Begeleiding van AWBZ naar Wmo

Burgers hebben nu nog een verzekerd recht. Straks, na de decentralisatie, hebben gemeenten een compensatieplicht. Gemeenten krijgen dan een vast bedrag om de extramurale begeleiding vorm te geven. Dit bedrag is ongeveer gelijk aan de kosten van 2013 min 25%. Het totale budget is nu circa € 3 miljard. Ter vergelijking: bij de decentralisatie van huishoudelijke hulp naar de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) in 2007 was het budget € 1,2 miljard. In totaal gaat het om zo’n 200.000 mensen (bron: CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg) Basisrapportage AWBZ (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, juli 2011)

Wat is extramurale begeleiding?

Extramurale begeleiding moet de zelfredzaamheid bevorderen, behouden of compenseren. Daarmee kun je voorkomen dat iemand opgenomen moet worden of zich verwaarloost. Onder begeleiding verstaan we:

• groepsbegeleiding
• individuele begeleiding
• een combinatie van beide 
• vervoer naar begeleiding als daarvoor een medische noodzaak is

Begeleiding kent veel verschillende vormen en kan op alle levensdomeinen nodig zijn. Denk bijvoorbeeld aan gezinsbegeleiding bij gezinnen met een gehandicapt kind, dagbesteding voor ouderen met dementie, hulp bij huishouding of administratie voor mensen met verstandelijke beperking, mobiliteitstraining voor slechtziende kinderen, arbeidsmatige activiteiten voor mensen met beperkingen, ontmoetingsactiviteiten voor jongeren met een lichamelijke beperking of logeeropvang voor kinderen met een beperking. 

Wie maken gebruik van extramurale begeleiding?

Om gemeenten en zorgverzekeraars een beeld te geven van de mensen om wie het gaat, heeft het CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg) in maart 2013 een publicatie uitgebracht 'Wie is de cliënt' - Veranderingen in de AWBZ (pdf) met 20 cliëntportretten. De portretten gaan over kinderen, volwassen en ouderen met de volgende beperkingen:

• Somatische aandoening/beperking (SOM) 
• Psychogeriatrische problematiek (PG)
• Psychiatrische stoornis (PSY)
• Verstandelijke handicap (VG)
• Lichamelijke handicap (LG)
• Zintuiglijke handicap (ZG)

De beperkingen van de cliënten die zijn matig of zwaar en hebben gevolgen voor hun sociale zelfredzaamheid, bewegen en verplaatsen, psychisch functioneren, geheugen en/of oriëntatie. In totaal maken zo’n 200.000 mensen gebruik van extramurale begeleiding vanuit de AWBZ (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten). Zo’n 150.000 mensen hebben individuele begeleiding en zo’n 100.000 hebben groepsgewijze begeleiding. Tussen deze groepen zit overlap, soms maken mensen gebruik van beide vormen. Individuele begeleiding duurt gemiddeld 4 uur per week, groepsbegeleiding gemiddeld 5 dagdelen per week. Uiteraard zijn er per persoon grote verschillen.

Bekijk het overzicht ‘Aantallen cliënten met extramurale begeleiding’ (pdf)

Tot 2009 was er nog onderscheid tussen ondersteunende en activerende begeleiding. De aanspraken binnen de AWBZ (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten) werden aangescherpt. Mensen met lichte beperkingen kwamen niet meer in aanmerking voor begeleiding. Het ging om ruim een kwart van de indicaties, ongeveer 65.000 van de in totaal 230.000. Kort daarna is onderzoek gedaan onder 1.200 mensen (Research voor Beleid, 2010). Daaruit bleek dat zij veel meer dan daarvoor een beroep moesten doen op familie en vrienden om het hoofd boven water te houden. Dit had vaak grote gevolgen voor deze mantelzorgers. Sommigen voelden zich gedwongen minder te gaan werken of helemaal te stoppen. In andere gevallen gingen mensen de begeleiding zelf betalen. Een klein deel is intramuraal gaan wonen.

Er verandert nog meer

De overheveling van begeleiding is niet de enige verandering die deze doelgroep raakt. Gemeenten worden ook verantwoordelijk voor de persoonlijke verzorging. De grens om te verhuizen naar een instelling wordt hoger. De thuisverpleging gaat naar de zorgverzekeringswet. De aanspraak op een PGB (PersoonsGebonden Budget) wordt beperkt tot mensen die zelf de regie over het budget kunnen voeren en dus niet afhankelijk zijn van een bemiddelingsbureau. Bovendien staan er binnen het domein arbeid veel veranderingen op stapel, zoals beperking van de toegang tot de Wajong, beperking van de toegang tot de Wsw en de integratie van regelingen in de nieuwe Participatiewet. Het is de bedoeling dat de Participatiewet per 1 januari 2014 in gaat. Tot slot is het totale budget voor gemeenten nog eens met circa 200 miljoen gekort per 1 januari 2012.

Wat betekent begeleiding voor mensen?

Veel mensen met een aandoening of beperking kunnen niet meer meedoen in de samenleving. Met begeleiding lukt dit vaak nog wel. Met deze laagdrempelige ondersteuning kunnen zij hun evenwicht behouden of hervinden. Begeleiding zorgt ervoor dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en functioneren. Het biedt een zinvolle dagbesteding, structuur in het leven, de mogelijkheid om nieuwe vaardigheden te leren en zelfstandiger te leven.

Links

TransitieBureau (externe link)
Website van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) over de voorbereiding op transitie van begeleiding

Databank van het CIZ (externe link)
Website van het CIZ met het aantal burgers met begeleiding in elke gemeente

MEE Zuid-Limburg (word, externe link)
Overzicht van (voorgenomen) maatregelen op de website van MEE Zuid-Limburg

Documenten

Hervormingen langdurige zorg (pdf)
De transitie van AWBZ naar Wmo is onderdeel van de hervormingen in de langdurige zorg. In de factsheet van VWS lees je wat er allemaal verandert.

Dagbesteding - Vernieuwing in arbeidsmatige dagbesteding (pdf)
Informatieblad over arbeidsmatige dagbesteding vanuit de Wmo, met onder meer goede voorbeelden van toekomstbestendige arbeidsmatige dagbesteding. Vilans, Movisie, (2013) 

Artikel Dagbesteding op maat (pdf)
Artikel over cliënt in regie van Hans Hendriks,Programmamanager Cliënt in Regie bij Archipel Zorggroep

Nieuwsbrief van het TransitieBureau (pdf, externe link)
Nieuwsbrief van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) over de transitie van begeleiding

Wie is de cliënt? (pdf)
Publicatie van het CIZ over de 15 verschillende cliëntprofielen

Cliëntenmonitor langdurende zorg (pdf, externe link)
Ervaringen van zorgvragers en cliënten verzameld in opdracht van VWS
 
Van AWBZ naar Wmo: casusverslagen (pdf, externe link)
Een onderzoek van Research voor Beleid in opdracht van de landelijke cliënten- en ouderenorganisaties

Niet-aangeboren hersenletsel - Van AWBZ naar WMO (pdf)
Factsheet van Vilans over de specifieke problematiek van mensen met NAH en begeleiding

Ouderen - Van AWBZ naar WMO (pdf)
Factsheet van Vilans over de specifieke problematiek van ouderen en begeleiding

Licht verstandelijk gehandicapten - Van AWBZ naar WMO (pdf)
Factsheet van Vilans over de specifieke problematiek van mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVG)

Houvast (pdf)
Interviews met mensen die nu begeleiding krijgen over de invloed hiervan op hun dagelijks leven.