Twitter
Facebook
LinkedIn
Google+
E-mail

Psychofarmaca bewust gebruiken - Beter af met minder

Doe mee aan het afbouwen van gedragsmedicatie in de zorg voor ouderen en mensen met een verstandelijke beperking

Veel mensen met dementie of een verstandelijke beperking die onrustig zijn of onbegrepen gedrag vertonen, krijgen psychofarmaca ofwel gedragsmedicatie. Meestal onnodig, want er zijn genoeg alternatieven die minder ingrijpend zijn en beter werken. Het belangrijkste doel van het nieuwe landelijke programma 'Beter af met minder: bewust gebruik psychofarmaca' is dan ook om psychofarmacagebruik bij deelnemende organisaties terug te dringen.

Het project ‘beter af met minder’ is gesubsidieerd door VWS. Het wetenschappelijk onderzoek wordt uitgevoerd door het CVBP (Dr. G. de Kuijper) en afd. Huisartsgeneeskunde van het UMCG (Prof. S.U. Zuidema). Doet u ook mee? Deelname is kosteloos.

Aanmelden   

Wat doen psychofarmaca?

In de ouderenzorg en gehandicaptenzorg worden psychofarmaca nog te vaak en te gemakkelijk voorgeschreven bij probleemgedrag. Dat constateren cliëntorganisaties, onderzoekers, ministerie van VWS en Inspectie voor de gezondheidszorg. De medicijnen bestrijden acute symptomen (zoals dwalen, agressie of rusteloosheid) maar hebben ook veel nadelen:

  • Ze lossen onderliggende oorzaken niet op.
  • Ze hebben grote invloed op de persoonlijke levenssfeer van de cliënt.
  • De werkzaamheid is beperkt (slechts 1 op de 5 mensen heeft er baat bij).
  • De bijwerkingen zijn aanzienlijk. Sufheid, slecht lopen met risico op vallen, moeite met slikken komen vaak voor en er is een verhoogd risico op een beroerte, longontsteking en overlijden.

Alle binnenlandse en buitenlandse richtlijnen geven de voorkeur aan alternatieve interventies. Het wetsvoorstel zorg en dwang ondersteunt dit. Uitgangspunt van dit wetsvoorstel is ‘nee, tenzij…’ Met andere woorden: beperking van iemands vrijheid, dus ook het onvrijwillig toedienen van gedragsmedicatie, is alleen toegestaan als er geen passende alternatieven zijn.

Om welke middelen gaat het?

Psychofarmaca zijn niet bedoeld om probleemgedrag aan te pakken. Ze kunnen wel effectief zijn bij psychische stoornissen. Het gaat dan om:

  • anxiolytica bij angststoornissen
  • antidepressiva bij depressies en manisch-depressieve aandoeningen
  • antipsychotica bij psychosen en schizofrene aandoeningen
  • lithium-middelen bij manie en manisch-depressieve aandoeningen
  • psychostimulantia bij ADHD en slaapzucht (narcolepsie)
  • kalmerende middelen bij opwinding, onrust en nervositeit
  • slaapmiddelen bij slapeloosheid

Psychofarmaca langdurende zorg

Hoe bouwt u psychofarmaca bij probleemgedrag af?

Succesvol terugdringen van psychofarmaca vraagt om een gedegen en doordachte aanpak. Die aanpak richt zich op het beter begrijpen van en inspelen op probleemgedrag als onderdeel van goede en belevingsgerichte zorg waarin we anders omgaan met mensen die dat gedrag vertonen. Dat lukt alleen als aan 2 belangrijke voorwaarden wordt voldaan:

  • Kennis: medewerkers kennen de oorzaken van het probleemgedrag van een cliënt en weten welke alternatieve interventies er zijn om het gedrag te beïnvloeden.
  • Inbedding in de organisatie: medewerkers weten hoe ze deze kennis toe kunnen passen, werken multidisciplinair samen en voelen zich gesteund door collega’s, management en familie.

Wat gaan we doen?

Binnen het programma ondersteunen we 30 organisaties in de ouderen- en gehandicaptenzorg bij het afbouwen van psychofarmacagebruik. Belangrijke pijlers: de leidende rol van gedragsdeskundigen, artsen en verzorgenden in het verbeteren van cliëntzorg (klinisch leiderschap) en ervaringsdeskundigheid van cliënt en familie.

Hoe gaan we dat doen?

Meedoen kan op 2 manieren:

1. De doe-het-zelf-variant met beperkte coaching op afstand.
2. De intensieve variant met coaching op locatie

Hieronder geven we een beknopte beschrijving van wat het verschil is tussen de varianten. In de factsheets vindt u een uitgebreide beschrijving van wat u van ons kunt verwachten en wat we van u vragen bij beide varianten:

De doe-het-zelf-variant

LET OP: voor de ouderenzorg is het maximaal aantal deelnemers voor de hieronder beschreven doe-het-zelf variant inmiddels bereikt. Uiteraard kunt u als organisatie wel zelf aan de slag gaan met behulp van de toolkit, maar vanuit het project kunnen wij hierbij geen metingen en begeleiding verzorgen.

