Twitter
Facebook
LinkedIn
Google+
E-mail

Psychofarmaca slechte oplossing voor ouderen met dementie

Mensen worden inactiever, hun gezondheid en welbevinden nemen af en het risico op vallen, een longontsteking of een beroerte neemt toe

In Nederlandse woonvoorzieningen krijgt 1 op de 4 mensen met dementie psychofarmaca ofwel kalmerende medicijnen. Vaak gebeurt dat buiten hun medeweten. Dat moet en kan anders, vinden wij. Anne-Mieke den Ouden adviseert zorgorganisaties over de afbouw van vrijheidsbeperking en schreef een opiniestuk dat zaterdag 31 oktober 2015 verscheen in NRC (‘Koffie verkeerd voor ouderen met dementie’). Hieronder vindt u de integrale tekst.

Mevrouw De Vries is 82 jaar. Ze heeft de ziekte van Alzheimer en woont in een zorginstelling. Ze is de laatste tijd erg onrustig, vooral ’s avonds, als ze naar bed moet. Dan weigert ze zich uit te kleden, de dekens gooit ze meteen weer van zich af, een slaapmiddel wil ze niet. In overleg met de huisarts en de kinderen besluiten de zorgmedewerkers elke avond Haldol door haar koffie te druppelen. Buiten haar zicht en buiten haar medeweten. Het resultaat? Mevrouw De Vries slaapt door, de kinderen zijn gerustgesteld en de zorgmedewerker is minder tijd kwijt. Een win-winsituatie toch?

Kalmerende medicijnen

1 op de 4 mensen met dementie in een woonvoorziening krijgt kalmerende medicijnen. Dat blijkt uit de pas verschenen Monitor Woonvormen Dementie (Trimbos-instituut, 2015). Ook in de thuiszorg worden deze psychofarmaca regelmatig voorgeschreven. Zo worden acute symptomen – zoals dwalen, agressie of aanhoudend roepen – bestreden, maar worden onderliggende oorzaken niet opgelost. Een diagnose van die oorzaken, bijvoorbeeld angststoornissen of depressiviteit, ontbreekt vaak. Laat staan dat onderzocht is of psychofarmaca wel de juiste oplossing bieden.

Dat is schrijnend, want deze middelen hebben veel negatieve en ingrijpende effecten, zoals sufheid, lusteloosheid en spierstijfheid. Ook krijgen mensen moeite met lopen, praten, kauwen of slikken. De gevolgen laten zich raden. Mensen worden nog inactiever, hun gezondheid en welbevinden nemen daardoor af en het risico op vallen, een longontsteking of een beroerte neemt toe.

Toch, uit dezelfde Monitor blijkt dat de helft van alle artsen de middelen onder druk voorschrijft en driekwart van de artsen vindt dat het gebruik kan worden teruggedrongen. Die druk ontstaat meestal door het ontbreken van een heldere visie op omgaan met mensen met dementie en met onbegrepen gedrag. Nee zeggen is dan niet zo gemakkelijk.

Psychofarmaca slechte oplossing voor ouderen met dementie

Resultaten veelbelovend

Samen met 4 zorgorganisaties (Topaz, Zorgwaard, Florence in de ouderenzorg en Reinaerde in de gehandicaptenzorg) werkt Vilans aan het verminderen van gedragsmedicatie en de resultaten zijn veelbelovend. De aanname dat mensen opnieuw probleemgedrag vertonen als de medicatie vermindert, blijkt niet altijd te kloppen. We zijn gestart in een kleine pilot – soms maar één of twee cliënten per team.

Toch is het gelukt om de medicatie bij gemiddeld 20 cliënten per organisatie te verminderen of helemaal af te bouwen. Hoe? In de eerste plaats door uit te gaan van de mens met al zijn individuele wensen, behoeften en normen. De één houdt nu eenmaal van spruitjes, Guus Meeuwis en volksdansen; de ander heeft liever Italiaans eten en klassieke muziek. Dat verandert niet als je dementie krijgt. Juist dan, in een periode van onzekerheid en verlies, zijn die kleine zekerheden en gewoontes extra belangrijk.

Het oneigenlijk gebruik van psychofarmaca in de langdurende zorg om onbegrepen gedrag te voorkomen of terug te dringen, is al langere tijd onderwerp van discussie. Een urgente discussie, want Nederland vergrijst en dementie rukt op. De overheid bekrachtigt dit met het wetsvoorstel Zorg en Dwang. Uitgangspunt is het principe ‘nee, tenzij…’. Beperking van iemands vrijheid – waaronder het onvrijwillig toedienen van gedragsmedicatie – is alleen toegestaan als het niet anders kan.

Andere houding

Maar het succes valt of staat met de betrokkenheid van management en bestuur. Zijn zij bereid hun medewerkers te faciliteren? Meer ruimte te bieden voor het zoeken naar de oorzaken van onbegrepen gedrag, voor creativiteit en voor ‘uitproberen’? Bij dat proces moet de hele organisatie betrokken worden – van kok tot bestuurder, van zorgmedewerker tot psycholoog, van vrijwilliger tot portier en, niet te vergeten, familie en mantelzorgers. Juist zij beschikken over een schat aan informatie en kunnen veel verschil maken.

Maar ook van hen vraagt het soms een andere houding. Als je vader niet meer wil douchen, kun je er dan mee leven dat het nog maar eens per week gebeurt? Als je moeder per se zelf haar kleren wil wassen, kun je het dan aanzien dat er af en toe wat vlekken blijven zitten?

