Twitter
Facebook
LinkedIn
Google+
E-mail

Wet zorg en dwang stappenplan

Uitgangspunt is dat de cliënt zijn eigen beslissingen neemt, tenzij zorgvuldig beoordeelt en vastgelegd is dat hij/zij wilsonbekwaam ter zake is

Het stappenplan vindt u onderaan deze pagina

Het wetsvoorstel zorg en dwang ligt ter goedkeuring bij de Eerste Kamer en wordt in samenhang met het wetsvoorstel verplichte GGZ behandeld. Het is niet bekend wanneer deze wetten in werking zullen treden.

Uitgangspunt in deze wet is het principe: ‘Nee, tenzij’. Dat betekent dat zorgverleners in principe geen vrijheidsbeperking - of ‘onvrijwillige zorg’ - mogen toepassen, tenzij er ernstig nadeel ontstaat voor de cliënt of zijn omgeving.

Wet zorg en dwang stappenplan

Eigen regie Wet zorg en dwang

Onvrijwillige zorg is de allerlaatste optie. Het wetsvoorstel zorg en dwang gaat uit van een getrapt zorgmodel: als de zorgbehoefte verandert en onvrijwillige zorg lijkt nodig, moeten zorgorganisaties steeds meer deskundigheid inschakelen om te kijken of en hoe ze de zorg vrijwillig kunnen houden.

Uitgangspunt is dat de cliënt zijn eigen beslissingen neemt, tenzij zorgvuldig beoordeelt en vastgelegd is dat hij/zij wilsonbekwaam ter zake is. Maar ook bij een wettelijke vertegenwoordiging blijft de wens van de cliënt het uitgangspunt.

Bekijk ook ons verbetertraject Vrijheidsvergroting en onze training Leernetwerk Zorg voor vrijheid.

Drie stadia van vrijwillige en onvrijwillige zorg

Het wetsvoorstel zorg en dwang gaat uit van 3 verschillende stadia:

1. Vrijwillige zorg. Er is geen risico op ernstig nadeel. Er is een ondersteuningsplan waarin de cliënt de regie heeft en waarin de afspraken staan die samen met de cliënt gemaakt zijn.

2. De zorgvraag verandert. Het ondersteuningsplan voldoet niet meer aan de zorgbehoefte en/of er kan ernstig nadeel ontstaan voor de cliënt of zijn omgeving. Onvrijwillige zorg wordt voor maximaal 3 maanden opgenomen in het ondersteuningsplan.

3. Onvrijwillige zorg. Het ondersteuningsplan voldoet niet meer, onvrijwillige zorg is langer nodig dan drie maanden en wordt verlengd.

Stappenplan voor zorgverleners

De Wet zorg en dwang vraagt bij ieder stadium om specifiek handelen. Dit stappenplan helpt zorgverleners de juiste stappen te zetten. Aan de linkerkant staan de verschillende onderdelen waar u rekening mee moet houden per fase. Aan de rechterkant is uitgelegd wat het inhoudt.

Vrijwillige zorg

De zorg die de cliënt ontvangt is vrijwillig*. Er is geen risico op ernstig nadeel.

*) Vrijwillig: de cliënt en/of zijn vertegenwoordiger heeft ingestemd met de zorg en de cliënt verzet zich niet.

Ondersteuningsplan

  • De zorgverantwoordelijke maakt samen met de cliënt en/of zijn vertegenwoordiger een  ondersteuningsplan binnen zes weken na aanvang van de zorg. Dit eerste plan wordt na vier weken geëvalueerd met de cliënt en/of zijn vertegenwoordiger. Daarna wordt het ondersteuningsplan elke zes maanden geëvalueerd.
  • De afspraken in het plan zijn samen met de cliënt en/of zijn vertegenwoordiger gemaakt. Zijn wensen en voorkeuren zijn het uitgangspunt. Afspraken en doelen over zorg en ondersteuning worden in dialoog afgesproken. Indien nodig betrekt de zorgverantwoordelijke ook andere disciplines bij het opstellen van het zorg- of ondersteuningsplan. Afspraken worden vastgelegd in het ondersteuningsplan.
  • De cliënt heeft de regie over dit plan. Hij neemt zelf beslissingen over zijn zorg en ondersteuning, tenzij hij of zij wilsonbekwaam* is. In dat geval neemt zijn vertegenwoordiger** de beslissingen.
  • Als de cliënt te maken heeft met meerdere zorgaanbieders is het belangrijk ook te overleggen met de zorgverantwoordelijken van de andere organisatie(s).

