Mentorschap over volwassenen

Kan iemand niet (meer) voor zijn eigen belang opkomen, dan biedt het mentorschap uitkomst. Mensen die dementeren, een verstandelijke beperking hebben of een psychische stoornis hebben vaak baat bij een mentor. Een mentor beschermt de betrokkene tegen bijvoorbeeld misbruik en medische fouten. Zijn taken liggen op het persoonlijke, immateriële vlak. Met financiën en goederen houdt hij zich niet bezig.

Juridische dekking

De kantonrechter stelt het mentorschap in. Beslissingen van een mentor hebben daarom juridische dekking. De meeste mentoren hebben voor aanvang van het mentorschap al een persoonlijke band met de cliënt. Vaak is het een is een bekende of een familielid. In sommige gevallen is het een vrijwillige of een beroepsmatige mentor.

Een cliënt kan zelf aangeven wie hij graag als mentor wil. Soms is een cliënt hier niet (meer) toe in staat. Dan kan de familie of zorgverlener ook buiten de cliënt om mentorschap aanvragen bij de kantonrechter.

Taken van een mentor zijn:

• Behartigen van de belangen in de zorg op het gebied van verzorging, verpleging, begeleiding en behandeling.
• Ondersteunen, begeleiden en zich plaatsvervangend en vertegenwoordigend opstellen. 
• Optreden wanneer fouten dreigen of zijn gemaakt in de zorg aan de cliënt. 
• Onderhandelen met zorgverleners over en instemmen met een zorg, leef- of behandelingsplan. 
• Mengen in relaties die een duidelijk negatief effect op de betrokkene hebben. De mentor kan hulpverleners in dat verband instructies geven.
• Regelmatig bezoeken van de betrokkene om een vertrouwensrelatie op te bouwen en te kijken of de zorg goed is geregeld.
• Monitoren wat de behoeften en mogelijkheden van de cliënt zijn op het gebied van de zorg. In de gaten houden in hoeverre hij zelf nog beslissingen kan nemen. 
• Regelen van andere zorg of huisvesting als dat nodig of gewenst is.
• Indienen van klachten bij de klachtencommissie van hulpverlener of zorgorganisatie.

Wat doet een mentor niet:

• Beslissen over hoogst persoonlijke aangelegenheden zoals levensbeëindiging. Wel mag hij hierover advies geven aan zorgverleners. 
• Beslissen over financiën of goederen van de betrokkene.

Knelpunten rondom mentorschap

Mentorschap kent de volgende knelpunten:

• Onduidelijkheid over de bevoegdheden bij mentoren zelf en bij instellingen.
• Onbekendheid van mentorschap bij veel instellingen.
• Tekort aan mentoren. 
• Optreden van beroepsmatige mentoren zonder ervaring in de zorgsector is meestal passief.
• Beroepsmatige mentoren krijgen niet altijd de beloning waar ze om vragen.
• Familieleden besluiten in een te laat stadium tot het mentorschap. Nu nemen ze vaak nog beslissingen in de persoonlijke levenssfeer zonder de juridische dekking die bij mentorschap hoort.

De kantonrechter benoemt jaarlijks ongeveer tweeduizend mentoren in de zorg. Het Ministerie van VWS verwacht dat de vraag naar mentoren stijgt. Redenen van de verwachte toename zijn:

• Het aantal dementerenden en kwetsbare tachtigplussers in de Nederlandse samenleving neemt snel toe. 
• Het aantal ouderen met een verstandelijke beperking die niet (langer) de regie over het eigen leven kunnen voeren groeit. Hun ouders/verzorgers overlijden of kunnen door ouderdom niet meer voor hen zorgen. 
• Het aantal alleenstaande ouderen met psychogeriatrische ziekten groeit. 
• Er komen steeds meer alleenstaande ouderen zonder kinderen. Ook groeit de groep alleenstaande ouderen die geen beroep kunnen doen op hun kinderen als gevolg van een echtscheiding of een grote geografische afstand.

Andere vormen van wettelijke vertegenwoordiging

Mentorschap is niet de enige vorm van persoonlijke wettelijke vertegenwoordiging. Andere vormen van wettelijke vertegenwoordiging:

• Bewindvoerder
  Een bewindvoerder behartigt de financiële belangen van iemand die dat niet zelf meer kan. Bij beslissingen over financiën en goederen is dan altijd toestemming nodig van de bewindvoerder. De bewindvoerder kan een natuurlijk persoon zijn of een rechtspersoon zoals een stichting of een bank.
• Curator
  Een curator behartigt zowel persoonlijke als financiële belangen. De betrokkene kan niet meer zelfstandig handelen, maar heeft steeds toestemming van de curator nodig. Een curator is een natuurlijk persoon en wordt benoemd door de Rechtbank.
• Schriftelijke machtigingen
  Er zijn twee soorten schriftelijke machtigingen. In een wilsverklaring zegt de betrokkene welke medische beslissingen hij wel of juist niet wilt. Hierin kan ook staan wie de zorgverlener kan raadplegen bij belangrijke beslissingen. In een volmacht draagt iemand de vertegenwoordiging over aan een vertrouwenspersoon. Deze kan dan optreden namens de cliënt.
• Onbenoemde vertegenwoordigers
  De Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst beschouwt familieleden als (onbenoemde of niet-benoemde) vertegenwoordigers. Zij kunnen beslissingen nemen over zaken van ingrijpende aard die niet acuut zijn.

De wet Mentorschap is in 1995 aangenomen. Daar liggen twee hoofdredenen aan ten grondslag:

• Vóór 1995 werd curatele aangevraagd als iemand zijn persoonlijke belangen niet langer kon behartigen. Betrokkenen vinden curatele echter erg ingrijpend. Curatele werkt bovendien stigmatiserend vanwege de publicatieverplichting. Ook hoort bij curatele financiële belangenbehartiging, terwijl dat niet altijd nodig is.
• Bij geneeskundige behandelingen en bij hulpverlening is steeds vaker toestemming vereist. Wanneer de betrokkene zelf niet in staat is om toestemming te geven, is een vertegenwoordiger nodig.

Links

Stichting Mentorschap (externe link)
De stichting Mentorschap bemiddelt bij het werven en begeleiden van mentoren. Zij organiseert (bij)scholing en themadagen en geeft advies en ondersteuning.

Postbus 51 (externe link)
Postbus 51 geeft informatie over mentorschap, curatele en bewindvoering. De informatie staat onder het kopje Familie en gezin.

Ministerie van Justitie (externe link)
Het Ministerie van Justitie geeft informatie over mentorschap, curatele en bewindvoering. De informatie staat onder het kopje Publiek en dan Familie en gezin.

Cursus Casemanagement Dementie (externe link)
Elke thuiswonende persoon met dementie heeft vanaf 2011 wettelijk recht op casemanagement. Hogeschool Windesheim heeft daarvoor de cursus ‘Casemanagement Dementie’ ontwikkeld.