Design for All: ontwerpen voor iedereen

Straten, gebouwen, woningen, parken, stations, interieur, verpakkingen en keukengerei. In de wereld waarin we leven is bijna alles om ons heen ontworpen, ontwikkeld of ingericht. Zo veel mogelijk mensen moeten hier gemakkelijk, efficiënt en veilig gebruik van kunnen maken. Ongeacht leeftijd, lichamelijke, verstandelijke of psychische kenmerken, sekse of culturele achtergrond. Dat is de kern van het gedachtegoed van Design for All.

Variëteit aan consumenten

In feite hebben we het over gebruiksvriendelijk ontwerpen voor een brede variëteit aan consumenten. Niet alleen voor de jonge, vitale doelgroep, maar ook voor mensen die, om welke reden dan ook, beperkt zijn in hun mogelijkheden.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan mensen die:

• blind, slechtziend, slechthorend of doof zijn
• kleurenblind zijn
• een verstandelijke beperking hebben
• kleiner dan 1.55 m of langer dan 2.00 m zijn
• een rolstoel, scootmobiel of rollator gebruiken
• beperkingen in bewegingsmogelijkheden hebben, bijvoorbeeld omdat ze weinig kracht in de handen hebben, niet ver kunnen reiken of conditieproblemen hebben
• minder snel van begrip of minder behendig met digitale technieken zijn 

Voor iedereen goed

Door rekening te houden met een brede gebruiksgroep, waaronder mensen met fysieke en mentale beperkingen, is het ontwerp vaak voor iedereen goed. Als iemand met weinig kracht in zijn handen een verpakking kan openen, kan iemand met sterke handen dat zeker. Als iemand die kleurenblind is de kleuren van elkaar kan onderscheiden, kan iemand die niet kleurenblind is dat ook. Andersom geldt deze regel niet.

Een ander voorbeeld: als een restauranthouder zijn restaurant rolstoeltoegankelijk maakt, zal hij zijn klantenkring verbreden en kan hij niet alleen oma in haar rolstoel, maar ook haar familie tot zijn klanten rekenen. 

Brede toepassing

Design for All is een ontwerpvisie die de hele samenleving raakt. Het gaat om het ontwerp en de inrichting van:

• de woon- en leefomgeving, zoals gebouwen en de openbare ruimte
• openbaar vervoer, zoals stations, treinen en bushaltes
• producten, zoals consumentenproducten, werkplekinrichting en zorgtechnologie
• communicatiemiddelen, zoals websites, gebruiksaanwijzingen en bewegwijzering

Kostenbesparingen

Design for All gaat uit van zoveel mogelijk verschillende gebruikers en gebruikssituaties. Daarmee voorkom je dat producten en diensten ongebruikt blijven of dat een gebouw achteraf toch (voor veel meer geld) aangepast moet worden. Het is dus geen luxe, maar een gemiste kans als je er niet iets mee doet.

In Nederland hanteren we de volgende definitie van Design for All: ‘De voortdurende overweging tijdens het gehele ontwerpproces om specifieke potentiële gebruikers niet onnodig uit te sluiten en het gebruiksgemak te verhogen voor een goed omschreven doelgroep zonder onderscheid naar leeftijd, sekse, beperkingen of culturele achtergrond, en uitgaand van een zo breed mogelijke variatie aan gebruikssituaties’. Andere termen met vergelijkbare betekenis zijn: Inclusive Design (U.K.) en Universal Design (V.S.)

Ontwerpen voor wonen, leven, handelen

In de langdurende zorg wordt Design for All ingezet om de leefomstandigheden van cliënten te verbeteren. Denk hierbij aan het leef- en gebruiksgemak van gebouwen, woningen, de openbare ruimte, maar ook aan gebruiksgemak van consumentenproducten en hulpmiddelen. In samenwerking met gemeentes en zorgorganisaties heeft de expertise van Vilans op dit gebied geleid tot toegankelijke woonvormen, laagdrempelige inrichting van de openbare ruimte en gebruiksvriendelijke hulpmiddelen.

Een veelvoorkomend misverstand over Design for All

Het gaat bij Design for All niet om het bedenken van aparte oplossingen voor specifieke doelgroepen. Het gaat erom alle wensen mee te nemen in een ontwerp zodat meer mensen op dezelfde manier van een gebouw of product gebruik kunnen maken.

Design for All is ontstaan in de Verenigde Staten. Belangrijke aanleidingen voor de opkomst van deze visie waren:

• de vergrijzing
• het grote aantal oorlogsveteranen die met lichamelijke beperkingen terugkwamen uit de Tweede Wereldoorlog, Korea en Vietnam.

Begin jaren negentig is Design for All overgewaaid naar Nederland.

Grondlegger

De grondlegger van Design for All (Universal Design) is Ron Mace (1941-1998). Hij was de stichter en program director van The Center for Universal Design aan North Carolina State University in Raleigh.

Links

AllesToegankelijk (externe link)
Website over toegankelijkheid van gebouwen, producten en diensten met als motto: overal kunnen komen, alles kunnen doen.

Design for all Europe (externe link)
Europees platform voor ontwerpers en architecten die de wereld wil laten zien hoe een goed
ontwerp het leven van iedereen kan verbeteren. 

Toegankelijkheid internet (externe link)
Stichting Accessibility, expertisecentrum voor toegankelijkheid van websites, informeert organisaties over manieren waarop zij het internet toegankelijk kunnen maken voor iedereen, specifiek voor mensen met een functiebeperking.

European Design for All e-Accessibility Network (EDeAN) (externe link)
Europees netwerk dat Design voor all en toegankelijkheid onder de aandacht brengt in de publieke en private sector en burgers ondersteunt bij de toegang tot de informatiemaatschappij. 

Centre for Excellence in Universal Design (CEUD) (externe link)
Iers centrum voor universal design. Maakt zich sterk voor een toegankelijke maatschappij die rekening houdt met verschillen tussen mensen en hun mogelijkheden.

Universal Design Institute (UDI) (externe link)
Het Amerikaanse Ronald L. Mace Universal Design Instituut legt zich toe op het promoten van het concept van toegankelijkheid en universal design en de praktische toepassing ervan.

Dined – antropometrische database (externe link)
Website van de TU Delft met antropometrische gegevens, zoals gemiddelde lichaamsmaten en kracht en standaarddeviatie van mannen, vrouwen, kinderen en ouderen. De site is gratis te gebruiken voor ontwerpdoeleinden. Gebruik van de site vraagt wat oefening en niet voor elke combinatie van doelgroep en lichaamsmaat is data aanwezig.

TU Delft – Dynamic Anthropometry (externe link)
Deel van de website van de TU Delft waarop boeken gevonden kunnen worden met karakteristieken van gebruikers.

Documenten

Presentatie Design for All en toegankelijkheid (ppt)
Powerpoint presentatie over Design for all, ergonomie, toegankelijkheid en uitgankelijkheid, Vilans, 2011.

Verpakkingsellende? Het kan ook goed gaan (pdf)
Artikel van Vilans-senior programmamedewerker Carien Stephan, in Pakblad, mei 2008

Handboek Ergonomie 2010 (boek)
Mede-auteur: Carien Stephan, Vilans-senior programmamedewerker
Verkrijgbaar in de (online) boekhandels

Design relevant characteristics of ageing users (boek)
Achtergronden en richtlijnen voor productinnovatie gericht op oudere gebruikers. Auteurs: L.P.A. Steenbekkers en C.E.M. van Beijsterveld
Faculteit Industrieel Ontwerpen, Technische Universiteit, 1989