*) Uitgangspunt is dat een cliënt wilsbekwaam is, tenzij het tegendeel blijkt. Soms is een cliënt niet bekwaam (wilsonbekwaam) om in een bepaalde situatie een weloverwogen beslissing te nemen. De cliënt is dan niet in staat tot een redelijke waardering van zijn belangen voor die situatie. Wilsonbekwaamheid hangt dus altijd af van de situatie en van welke beslissing er moet worden genomen.

**) Vertegenwoordiger: Een wilsonbekwame minderjarige cliënt wordt vertegenwoordigd door zijn ouder(s) of voogd. Bij meerderjarige wilsonbekwame cliënten vindt de bespreking in eerste instantie plaats met de curator of mentor van de cliënt, of, wanneer deze er niet is, met de persoon die door de cliënt schriftelijk is gemachtigd om in zijn plaats op te treden. Als deze ook ontbreekt of niet aanwezig kan zijn, vindt de bespreking plaats met de echtgenoot, de geregistreerde partner of andere levensgezel, dan wel met een ouder, kind, broer of zus van de cliënt, tenzij de cliënt dit niet wenst. Wanneer binnen dezelfde rangorde meerdere personen in aanmerking komen om het vertegenwoordigerschap op zich te nemen (bijvoorbeeld twee broers), dient één van hen zich als vertegenwoordiger aan te wijzen.

MDO 1

Als een medewerker, een vertegenwoordiger of een cliënt constateert dat de zorg niet meer voldoet, de zorgvraag verandert en er sprake is van gevaar of ernstig nadeel en onvrijwillige zorg wordt overwogen, organiseert de zorgverantwoordelijke een multidisciplinair overleg (MDO) met ten minste één deskundige van een andere discipline. Ook wordt de cliënt en/of vertegenwoordiger geïnformeerd en uitgenodigd aanwezig te zijn. In dit overleg:

  • gaan zij na wat dit nadeel inhoudt (risico-inventarisatie)
  • onderzoeken zij de oorzaak van het gedrag van de cliënt wat het nadeel veroorzaakt
  • onderzoeken zij de rol van de interactie tussen de cliënt en zijn omgeving
  • gaan zij na of het nadeel voorkomen kan worden met maatregelen waarmee de cliënt instemt
  • onderzoeken zij de mogelijkheden om ernstig nadeel te voorkomen met zo min mogelijk onvrijwillige zorg, bijvoorbeeld met de alternatievenbundel van Vilans

Ondersteuningsplan aanpassen

De cliënt en/of zijn vertegenwoordiger stemt in met de nieuwe afspraken en deze worden vastgelegd in het ondersteuningsplan. De nieuwe afspraken voldoen aan de zorgbehoefte en de cliënt verzet zich niet. Er is nu weer sprake van vrijwillige zorg.

Vrijwillige zorg

Als vrijwillige zorg niet meer voldoet

Het lukt niet om het ernstig nadeel te voorkomen met maatregelen waarmee de cliënt of zijn vertegenwoordiger instemt of de cliënt verzet zich/blijft zich verzetten tegen de ingezette maatregel.

MDO 2

Ondersteuningsplan

Ondersteuningsplan

Op basis van dit tweede MDO wordt het ondersteuningsplan aangepast. De zorgverantwoordelijke legt in het ondersteuningsplan vast:

  • de resultaten van het tweede MDO
  • het ernstig nadeel
  • de onvrijwillige zorg die wordt toegepast om dit nadeel te voorkomen
  • welke zorgverlener(s) de onvrijwillige zorg mogen toepassen
  • duur en frequentie van de onvrijwillige zorg (maximaal 3 maanden)

De onvrijwillige zorg die wordt opgenomen in het ondersteuningsplan moet voldoen aan de beginselen van proportionaliteit, effectiviteit, subsidiariteit en noodzakelijkheid. Dat betekent dat de onvrijwillige zorg in verhouding moet staan tot het doel wat bereikt moet worden, dat de gekozen maatregel effectief is, dat gekozen is voor het minst ingrijpende middel en dat er een duidelijke noodzaak moet zijn. Als de noodzakelijkheid ontbreekt, vervalt de rechtsgrond voor toepassing. Het uitgangspunt is dat de onvrijwillige zorg tijdelijk (maximaal 3 maanden) is en dat er gewerkt wordt met een afbouwschema. Als de cliënt en/of vertegenwoordiger akkoord is en/of de cliënt verzet zich niet, dan wordt teruggegaan naar MDO 1.

MDO 1

Terug

MDO 2

De zorgverantwoordelijke organiseert opnieuw een multidisciplinair overleg (MDO). Bij dit overleg zijn aanwezig:

  • de zorgverantwoordelijke
  • een deskundige van een andere discipline
  • een arts (bijvoorbeeld bij fysieke vrijheidsbeperking of medicatie) of een andere deskundige (bijvoorbeeld bij het houden van toezicht op de cliënt)
  • andere deskundigen als dit in het belang is van de zorgbehoefte van de cliënt
  • de cliënt en/of zijn vertegenwoordiger wordt geïnformeerd over het gesprek en wordt in de gelegenheid gesteld om hierbij aanwezig te zijn.

Zij bespreken:

  • de punten uit het eerste MDO 1
  • de nadelige effecten van de onvrijwillige zorg afgewogen tegen het verwachte ernstig nadeel
  • voor welke termijn de onvrijwillige zorg in het zorg- of ondersteuningsplan wordt opgenomen (zo kort mogelijk en maximaal van 3 maanden)
  • de aanvullende zorgvuldigheidseisen als de onvrijwillige zorg nadelige effecten heeft op de lichamelijke en/of geestelijke ontwikkeling van de cliënt en op deelname aan het maatschappelijk leven.

Ondersteuningsplan aanpassen

Afwegingen proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid, noodzakelijkheid en causaliteit vermelden.

Vastleggen in ondersteuningsplan resultaten uit MDO2 +

  • Ernstige nadeel terzake waarvan en welke vorm van onvrijwillige zorg mag worden toegepast;
  • welke zorgverlener of categorie van zorgverleners onvrijwillige zorg mag toepassen;
  • duur en frequentie van de onvrijwillige zorg;
  • voor welke termijn de onvrijwillige zorg maximaal mag worden toegepast;
  • afbouw van onvrijwillige zorg binnen gesteld termijn;
  • aanvullende zorgvuldigheidseisen (indien van toepassing);
  • de continuïteit in de begeleiding van de cliënt en borging.

Onvrijwillige zorg

Het lukt niet de onvrijwillige zorg binnen de afgesproken termijn (maximaal 3 maanden) af te bouwen, of de cliënt of zijn vertegenwoordiger geven geen toestemming de nieuwe afspraken in het zorgplan vast te leggen, of de cliënt blijft zich verzetten.

MDO 3

  • Naast de personen uit het vorige MDO wordt een externe deskundige uitgenodigd;
  • de zorgverantwoordelijke vraagt advies aan een externe deskundige, bijvoorbeeld het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE). Dit advies moet binnen zes maanden beschikbaar zijn. In deze periode kan de onvrijwillige zorg met maximaal 3 maanden voortgezet worden.


Afwegingen in MDO3

  • Ernstige nadeel terzake waarvan en welke vorm van onvrijwillige zorg mag worden toegepast;
  • welke zorgverlener of categorie van zorgverleners onvrijwillige zorg mag toepassen;
  • duur en frequentie van de onvrijwillige zorg;
  • voor welke termijn de onvrijwillige zorg maximaal mag worden toegepast;
  • afbouw van onvrijwillige zorg binnen gesteld termijn;
  • aanvullende zorgvuldigheidseisen (indien van toepassing);
  • De continuïteit in de begeleiding van de cliënt en borging.

Aanvullendezorgvuldigheidseisen indien onvrijwillige zorg nadelige effecten heeft op:

  • lichamelijke en geestelijke ontwikkeling van cliënt en
  • op deelname aan het maatschappelijk leven

Ondersteuningsplan aanpassen

  • Op basis van het advies van de externe deskundige past de zorgverantwoordelijke het ondersteuningsplan aan. Hij geeft aan op welke wijze de zorgaanbieder het advies van de externe deskundige toepast.
  • Het ondersteuningsplan wordt elke 6 maanden geëvalueerd. Bij de evaluatie zijn in ieder geval de zorgverantwoordelijke en een niet bij de zorg betrokken deskundige aanwezig. Ook de cliënt en/of zijn vertegenwoordiger krijgen de gelegenheid hierbij aanwezig te zijn. Als blijkt dat onvrijwillige zorg nodig blijft, geldt opnieuw een periode van 6 maanden. Als onvrijwillige zorg is afgebouwd dan terug naar MDO 1 met reguliere evaluatie (iedere 6 maanden).
    MDO 1
Deel deze pagina op Twitter Deel deze pagina op Facebook Deel deze pagina op LinkedIn Deel deze pagina op Google+ Deel deze pagina via E-mail Deel deze pagina via WhatsApp

Wij horen graag uw mening. Laat uw reactie achter.

Wilt u een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.vilans.nl].

We willen graag weten met wie we in gesprek gaan, daarom vragen wij uw naam en e-mail. Uw e-mailadres zal niet online geplaatst worden.

Plaats het getal '485' in onderstaand controle veld.

15 reacties geplaatst
  • A van Nijnanten

    schreef op 06 nov 2016

    Bin onvrijwillige zorg zou het goed zijn om een second opinion in te schakelen: wordt er wel goed ingegaan op de persoonlijke situatie van de client? Klikt het wel met de hulpverlener/hulpverlening? Zit er niet een andere aandoening achter de facade van agressie en onvermogen?

  • Mieke

    schreef op 30 mrt 2016

    Hallo Marjolein van Vliet / Vilans.

    Allereerst wil ik jullie zeggen dat ik jullie site super goed vind! Omdat de teksten duidelijk en helder zijn en er zeer veel actuele thema's opstaan. Ga zo door ! Dankjewel !

    Wel heb ik een vraag, ik zou het wet zorg en dwang stappenplan graag willen uitprinten om als leidraad op mijn werk te kunnen gebruiken. Zoals het er nu staat, kan het niet overzichtelijk uitgeprint worden , is er een aparte printversie ??

    Vriendelijke groet , Mieke

  • Olga Floris

    schreef op 07 feb 2016

    Wie is de 'professional' die beslist over onvrijwillige zorg? De vrijwilliger? Overigens worden nu twee wetten door elkaar gehaald door Marjolein van Vliet. Onvrijwillige zorg is een term uit de nog niet in werking getreden Wet zorg en dwang en is dus niet van toepassing op Bopzlocaties. Wie beslist op zogenaamde niet Bopzlocaties dan over dwangbehandeling? Dat is de Bopzterm voor onvrijwillige zorg. En in feite precies hetzelfde. En dar dwangbehandeling niet mag worden toegepast op niet-BOPZ-locaties begrijpt hopelijk iedereen

    Dat het toch gebeurt is wat anders en geldt voor zowel dwangbehandeling als voor onvrijwillige zorg

  • Marjolein van Vliet

    schreef op 12 okt 2015

    Ook in de thuiszorg kun je een MDO organiseren. Inderdaad een wijkverpleegkundige en huisarts, maar ook een psycholoog, maatschappelijk werker, fysiotherapeut, casemanager of wat voor hulpverlener dan ook die bij de client betrokken is. Het gaat erom dat meerdere professionals vanuit hun discipline en betrokkenheid bij de client kunnen meedenken over de beste oplossing.

  • J. Frederiks

    schreef op 05 okt 2015

    Een mdo in de thuis situatie, wat moet ik me daar bij voorstellen?

    Familie, huisarts, wijkverpleegkundige en...

  • Marjolein van Vliet

    schreef op 01 sep 2015

    Als een client in een Bopz-locatie woont, heeft de professional het laatste woord over wel of niet toepassen van onvrijwillige zorg. Vanuit goed hulpverlenerschap bepaalt de professional wat het beste is voor de client. Uiteraard met inachtneming van de wensen van de clientn. De professional richt zich op de client, tenzij hij/zij een wettelijk vertegenwoordiger heeft.

    Als een client zich niet opgewassen voelt tegen een heel MDO (wat goed voorstelbaar is!) dan kan hij / zij ondersteuning vragen van een clientvertrouwenspersoon.

  • Jan Ruitenbeek

    schreef op 13 jul 2015

    Hoe verloopt de procedure als cliënt, vertegenwoordiger en/of zorgvrager onderling verschillen van mening over de vraag of moet worden overgegaan tot onvrijwillige zorg. M.a.w. wie beslist uiteindelijk of er sprake gaat zijn van onvrijwillige zorg. En wie controleert of de beslissing op de juiste gronden is genomen?

    In de praktijk kan een MDO, waar meerdere deskundigen in vertegenwoordigt zijn, door één cliënt mogelijk als een ongelijke 'strijd' ervaren worden, zelfs als daar een externe deskundige bijzit.

  • Elsa

    schreef op 08 jul 2015

    Ik ben het helemaal met Pauline Laumans eens...ik ben zelf werkzaam in de zorg op een PG afdeling, maar vraag me steeds vaker af wat ik in hemelsnaam aan het doen ben...mensen in leven houden die dat helemaal niet willen, mensen beperkingen opleggen die dat helemaal niet willen. En tijd om de mensen in ieder geval aandacht te geven zodat hun lijden wat verminderd, heb ik ook niet. Ik hoop dat ik nooit 'hulpbehoevend' zal worden en overgeleverd aan instellingen die meer naar kwantiteit dan naar kwaliteit van leven kijken. diep triest....

  • pauline.laumans

    schreef op 08 jul 2015

    Waar zijn de mensenrechten. Niet iedereen wil betutteld worden. Mag je jezelf niet meer in gevaar brengen (gewoon thuis dood gaan en niet zogenaamd gered worden). Menigeen wil niet de door de zorgverleners, familie en overheid opgelegde betutteling. Ze willen hun eigen keuzes maken en gewoon dood kunnen gaan als de dood zich aankondigt. Sterven door hitte en uitdroging is hier een voorbeeld van. "gered"worden betekent een jarenlange lijdensweg omdat MEN vindt dat je niet dood mag gaan, terwijl je er zelf anders over denkt. Bewuste mensen willen leven en dus ook dood gaan (natuurwet zie kwantum fysica). Veel bewuste mensen willen niet in de angst leven om betutteld of gered te gaan worden.

  • Marjolein van Vliet

    schreef op 06 jul 2015

    In het wetsvoorstel wordt als enige termijn genoemd dat er binnen 3 maanden, met een mogelijke verlenging van weer 3 maanden, een overleg met een externe (niet bij de zorg betrokken) deskundige moet worden gepland.

    Er kunnen zeker situaties zijn waarin dit veel sneller zal kunnen en moeten gebeuren. Bij afspraken over onvrijwillige zorg is het goed direct af te spreken hoe lang je de onvrijwillige zorg gaat uitproberen en wanneer je de onvrijwillige zorg gaat evalueren op effectiviteit: heeft de onvrijwillige zorg enig effect. Zo niet, dan moet je op zoek naar een alternatief.

  • Angêlique lensen

    schreef op 06 jul 2015

    een vraag : bij de tweede stap in de beslisboom, over welk tijdsbestek hebben we het dan mbt onderzoek tot het tweede MDO? zit daar een maximum aan? kan me nl voorstellen dat er situaties zijn die snelle acties vereisen?

  • Marjolein van Vliet

    schreef op 24 mrt 2015

    Ja, deze beslisboom blijft op de site staan. We gaan hem tekstueel nog wel iets aanpassen en indien nodig op termijn ook actualiseren.

  • s.van de Kamp

    schreef op 24 mrt 2015

    prachtig uitrol beslisboom.

    blijft deze op de site staan?

    ga m namelijk graag in gebruik nemen

  • Marjolein van Vliet

    schreef op 16 mrt 2015

    U heeft helemaal gelijk. De behandeling van het wetsvoorstel Zorg en Dwang in de Eerste Kamer is gekoppeld aan het wetsvoorstel Verplichte GGZ. De wetten worden bovendien geharmoniseerd. Dit geeft vertraging. Het is niet duidelijk wanneer beide wetsvoorstellen worden behandeld en in werking zullen treden.

  • R. van Wijhe

    schreef op 16 mrt 2015

    U geeft aan dat de wet begin 2015 van kracht is geworden. Dat is niet correct. De behandeling van deze wet is door de eerste kamer aangehouden om dit samen met het wetsvoorstel Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg te behandelen.

Andere gerelateerde publicaties

publicatie

Alternatievenbundel vrijheidsbeperking

Lees publicatie
publicatie

Gespreksmodel en gesprekskaarten vrijheidsbeperking

Lees publicatie
publicatie

In voor beter, leven in vrijheid

Lees publicatie
publicatie

Teasers films over ouderenzorg en gehandicaptenzorg

Lees publicatie
Mantelzorger en oudere dame lezen een krant

Contact

030 789 23 00

Bezoekadres

Catharijnesingel 47
Postbus 8228
3503 RE Utrecht

Routebeschrijving

Volg ons op

LinkedIn
toggle_closeSluit

Top

vilans.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten