Gebruiksvriendelijk bouwen en ontwerpen voor iedereen

De cliënt centraal stellen is een veel gehoorde zin in de zorg. Design for All kent hetzelfde uitgangspunt: stel de gebruiker centraal, met al zijn mogelijkheden en beperkingen. Door rekening te houden met een brede gebruikersgroep, inclusief mensen met beperkingen of een minder gangbare lichaamsbouw, is het ontwerp vaak voor iedereen goed. Als iemand met weinig kracht in zijn handen een verpakking kan openen, kan iemand met sterke handen dat zeker.

Kostenbesparing

Design for All gaat uit van zoveel mogelijk verschillende gebruikers en gebruikssituaties. Zo voorkomen we dat producten en diensten ongebruikt blijven of dat een gebouw achteraf toch (voor veel meer geld) aangepast moet worden.

Hoe ontwerp je zo dat een product, gebouw of omgeving toegankelijk en bruikbaar is voor een zo breed mogelijke groep gebruikers?

1. Definieer de eindgebruiker
   Ga na voor welke doelgroepen het ontwerp bestemd is en beschrijf deze specifiek. Beschrijf ook welke doelgroepen buiten de gebruikersgroep vallen, bijvoorbeeld uit veiligheidsoverwegingen (bijv. kleine kinderen die geen medicijnverpakkingen open mogen maken, terwijl de doelgroep ouderen dat nu juist wel moet kunnen).
   
2. Breng de ergonomische kenmerken van de gebruiker in kaart.
   Aan de hand van de eigenschappen van een product worden de kenmerken van de gebruiker die van belang zijn voor het product in kaart gebracht. Zo zijn bij het ontwerp van een deurpost de hoogte en breedte (producteigenschappen) van belang en zal dus vooral rekening gehouden worden met de lengte en breedte van mensen.
   
3. Bepaal wie de ‘grensbepalers’ zijn
   Welke gebruikers bepalen de ergonomische grenzen van het ontwerp? Bij het ontwerpen van een deurpost zijn bijvoorbeeld lange mensen (hoogte) en mensen in een rolstoel (breedte) de grensbepalers.
   
4. Betrek grensbepalers in het ontwerpproces
   Zorg dat er in het proces rekening gehouden wordt met grensbepalers. Dit doen we door middel van gebruiksonderzoek. Hier zijn verschillende methoden voor:

• Gebruikers (grensbepalers), gaan met elkaar in gesprek over hun gebruikerservaringen. Zo krijgt de ontwerper inzicht in de wensen, behoeften en problemen rond een product. En komen verbeteringen aan het licht waar iedereen van profiteert!
  
• Ontwerpers en gebruikers werken samen in een ontwerpstudio. Samen gaan ze op zoek naar oplossingen voor alledaagse problemen. In overleg met de gebruikers maken de ontwerpers schetsen van een product dat een oplossing kan zijn voor een probleem. Deze schetsen kunnen gebruikt worden voor verdere ontwikkeling.
  
• Gebruikers testen een gebouw in aanbouw of het prototype van een product volgens een vooraf opgesteld testprotocol waarin belangrijke gebruikshandelingen zijn opgenomen. Wanneer een gebouw of product in ontwikkeling is, testen gebruikers tussentijds het gebouw of het prototype. Klopt het ontwerp? Is overal aan gedacht? Hier komen verbeteringen uit voort.

Vilans verzorgt gebruiksonderzoeken en ontwerpstudio’s die het Design for All-proces ondersteunen. Interesse? Bekijk onze diensten.

Ontwerpen vanuit de principes van Design for All heeft veel voordelen:

• Meer zelfredzaamheid voor mensen met een beperking
  Iedereen wil zo zelfstandig mogelijk leven. Als de woon- en leefomgeving toegankelijk en gebruiksvriendelijk is, kunnen meer mensen langer thuis blijven wonen. Toegankelijk openbaar vervoer zorgt ervoor dat mensen minder aan huis gebonden zijn. Met gebruiksvriendelijke producten en diensten, zoals een makkelijk te openen verpakking van medicijnen of levensmiddelen, een simpel te bedienen DVD-recorder of OV-chipkaart, kunnen consumenten met een verminderde handkracht of met weinig digitale vaardigheden dit voortaan zelf.
  
• De nadruk ligt minder op de beperking
  In een samenleving die is ingericht volgens de principes van Design for All hoeven mensen met een beperking minder vaak gebruik te maken van speciale voorzieningen of de hulp van anderen. Ze worden daardoor op dezelfde wijze bejegend als mensen zonder beperking.
  
• Minder druk op zorg en mantelzorg
  Als mensen zich langer zelfstandig kunnen redden, zijn zij minder afhankelijk van de zorg van anderen. Met de toenemende vergrijzing en de daling van het aantal medewerkers in de zorg is dit geen overbodige luxe. Een mantelzorger kan ervoor kiezen om samen iets anders te doen in plaats van die tijd aan zorg besteden. 
  
• Meer winst voor ondernemers
  Toegankelijke winkels en restaurants en gebruiksvriendelijke producten en diensten leveren ondernemers meer potentiële bezoekers en kopers op. Als oma met haar rolstoel gemakkelijk het restaurant in kan dan kiest de familie liever het rolstoeltoegankelijke restaurant voor het familie-uitje dan een ander restaurant. Zo kan de restauranthouder niet alleen de klant met de rolstoel als gast verwelkomen, maar ook haar familie.
  
• Meer gemak en comfort voor iedereen
  Rekening houden met mensen met beperkingen betekent vaak dat ook andere groepen daar profijt van hebben. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een kinderwagen die de trein in willen. Een gebruiksvriendelijke website geeft ook mensen met weinig digitale ervaring de mogelijkheid om een vakantie te boeken en te internetbankieren. En wie heeft er nooit moeite met het open krijgen van een onhandige verpakking?
  
• Duurzamer en kostenbesparend
  Design for All richt zich op zoveel mogelijk verschillende gebruikers en gebruikssituaties. Zo voorkomen we dat producten en diensten ongebruikt blijven of dat een gebouw achteraf toch (voor veel meer geld) aangepast moet worden. Denk eens aan al die apparaten, hulpmiddelen en andere gebruiksvoorwerpen die ongebruikt in de kast en uiteindelijk op de vuilnisbelt belanden.
  
• Besparingen op het werk
  Als organisaties toegankelijk zijn en bij de inrichting en het inkopen van apparatuur rekening houden met de capaciteiten en beperkingen van hun werknemers, levert dit kostenbesparingen op. Denk bijvoorbeeld aan de tijd die het kost om uit te leggen hoe nieuwe apparaten werken en de fouten die mensen kunnen maken bij het gebruik van PC en andere digitale apparaten, die weer bijgesteld moeten worden. 
  
• Minder ongelukken en meer veiligheid
  Design for All zorgt voor minder ongelukken en meer veiligheid. Twee voorbeelden die dit illustreren:

1. Eén op de drie zelfstandig wonende ouderen en de helft van alle verpleeg- en verzorgingshuisbewoners valt minstens één keer per jaar. Stroeve badkamer- en keukentegels verkleinen de kans op vallen. Deze tegels zijn niet alleen veiliger voor ouderen, maar voor iedereen.
   
2. Een eenvoudige, lichtgewicht handbrandblusser die met één hand is te bedienen, is makkelijker te hanteren voor mensen met en zonder beperking.

Links

Inclusive design toolkit (externe link)
Website met handige tools voor inclusive design, waaronder een checklist, business case materiaal, een voorbeeld van persona’s met functionele beperkingen, ontwikkeld door het ‘Engineering Design Centre  van de universiteit van Cambridge. 

Alles toegankelijk (externe link)
Website over toegankelijkheid van gebouwen, producten en diensten met als motto: overal kunnen komen, alles kunnen doen.

Design for all Europe (externe link)
Europees platform voor ontwerpers en architecten die de wereld wil laten zien hoe een goed
ontwerp het leven van iedereen kan verbeteren.

Toegankelijkheid internet (externe link)
Stichting Accessibility, expertisecentrum voor toegankelijkheid van websites, informeert organisaties over manieren waarop zij het internet toegankelijk kunnen maken voor iedereen, specifiek voor mensen met een functiebeperking.

European Design for All e-Accessibility Network (EDeAN) (externe link)
Europees netwerk dat Design voor all en toegankelijkheid onder de aandacht brengt in de publieke en private sector en burgers ondersteunt bij de toegang tot de informatiemaatschappij.

Centre for Excellence in Universal Design (CEUD) (externe link)
Iers centrum voor universal design. Maakt zich sterk voor een toegankelijke maatschappij die rekening houdt met verschillen tussen mensen en hun mogelijkheden.

Universal Design Institute (UDI) (externe link)
Het Amerikaanse Ronald L. Mace Universal Design Instituut legt zich toe op het promoten van het concept van toegankelijkheid en universal design en de praktische toepassing ervan.

Dined – antropometrische database (externe link)
Deze website van de TU Delft biedt antropometrische gegevens, zoals gemiddelde lichaamsmaten en kracht en standaarddeviatie van mannen, vrouwen, kinderen en ouderen. De site is gratis te gebruiken voor ontwerpdoeleinden. Gebruik van de site vraagt wat oefening en niet voor elke combinatie van doelgroep en lichaamsmaat is data aanwezig.

TU Delft – Dynamic Anthropometry (externe link)
Deel van de website van de TU Delft waarop boeken gevonden kunnen worden met karakteristieken van gebruikers.
Documenten

Documenten

Presentatie Design for All en toegankelijkheid (ppt)
Powerpoint presentatie over Design for all, ergonomie, toegankelijkheid en uitgankelijkheid, Vilans, 2011.

Verpakkingsellende? Het kan ook goed gaan (pdf)
Artikel van Vilans-senior programmamedewerker Carien Stephan, in Pakblad, mei 2008

Handboek Ergonomie 2010 (boek)
Mede-auteur: Carien Stephan, Vilans-senior programmamedewerker
Verkrijgbaar in de (online) boekhandels

Design relevant characteristics of ageing users (boek)
Achtergronden en richtlijnen voor productinnovatie gericht op oudere gebruikers. Auteurs: L.P.A. Steenbekkers en C.E.M. van Beijsterveld. Faculteit Industrieel Ontwerpen, Technische Universiteit, 1989