocollen beschikbaar moeten zijn, zodat de zorgvraag objectief kan worden vastgesteld. Om die reden moeten bestaande protocollen worden aangepast en zijn er nieuwe protocollen nodig.
Basisrichtlijn
Inmiddels is hiermee een goed begin gemaakt: Vilans heeft met financiering van ZN en samen met de CG-Raad, NPI, Nova Mundo en HandyBrains de Basisrichtlijn Indicatiestelling functiegerichte aanspraak 2010 (pdf) ontwikkeld.
In deze basisrichtlijn zijn alle stappen van de Procesbeschrijving Hulpmiddelenzorg in beeld gebracht:
- het probleem signaleren
- de zorgvraag formuleren
- een oplossingsrichting bepalen
- een programma van eisen vaststellen
- een hulpmiddel selecteren, proberen en een definitieve keuze maken
- de levering van het hulpmiddel aan de cliënt
- het hulpmiddelen gebruiken in het dagelijks leven
- evaluatie en vervolgmetingen uitvoeren
De basisrichtlijn is een ‘mal’ om voor een specifieke doelgroep of hulpmiddelensoort een protocol te ontwikkelen.
Meer weten
Links
Vilans Hulpmiddelenwijzer (externe link)
De Vilans Hulpmiddelenwijzer is een databank met informatie over meer dan 10.000 hulpmiddelen.
Documenten
Basisrichtlijn functiegerichte aanspraak hulpmiddelen (RiFa) (pdf), CG-Raad en ZN, 2010
Deze basisrichtlijn is bedoeld als een soort ‘mal’ om voor een specifieke doelgroep of hulpmiddelensoort een protocol te ontwikkelen.
Ontwikkelingen in hulpmiddelenbeleid (pdf), Ministerie van VWS, 2004
Brief van toenmalig minister Klink van 16 april 2008 aan de Tweede Kamer rondom de problematiek van de hulpmiddelenaanspraak in de Zorgverzekeringswet (Zvw) en het Project Heroriëntatie Hulpmiddelen.
Hulpmiddelenzorg. Cliënt centraal, één loket bij de zorgverzekeraar (pdf), ZN, 2009
Dit document beschrijft de visie van de zorgverzekeraars op de hulpmiddelenzorg.
Procesbeschrijving Hulpmiddelenzorg (pdf), Nictiz, 2009
Deze brochure over de procesbeschrijving hulpmiddelenzorg brengt de hele keten van activiteiten in de hulpmiddelenzorg in beeld: van het signaleren van een probleem tot evaluatie van het gebruik van het geleverde hulpmiddel.
Contactpersoon
