Gebruikerswensen meenemen in de ontwikkeling van standaarden

Gebruikers zijn tot nu toe geen vaste partij bij de ontwikkeling van standaarden. De Europese Unie stimuleert de deelname van gebruikers aan dit proces. Projecten als USEM en STAND4ALL zijn hier voorbeelden van. Beide projecten besteedden onder meer aandacht aan de randvoorwaarden voor goede gebruikersparticipatie. De volgende principes kwamen hieruit voort:

1. Partnerschap als basis
   De eindgebruiker heeft een net zo belangrijke rol in de ontwikkeling van een standaard als andere partijen. Een evenwichtige relatie is nodig om gezamenlijk het proces aan te gaan en op basis van consensus een goede standaard te ontwikkelen.
2. Gebruikers zijn lid van een gebruikersorganisatie
   De eindgebruiker is een afgevaardigde van mensen met beperkingen in het algemeen. Hij of zij vertolkt de mening van een groep mensen met uiteenlopende beperkingen. Binding met een organisatie is daarom van groot belang.
3. Geld moet geen belemmering zijn
   Standaardisatie-organisaties vragen een financiële bijdrage aan partijen die mee willen beslissen over een standaard. Gebruikersorganisaties hebben de middelen hier niet voor. Dit betekent dat de (Europese) overheid geld beschikbaar zal moeten stellen om de stem van de gebruiker mee te nemen in standaardisatieprocessen. 
4. Toegankelijkheid van materialen en vergaderlocaties
   Het ontwikkelingsproces van standaarden dient zo toegankelijk mogelijk te zijn voor alle betrokken partijen. Bijvoorbeeld door een vergadering te plannen op een toegankelijke locatie of een goede verbinding op afstand te regelen. 
5. Respect en expertise staan voorop
   Alle partners brengen expertise in. Alle partners behandelen elkaar respectvol. 
6. Duidelijk projectplan
   Om een rol van betekenis te kunnen vervullen is een duidelijk projectplan nodig, zodat iedereen weet wanneer er iets van hem of haar verwacht wordt. Voor mensen met beperkingen kan dit extra belangrijk zijn. Zij hebben soms meer tijd nodig om stukken te lezen of een reis te organiseren.

In de projecten USEM en STAND4ALL heeft Vilans samen met de deelnemers stappen gezet om de weg voor gebruikersparticipatie voor te bereiden. Het accent lag in deze projecten op bewustwording, kennis vergroten en het trainen van vaardigheden.

Bewustwording

Waarom zou je als gebruikersorganisatie invloed willen uitoefenen op standaarden? Om te werken aan een toegankelijke omgeving voor iedereen, inclusief mensen met een beperking. Er zijn verschillende mogelijkheden om dit doel te bereiken, participeren in de standaardisatie is er één van.

Kennis vergroten

Wat is standaardisatie? Standaarden zijn afspraken tussen verschillende partijen waarmee kwaliteit, veiligheid en goed gebruik van producten en diensten worden vastgelegd. Een goede standaard houdt rekening met de eisen van gebruikers, zowel mensen met als zonder beperkingen.

Hoe ziet de wereld van de standaardisatie eruit? Standaardisatieprocessen waar we in Nederland mee te maken hebben zijn veelal Europees georganiseerd. De Europese Unie geeft de kaders aan, maar laat de invulling over aan standaardisatie-organisaties. Deze organisaties begeleiden het standaardisatieproces. Zij maken de standaard niet. Dat doen marktpartijen; de industrie of andere belanghebbende organisaties. Standaardisatieprocessen hebben vaak een langdurig karakter. Enkele jaren is geen uitzondering.

