Multimorbiditeit komt volgens Prof. dr. Francois Schellevis op grote schaal voor
De zorg voor mensen met meerdere chronische ziekten verloopt vaak ongecoördineerd als gevolg van te weinig afstemming. Op dit moment onderzoekt Francois of het inzetten van een casemanager effectief is bij mensen met meerdere chronische ziekten. Een casemanager regelt en coördineert zorg voor een patiënt op alle levensterreinen, waarbij de behoeften van de patiënt centraal staan. Naast dit onderzoek heeft Francois de afgelopen jaren artikelen gepubliceerd over de mate waarin multimorbiditeit voorkomt en in hoeverre het samenhangt met leeftijd.
Grote schaal
Omdat er nog relatief weinig bekend is over dit onderwerp, is Francois voorzichtig in zijn uitspraken. ‘Wat we wel weten: multimorbiditeit is eerder regel dan uitzondering bij patiënten op hogere leeftijd. Het komt op grote schaal voor. Het is geen nieuw verschijnsel, maar we realiseren ons nog onvoldoende welke rol multimorbiditeit speelt. Alle richtlijnen en zorgprogramma’s in Nederland zijn gemaakt voor een specifieke ziekte, terwijl de zorgverlener te maken heeft met een veel complexere patiënt.’ Ook internationaal is er over de zorg voor mensen met multimorbiditeit weinig bekend. Het probleem wordt wel gesignaleerd en staat op de agenda. Nederland vormt samen met de VS, Canada, Groot-Brittannië, Duitsland, Australië en Nieuw-Zeeland de voorhoede van landen die hierover nadenken.
Verantwoordelijkheid
Bewustwording bij zorgverleners is nodig. Niet alleen focussen op die ene ziekte, maar oog hebben voor het feit dat er meer kan spelen bij een patiënt. Als mensen meerdere chronische ziekten hebben is de zorgsituatie zo complex dat het voor mensen zelf niet meer te overzien is. ‘Ik vind dat zorgverleners daar een verantwoordelijkheid in hebben en een vorm van casemanagement zouden moeten aanbieden.’
Omslagpunt
Wie of wat bepaalt of iemand zijn eigen zorg nog in de gaten kan houden? Dat is een van Francois’ onderzoeksvragen. ‘We weten niet goed waar het omslagpunt ligt. Dit kan afhankelijk zijn van factoren als: complexiteit van de zorg, het cognitieve vermogen van de patiënt en sociale steun van de omgeving. Het Spaghettimodel van Vilans laat dit mooi zien: in een bepaalde situatie kan de patiënt nog goed meedraaien in verschillende zorgprogramma’s, maar een op een gegeven moment verandert dat en ontstaat er een complexe situatie.’
Alarmbellen
Hoe kun je in bestaande zorgrichtlijnen aandacht besteden aan het feit dat meerdere ziekten tegelijk kunnen optreden? Ook deze vraag zou onderzocht moeten worden, vindt Francois. ‘Richtlijnen voor frequent voorkomende combinaties van ziekten zouden bijvoorbeeld in de zorgstandaarden opgenomen kunnen worden. Evenals de keuze voor medicatie, de strijdigheid van adviezen en aanbevelingen hierover. Uiteindelijk zou het omslagpunt van geprotocolleerde zorg naar maatwerk ingebed moeten worden in diezelfde protocollen. Dat er alarmbellen gaan rinkelen als het zover is.’
Regie
Regie over de zorg is eveneens een belangrijk vraagstuk. Bij mensen met multimorbiditeit zijn veel verschillende hulpverleners betrokken. Hierdoor ontstaat het risico op onveilige zorg, tegenstrijdige adviezen en communicatiestoornissen. Het zou goed zijn als er iemand is die overzicht houdt, meent Francois. Ook als iemand zelf nog de regie heeft. Iemand bij wie je terecht kunt als je tegenstrijdige adviezen krijgt. Een huisarts, praktijkondersteuner of praktijkverpleegkundige zou volgens hem deze functie het beste kunnen uitvoeren. ‘De ingrediënten zijn al aanwezig, maar de huisartsen pakken deze rol niet altijd even actief op. Hoe je ze zover krijgt? Dat is een kwestie van attitude. Wat daarin bijvoorbeeld kan helpen is het standpunt van het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) over ouderenzorg, waarin concrete aanbevelingen staan om de regiefunctie beter op te pakken. Of kaderhuisartsen ouderengeneeskunde die een specifieke kadertraining hierin hebben gevolgd en collega-huisartsen hierin kunnen adviseren.’
Guided Care Model
Het in de Verenigde Staten ontwikkelde Guided Care Model, lijkt een veelbelovend nieuw model dat diseasemanagement voor meerdere ziekten, zelfmanagement, transitiezorg en ondersteuning biedt voor verzorgers en de directe omgeving van patiënten met multimorbiditeit. Op de vraag wat de meerwaarde is van het Guided Care Model, antwoordt Francois: ‘Daar is nog te weinig zicht op. In juni organiseert Vilans in samenwerking met de Landelijke Vereniging Georganiseerde eerste lijn (LVG) een studiereis naar Baltimore, waar het Guided Care Model toegepast wordt. Daar hopen we meer te weten te komen. Het model is in de VS ontwikkeld, getest en bewezen effectief gebleken.’
Maar de eerstelijnszorg is in de VS heel anders georganiseerd dan in Nederland, waardoor we het model niet zomaar kunnen overhevelen naar de Nederlandse situatie. Francois: ‘In de VS geeft een verpleegkundige bijvoorbeeld ‘guided care’ en wordt daar speciaal voor opgeleid. In Nederland zou de praktijkondersteuner wellicht de aangewezen persoon zijn om deze hulp te bieden. Mijn inschatting is dat de praktijkondersteuner al voldoende geschoold is en dat een speciale ‘guided care’ opleiding niet nodig is. Maar dat weten we niet, dat zouden we moeten onderzoeken. Mijn algemene inschatting is dat het model goed naar de Nederlandse situatie te vertalen is. Maar dat wil nog niet zeggen dat het hier even effectief is.’
Tags: integrale zorg, zelfmanagement, multimorbiditeit, Chronic Care Model, Guided Care ModelContactpersoon
