Herken de mantelzorger en voorkom overbelasting

In Nederland verlenen 3,5 miljoen mensen van 18 jaar en ouder mantelzorg, waarvan 2,6 miljoen mensen langer dan drie maanden of meer dan 8 uur per week (SCP, 2010). Mantelzorgers zorgen langdurig en/of intensief voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner, ouder, kind of ander familielid, vriend of kennis. Vaak doen zij dit naast een baan, een sociaal leven en een gezin met (kleine) kinderen. Deze combinatie is zwaar. Veel mantelzorgers raken overbelast en worden zelf patiënt. Om dit te voorkomen is het belangrijk hen goed te ondersteunen.

Verschillende mantelzorgers

Herkennen wie mantelzorger is en welke ondersteuning hij nodig heeft, is niet eenvoudig. Iedere mantelzorger is anders. Elke situatie is verschillend en ook het contact met zorgverleners en informatieverstrekkers varieert. Veel mensen weten helemaal niet dat ze mantelzorger zijn, of benoemen de zorg die zij aan hun naaste verlenen niet als zodanig. Vaak kennen deze mantelzorgers het ondersteuningsaanbod niet, en maken hier dan ook minimaal gebruik van.

Andere mantelzorgers zijn wel bekend met het zorgaanbod en het aanbod van de gemeente. Het verschilt per type mantelzorger (jong of oud, werkend of niet, actief op internet of niet) waar deze het best te bereiken is.

Mantelzorgers hebben vaak hun handen vol aan administratieve taken voor hun zorgbehoevende naaste. Puf om een uitgebreide publicatie of folder te lezen hebben ze vaak niet. Een rechtstreekse, proactieve benadering werkt beter, bijvoorbeeld op het werk, op school of bij de huisarts.

Een eerste stap in het bereiken van mantelzorgers is weten wie mantelzorger is. Mantelzorgers herkennen zich overigens vaak niet in de term, daarom zullen zij zich bijvoorbeeld ook niet aangesproken voelen door een folder ‘Ondersteuning voor mantelzorgers’. Gebruik daarom taal die bij de mantelzorger past. Bedenk vervolgens waar hij of zij te bereiken is. Bepaal ten slotte met welke middelen mantelzorgers te bereiken zijn.

Stap 1 - Herkennen

Weten wie de mantelzorger is:

• Vraag aan de patiënt of hij of zij hulp krijgt van een partner, familie, vriend of buur.
• Vraag werknemers of scholieren of zij een zorgtaak hebben in de thuissituatie.

Stap 2 - Localiseren

Bepalen waar de mantelzorger te bereiken is:

• Werk: veel werknemers hebben naast hun werk een zorgtaak, zonder dat werkgever of collega’s daarvan op de hoogte is. Mantelzorg ter sprake brengen en bewustwording creëren, is een eerste belangrijke stap op mantelzorgers op het werk gericht op te sporen en te ondersteunen. Bij verschillende bedrijven is daarom (tijdelijk) een mantelzorgmakelaar in dienst, om mantelzorgers te ondersteunen.
• Huisartsenpraktijk: vaak is de begeleider van de patiënt ook zijn mantelzorger. Doordat praktijkondersteuners en huisartsen alert zijn op deze naasten, kunnen mantelzorgers in een vroegtijdig stadium bereikt worden.
• Wmo loket: de mantelzorger komt doorgaans hierheen om voor zijn naaste hulp te regelen. De Wmoloketmedewerker kan vragen naar ondersteuningsbehoeften van de mantelzorger zelf.
• Jongeren zijn vaak op school te bereiken of op de sportclub, en op internet bv. op web community. Er zijn lespakketten voor bewustwording ontwikkeld waar de school gebruik van kan maken.
• Migranten komen vaak samen bij een zelforganisatie of geloofsgemeenschap. Daarom is goede contacten met deze organisaties belangrijk voor een goed bereik van deze doelgroep. Een allochtone zorgconsulent kan speciaal voor het bereiken van allochtone mantelzorgers een uitkomst zijn in het leggen van contacten.
• Ouderen zijn ook te vinden bij lokale vrijwilligersorganisaties, ouderen-/vrouwenbond, vereniging of geloofsgemeenschap. Een informatieavond over mantelzorg op de plek waar de ouderen bij elkaar komen levert een goed bereik op.

Stap 3 - Bereiken

Bepaal hoe de mantelzorger te bereiken is:

• De huisarts kan de mantelzorger vragen om bij het gesprek aanwezig te zijn, zodat de huisarts weet wie de mantelzorger is en hoe het met hem of haar gaat. Zware zorgbelasting wordt zo gemakkelijker opgespoord.
• Voor Wmoloketmedewerkers, vrijwilligers, leraren en zorgmedewerkers geldt: Houd oren en ogen open: is dit een mantelzorger? Heeft hij of zij behoefte aan hulp? Probeer open vragen te stellen, en daarbij door te vragen. Dit toont betrokkenheid bij de patiënt én zijn mantelzorger.
• De gemeente moet zorgen dat er een goede sociale kaart beschikbaar is voor Wmo loketmedewerkers, thuiszorgmedewerkers en allochtone zorgconsulenten. Zo weten zij waar ze de mantelzorger heen kunnen verwijzen.
• Gebruik de mogelijkheden van internet. Webcommunities, aanprekende websites en e-cursussen bereiken veel mantelzorgers, zowel ouderen als jongeren.
• Mantelzorgers geven de zorg niet gemakkelijk uit handen. Help de mantelzorger hierbij door actief te wijzen op verschillende mogelijkheden van respijtzorg of door een afspraak te maken voor de mantelzorger.
• Overbelasting kan gesignaleerd worden door te letten op lichamelijke, psychische en gedragsmatige signalen. Er bestaan meerdere gevalideerde meetinstrumenten om de ervaren zorgzwaarte te meten, zoals de EDIZ (Ervaren druk informele zorg) en CSI (Caregiver Strain Index).
  

Het bereiken en ondersteunen van mantelzorgers heeft verschillende voordelen:

• Voorkomen dat de mantelzorger door overbelasting zelf een patiënt wordt.
• De mantelzorger houdt zijn inzet langer vol bij goede begeleiding en ondersteuning. Hierdoor is minder (dure) professionele zorg nodig.
• De kwaliteit van leven van patiënt en mantelzorger neemt toe. De mantelzorger heeft meer aandacht voor zijn eigen mentale (emotionele en psychologisch) welzijn en van de patiënt.
  

Links

Expertisecentrum Mantelzorg (externe link)
Landelijk kenniscentrum voor mantelzorg en mantelzorgondersteuning

Expertisecentrum Mantelzorg Publicatie over Beter bereiken mantelzorgers  (externe link)

Respijtwijzer (externe link)
Website met 4000 aanbieders van respijtzorg door het hele land

Ervaren zorgzwaarte meten  (externe link)
Informatie over de EDIZ (Ervaren druk informele zorg) en CSI (Caregiver Strain Index).

Mezzo  (externe link)
Landelijke organisatie voor mantelzorgers en vrijwilligerszorg

Werk en mantelzorg  (externe link)

Mantelzorgmakelaar  (externe link)

Movisie  (externe link)
Prestatieveld 4  (externe link)

Seniorenweb en Goed en wel  (externe link)
Bereiken van oudere mantelzorgers

Jomazo  (externe link)
Website voor het bereiken van jongere mantelzorgers