De belangrijkste standaardisatie-organisaties zijn:

• Europees Comité voor Standaardisatie (CEN)
• Standaardisatiecomité voor elektrotechnische standaarden (CENELEC) 
• Standaardisatie-organisatie voor de telecommunicatie-industrie (ETSI)
• Nederlands Normalisatie-instituut (NEN)

Grote internationale lobbyorganisaties zijn:

• Europese Consumentenstem in Standaardisatie (ANEC). Het ANEC behartigt de belangen van de Europese consument.
• Het Europese Gehandicapten Forum (EDF). Het EDF vertegenwoordigt mensen met een handicap.

Trainen van vaardigheden

Welke vaardigheden zijn nodig om invloed uit te oefenen op het standaardisatieproces?

• beheersen van de Engelse taal
• wensen van de gebruiker kunnen verwoorden
• onderhandelen
• contacten leggen en onderhouden
• jargon van het betreffende gebied kennen
• een professionele houding aannemen
• je prettig voelen in een internationaal veld
• volhardend zijn in je doelen
• vertrouwen op je ervaringsdeskundigheid
• lobby-vaardigheden

Meedoen in standaardisatie wordt steeds belangrijker geacht, maar is nog geen gemeengoed. Voor gebruikersorganisaties is het niet eenvoudig om als nieuwe partij een rol te spelen in de ontwikkeling van standaarden. Het traject is vrij ondoorzichtig, er wordt veel jargon gebruikt en er staan veel belangen op het spel. Ervaringen voortkomend uit USEM en STAND4ALL leren dat de volgende factoren van groot belang zijn bij een goede aanpak bij participatie:

• Beheersing van de Engelse taal
• Ervaringsdeskundigheid met een professionele houding
• Kennis van het standaardisatie-proces en het jargon
• Binding met een gebruikersorganisatie
• Vertalen van gebruikerswensen in concrete punten voor het standaardisatieproces

De weg naar participatie

Omdat steeds meer standaardisatie op Europees niveau plaatsvindt, zou het goed zijn als Nederlandse gebruikersorganisaties samenwerking zoeken met gebruikersorganisaties uit andere Europese landen, zoals de ANEC en EDF. In eigen land beginnen kan ook. Bij de afdeling consumentenzaken van de NEN of de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland (CG-Raad). Naast samenwerking is de lobby een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van standaarden. Gebruikers kunnen veel invloed uitoefenen op standaarden door actief te lobbyen bij normcommissies of standaardisatieorganisaties.

USEM (externe link)
Europees project dat gebruikersparticipatie stimuleert in standaardisatie op het gebied van ICT. Bijvoorbeeld standaarden van computers, internetbankieren en geldautomaten. U vindt hier trainingsmaterialen en ervaringen van deelnemers aan het project.

STAND4ALL (externe link)
Europees project dat gebruikersparticipatie stimuleert bij standaardisatieprocessen, onder meer door te werken met CEN/CENELEC Guide 6. Dit document met richtlijnen voor het opstellen van standaarden en andere specificaties zorgt voor een grotere toegankelijkheid van producten en diensten. U vindt hier trainingsmaterialen en een verwijzing naar de CEN/CENELEC Guide 6.

ANEC (externe link)
Europese Consumentenstem in Standaardisatie. Internationale lobbyorganisatie voor standaardisatie die de belangen behartigt van de Europese consument.

EDF (externe link)
European Disability Forum. Internationale onafhankelijke organisatie die de belangen van mensen met een handicap vertegenwoordigt.

CEN (externe link)
Europees Comité voor Standaardisatie. Draagt met vrijwillige technische standaarden (CEN-standaarden) bij aan de doelstellingen van de Europese Unie zoals vrijhandel en veiligheid van werknemers en consumenten.

NEN (externe link)
Nederlands Normalisatie-instituut. Begeleidt en stimuleert de ontwikkeling van normen: afspraken die marktpartijen met elkaar maken over de kwaliteit en veiligheid van hun producten, diensten en processen.

CG-raad (externe link)
Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland. Zet zich in voor verbetering van de maatschappelijke positie van mensen met een handicap of chronische ziekte.