Meer aandacht voor alternatieven

Goed omgaan met mensen met dementie en onbegrepen gedrag vraagt een andere manier van denken. Niet alleen in zorgorganisaties, maar in de hele maatschappij (zie ook ‘Beter af met minder: bewust gebruik psychofarmaca'). Er moet aandacht zijn voor alternatieven – en die blijken soms heel simpel. Ook bij mevrouw De Vries.

Haar dochter vertelde ons dat ze vroeger vroedvrouw was geweest. Daarom sliep ze vaak in haar kleren, bovenop de dekens; ze kon immers elk moment gebeld worden voor de volgende baby. Die vrijheid heeft ze terug gekregen. Ze gaat nu elke avond rustig naar bed. Met haar kleren aan, maar zonder medicatie.

Meer informatie over psychofarmaca

Deel deze pagina op Twitter Deel deze pagina op Facebook Deel deze pagina op LinkedIn Deel deze pagina op Google+ Deel deze pagina via E-mail Deel deze pagina via WhatsApp

Wij horen graag uw mening. Laat uw reactie achter.

Wilt u een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.vilans.nl].

We willen graag weten met wie we in gesprek gaan, daarom vragen wij uw naam en e-mail. Uw e-mailadres zal niet online geplaatst worden.

Plaats het getal '736' in onderstaand controle veld.

4 reacties geplaatst
  • esther

    schreef op 29 dec 2015

    bij ons in het verpleeghuis is nu al geen arts meer antipsychoticum voor schrijven dat word vervangen door oxazepam ??????? snappen jullie het dan nog..... terwijl deze bewoners meer slapen, slecht eruit gaan zie, enorme loopdrang hebben ineens en vraaggedrag en agressie maar de arts zegt IK MAG NIET MOET JE BIJ DE REGERING ZIJN " mijn antwoord ik ben hier voor onze bewoners of niet ???? waar zijn ze mee bezig dit word niet goed bekeken veel dementerende hebben het echt nodig en het werkt waarom dan stoppen WAAROM . kom maar eens een paar weken werken hier dan praat je wel anders en weet je dat we hier al een lange weg hebben gegaan voor het antipsychoticum beleid kwam kijken. ( papier / regels is belangrijk niet de mens )

  • Ruud Lensen

    schreef op 18 dec 2015

    Een goed medicus houdt bij het voorschrijven rekening met de bijwerkingen, interacties en intoleranties. Dat geldt niet alleen voor de psychofarmaca. Inzake agressie en anti fixatiebeleid kunnen deze middelen uitkomst bieden. De tegenstanders van deze gedachte nodig ik uit samen met die verzorgenden rond de tafel te gaan zitten die de agressie aan levende lijve dagelijks voelen tijdens de ADL zorg, zich uitend als blauwe plekken, krabverwondingen, kneuzingen, bulten, angst, demotivatie, frustratie juist doordat artsen geen psychofarmaca durven voor te schrijven maar daarom bijvoorbeeld maar met de smoes komen dat de Inspectie op de loer ligt; etc etc.

    Mocht ik later dementeren met agressie kenmerken dan eis ik psychofarmaceutische behandeling, voor benadering strategieën zal tegen die tijd nog veel minder tijd/ruimte zijn vrees ik.

  • Leendert van der Meer Europese Stichting Angst en Depressiebestrijding (ESAD)

    schreef op 13 nov 2015

    L.S.

    Dit is zo'n kortzichtige opsomming van de betekenis van psychofarmaca, dat ik de mening toegedaan ben dat hiermede de belangen van de patiënten geschaad worden.

    Het demoniseren van de psychofarmaca en vaak daarbij ook de innovatieve farmaceutische bedrijven is op zijn zachts gezegd naïef en onprofessioneel te noemen.

    Zorgelijk vind ik het ook dat er meningen geventileerd worden van niet deskundigen op het gebied van psychofarmaca, hetgeen een zeer diffuus beeld geeft over de rol van psychofarmaca.

    Het zou juist zijn om met een open vizier de discussie aan te gaan over de rol van psychofarmaca, waarbij iedere belanghebbende en deskundigen de mogelijk krijgen om zijn/haar visie te uiten.

    Wat er nu eenzijdig als feiten gepresenteerd worden betreffende het negatieve van psychofarmaca toepassing is niet juist en geeft een eenzijdig beeld die niet voldoet aan de waarheid.

  • A. Hoogerwerf

    schreef op 05 nov 2015

    "Met instemming heb ik het artikel van Anne-Mieke den Ouden gelezen. Over het teveel aan medicijnen bij ouderen met dementie is al eerder geschreven. Vooral kalmerende- en slaapmiddelen zijn berucht. Toch lijkt het moeilijk om de adviezen daarover in de praktijk uit te voeren.

    Het grote probleem is dat er wel 50 tot 70 soorten dementie worden onderscheiden en dat het gedrag bij dementie individueel bepaald is, zoals dat ook het geval is bij gezonde mensen.

    Kortom: individuele benadering is de basis voor het omgaan met demente ouderen. Terecht wijst Anne-Mieke den Ouden daar op."

    Door: Dr. Aart Hoogerwerf, auteur van "Ik ben Verdwaald. Dementie. Wat is dat?"

    Meer over hem en actuele onderwerpen die met dementie te maken hebben: www.ikbenverdwaald.nl

Mantelzorger en oudere dame lezen een krant

Contact

030 789 23 00

Bezoekadres

Catharijnesingel 47
Postbus 8228
3503 RE Utrecht

Routebeschrijving

Volg ons op

LinkedIn
toggle_closeSluit

Top

vilans.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten