Verbeter de leefomgeving in het verpleeghuis met de ‘Toolbox Zoals thuis’

De opvattingen over goede langdurende zorg in instellingen voor ouderen veranderen. Persoonsgerichte zorg in een huiselijke omgeving staat hoog op de agenda van verpleeghuizen en kleinschalige woonvormen. Hoe realiseren instellingen dit ideaal in bestaande verpleeghuizen waar (nog) geen nieuwbouw of grote renovatie gaat plaatsvinden? Wat kunnen gemotiveerde directies, management, medewerkers, vrijwilligers  en de facilitaire diensten doen? 

Ons advies: Groot denken en klein doen!

Met relatief kleine investeringen is veel te bereiken. Door anders te kijken naar de leef- en werkomgeving in het gebouw, doet u ideeën op. Kritisch kijken naar de eigen werkhouding geeft uw team handvatten om de bewoners en mantelzorgers meer belevingsgericht te benaderen. Uit ervaring weten we dat deze acties ook nieuwe elan brengen in teams en bij leidinggevenden.

De ‘Toolbox Zoals thuis in het verpleeghuis’ is ontwikkeld en uitgevoerd in de leerwerkplaats ‘Zoals Thuis in het verpleeghuis’. Dit project vond plaats bij enkele verpleeghuizen van 2008 tot en met 2010.

Wilt u aan de slag om de instellingssfeer in uw verpleeghuis te transformeren naar persoonsgerichte zorg in een huiselijke omgeving? Wilt de werkhouding die daarbij past introduceren in uw organisatie? Wij bieden u als ondersteuning de ‘Toolbox Zoals thuis in het verpleeghuis’ aan. U kunt alle stappen zoals hieronder beschreven doorlopen en de instrumenten gebruiken. Het complete proces bestaat uit opeenvolgende werkbijeenkomsten en actieperiodes met opdrachten. U kunt er ook voor kiezen onderdelen in te zetten of een compactere uitvoeringsvorm kiezen.  

Stap 1: Introductie en start project

U onderzoekt de ambitie en realiseerbaarheid van een project in uw verpleeghuis en u treft voorbereidingen om te starten met het project. Welke voorwaarden moet u regelen: 

• Menskracht, middelen zoals projectfinanciering en tijd voor de medewerkers.
• Welk(e) team(s) doet / doen mee, wie is de projectleider, wie is eindverantwoordelijk?
• Verkennen van mogelijke verbeteronderwerpen.

Stap 2: Startconferentie

U introduceert en motiveert teams en leidinggevenden om het project te realiseren. Dit kan op team-, of afdelingsniveau zijn of voor de hele organisatie. De omvang maakt niet uit voor de te zetten stappen.

Stap 3: Actieperiode

De projectteams gaan aan de slag om de bestaande leefomgeving en de benadering van de bewoners  in beeld te brengen. Zij doen dit met behulp van foto’s, interviews en eigen observaties.

Stap 4: Werkconferentie 2

Reflectie op de terreinverkenning en een eerste ontwerp maken voor de herinrichting van de fysieke omgeving. Verbeterpunten bespreken voor het welbevinden van de bewoners. Bespreken waarom deze punten wel of niet gerealiseerd kunnen worden.

Stap 5: Actieperiode 2

Eerste acties uitvoeren op het gebied van herinrichten en welbevinden. Het is belangrijk in deze fase het commitment van bestuurders en management te bevestigen om hen betrokken te houden bij de realisatie.

Stap 6: Werkconferentie 3

Oogsten, vieren en evalueren van eerste acties. Bekijk de resultaten met elkaar en bespreek nieuwe acties op het gebied van de gewenste gedragsverandering bij personeel en vrijwilligers.

Stap 7: Actieperiode 3

Verbeterpunten op het gedrag van medewerkers en vrijwilligers realiseren, observeren en evalueren. Tweede ronde activiteiten op het gebied van herinrichting.

Stap 8: Werkconferentie 4

Oogsten, vieren en evalueren van de acties en resultaten. Binnen de organisatie communiceren van de voortgang. Onderzoeken met medewerkers welke dagelijkse routines ze kunnen doorbreken en beter kunnen afstemmen op het leefritme van de bewoners.

Stap 9: Actieperiode 4

Verbeterpunten op dagelijkse routines realiseren, observeren en evalueren. Tweede ronde activiteiten op het gebied van gewenst gedrag van medewerkers en vrijwilligers.

Stap 10: Werkconferentie 5

Oogsten, vieren en evalueren van de acties en resultaten op het gebied van gewenst gedrag en het doorbreken van dagelijkse routines. Verkennen en acties afspreken om de rol van de bewoner/mantelzorger te activeren. Met al doel: meer participeren bij het eigen welzijn en in de sociale samenhang met mede bewoners.

Stap 11: Actieperiode 5

Verbeterpunten doorvoeren op het gebied van participatie van bewoners en mantelzorgers.

Stap 12: Werkconferentie 6

Oogsten, vieren en evalueren van de acties en resultaten op het gebied van participatie van bewoners en mantelzorgers. Terugblik op ondernomen acties en resultaten. Afspreken verbeterpunten voor de laatste actieperiode binnen het project.

Stap 13: Actieperiode 6

Verbeterpunten doorvoeren zoals afgesproken in de laatste werkconferentie. Evaluatie uitvoeren. Borgingsafspraken maken. Slotconferentie voorbereiden.

Stap 14: Slotconferentie

Oogsten, vieren en delen van resultaten van het project 'Zoals thuis in het verpleeghuis'.

Toolboxmaterialen

De toolbox bevat de volgende informatie en werkmaterialen:

1. Overwegingen om te starten met Zoals thuis.
2. Toelichting op SPARC als werkwijze.
3. Voorbeeld opzet project.
4. Format voor projectplan.
5. Toelichting op projectstructuur.
6. Werkwijze Zoals thuis.
7. Toelichting op SPARC als werkwijze.
8. Werkbladen SPARC.
9. Do’s en don’ts.
10. Quickscan om de ambitie vast te leggen.
11. Kijkopdracht woonomgeving.
12. Quickscan om de verbeteronderwerpen welbevinden te definiëren.
13. Ontwikkelen woon- leefconcept.
14. Stappenplan interieur.
15. Oefeningen.

De medewerkers van de leerwerkplaats ‘Zoals thuis in het verpleeghuis’ gaven een positief eindoordeel over de resultaten van het project. Hun rapportcijfer over de eindresultaten was een 7,7, terwijl ze de startsituatie met een 5,6 beoordeelden.

De medewerkers denken nog verbetering te kunnen bereiken op het verdiepen van het contact met de bewoners en het versterken van familieparticipatie. Als het gaat om verbeterpunten van de fysieke omgeving worden genoemd: verbouwing, aanpassen van de bouw en nieuwbouw. Een ander verbeterpunt is: het op één lijn krijgen van alle medewerkers om de veranderingen te borgen.

Reacties:

Een bestuurder: ‘Wij hadden als ambitie “zo thuis mogelijk”, want we dachten dat “zoals thuis” niet haalbaar is voor een verpleeghuis. Door het project hebben we onze ambitie aangepast. Het is nu zoals thuis geworden!’

Een verzorgende: ‘We zagen het eerst zo dat de bewoner op ons werk woont, terwijl het natuurlijk zo moet zijn dat wij werken waar de bewoner woont.’

Een teamleider: ‘De mogelijkheden halen uit een oud gebouw en dan ook nog de attitudeverandering bij de medewerkers, daar draait het om!’.

Verbeteringen

Terugblikkend stelt Vilans vast dat het project heeft geleid tot concrete verbeteringen in de fysieke omgeving van de bewoners, maar ook tot bewustwording en attitudeverandering bij medewerkers.

Documenten

Toobox Zoals thuis in het verpleeghuis (pdf)
Toolbox met stappen, instrumenten en materialen om de zorg in een verpleeghuis persoonsgericht en huiselijk te maken.

De wondere wereld van dementie (boek) (externe link)
Compact en goed leesbaar boekje van sociaal geriater (ouderenarts) Dr. Anneke van der Plaats. Ze beschrijft hoe we in de inrichting van de (leef-)omgeving rekening kunnen houden met de aantasting van het brein bij dementie.

Links

Omgevingszorg (externe link)
Sociaal geriater (ouderenarts) Dr. Anneke van der Plaats ontwikkelde ‘omgevingszorg’; een nieuwe visie op de invloed van de omgeving op mensen met dementie.

Healing Environment (externe link)
Dossier op de website van het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen Zorg over healing environment. Dat is een door mensen gebouwde omgeving die bijdraagt aan het fysiek, mentaal en sociaal welbevinden van haar gebruikers.

Bouwen aan Leefbaarheid (externe link)
Website die antwoord geeft op de vraag: wat kun je doen om de leefbaarheid te vergroten? Vooral bij kwetsbare mensen. Met aandacht voor thema’s als levenskracht, zelfredzaamheid, levensplezier, welbevinden, wonen, zorg en technologie.

Expertisecentrum mantelzorg (eterne link)
Op de website staat een praktijkwijzer om het samenspel met mantelzorgers te bevorderen.