Deze variant is vooral bedoeld voor organisaties die al een heldere visie hebben op het verminderen van psychofarmaca en daar al het nodige voor hebben ingericht in hun organisatie. De looptijd is 8 maanden. Een medewerker van uw organisatie is de interne projectleider en contactpersoon voor de coach van Vilans. Zij hebben regelmatig - op afstand - contact met elkaar. De coach fungeert als vraagbaak voor de projectleider en houdt hem op de hoogte van nieuwe tools, werkwijzen en inzichten uit de intensieve variant.

Download tips en tools (pdf)

Deze interactieve pdf met tips en tools voor projectsturing voor bewust gebruik van psychofarmaca is speciaal ontwikkeld voor projectleiders van organisaties die kiezen voor de doe-het-zelf-variant!

De intensieve variant

Deze variant is bedoeld voor organisaties die willen beginnen met het verminderen van psychofarmaca of al bezig zijn maar daar graag ondersteuning bij willen. De looptijd is 12 maanden maar kan in sommigen gevallen (vanwege het onderzoek) doorlopen tot 16 maanden. In die periode vertaalt u uw visie naar een praktische aanpak. Een adviseur van ons begeleidt de interne projectgroep die hiervoor wordt ingericht en sluit ook aan bij het projectoverleg op locatie.

Deze coach biedt advies over het inrichten van de projectorganisatie, denkt mee over de knelpuntenanalyse, interventie(s) die daaruit voorvloeien, inbedding van een multidisciplinaire aanpak in de organisatie en inbreng van familie en mantelzorgers. Bovendien biedt de coach kennis over kalmerende medicijnen, ondersteuning om de beweging in de organisatie op gang te krijgen, toegang tot tools, methodieken en leernetwerken en een kritische blik van buitenaf.

Effect van inspanningen meten

In beide varianten meten we het effect van uw inspanningen. We doen deze monitoring samen met onderzoekers van Centrum Verstandelijke Beperking en Psychiatrie en UMCG. Daarnaast bouwen we aan een toegankelijk kennisnetwerk, waarvan leernetwerken voor en door behandelaren (artsen, gedragsdeskundigen en verpleegkundig specialisten) deel uitmaken. We verbinden dit kennisnetwerk aan onze websites Zorg voor Beter en Kennisplein Gehandicaptensector. Het ontwikkelde materiaal bieden we zo aan, dat andere zorgaanbieders er zelfstandig mee aan de slag kunnen.

Gedragsmedicatie verminderen bij ouderen

Wat levert het op?

Wat u kunt verwachten:

  • verhoogd bewustzijn bij alle betrokkenen van de gevolgen van psychofarmacagebruik
  • een aanpak van probleemgedrag die gebaseerd is op meer kennis van en een groter arsenaal aan alternatieven voor psychofarmaca
  • gezondere cliënten met meer energie
  • zorgprofessionals, cliënt en familie werken beter samen
  • meer zicht op het effect van uw aanpak
  • de beschikking over toegankelijke kennis en een toolkit
  • profijt van de kennis van beroepsgenoten en experts in een kennisnetwerk
  • profijt van een methodische aanpak inclusief monitoring, zodat de impact van inspanningen zichtbaar wordt voor de rest van de organisatie en samenwerkingspartners

Lees de 11 meest gestelde vragen en antwoorden   

Onze ervaring

Psychofarmacagebruik verminderen is maatwerk. We bieden veel expertise over de juiste aanpak. Wij hebben ervaring in het ondersteunen van maatwerkprojecten en veel handige tools om verbeteringen in teams inzichtelijk te maken. Van oktober 2014 tot september 2015 hebben we een pilot uitgevoerd met 4 organisaties in de ouderen- en gehandicaptenzorg: Florence, Topaz, Zorgwaard en Reinaerde.

Het afbouwen van medicatie gaf minder problemen dan verwacht. De aanname dat cliënten weer probleemgedrag gaan vertonen, blijkt lang niet altijd te kloppen. Het succes en enthousiasme in deze pilots was de aanleiding voor dit landelijke programma.

Meedoen met bewust gebruik psychofarmaca

Wilt u meer informatie? Neem dan contact op met Anne-Mieke den Ouden, (06) - 24 54 27 89 of a.denouden@vilans.nl. Deelname is kosteloos.

Aanmelden

Meer informatie over psychofarmaca

Deel deze pagina op Twitter Deel deze pagina op Facebook Deel deze pagina op LinkedIn Deel deze pagina op Google+ Deel deze pagina via E-mail Deel deze pagina via WhatsApp
Mantelzorger en oudere dame lezen een krant

Contact

030 789 23 00

Bezoekadres

Catharijnesingel 47
Postbus 8228
3503 RE Utrecht

Routebeschrijving

Volg ons op

LinkedIn
toggle_closeSluit

Top

vilans.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten