Jennie Mast

Jennie Mast

7 dilemma’s bij werken aan leven in vrijheid

De medewerker in een zelfsturend of zelforganiserend team moet omgaan met emotionele en morele dilemma’s. Leven in vrijheid is zo’n dilemma. Hoe weet u of u een juiste beslissing neemt en wat zijn de gevolgen? Wat gebeurt er als u die dame met valrisico niet vastzet in haar stoel? De familie vindt bedhekken veilig en nodig, maar wat gebeurt er als iemand eroverheen klimt en valt? En als het eens misgaat, krijgt u dan steun van uw collega’s en leidinggevende?

Ondanks alle goede intenties is het moeilijk om vrijheidsbeperking te verminderen. Het digitale boek  beschrijft de uitdagingen. Het gelijk genaamde project leidde tot 7 dilemma’s die organisaties tegenkomen bij het werken aan optimale vrijheid voor hun cliënten.

1. Simpel en complex

Werken aan vrijheid begint met nadenken over de betekenis ervan en het loslaten van oude patronen die belemmerend werken. De realiteit van de cliënt, familie en zorgmedewerkers is leidend. Het gaat om hele simpele dingen, het stellen van de juiste vragen en het loslaten van regels die niet zinvol zijn. Dat blijkt in de praktijk niet eenvoudig te zijn.

Zorgmedewerkers beseffen dat de situatie van cliënten niet ideaal is en ervaren tegelijkertijd dat zij beperkt zijn in middelen en mogelijkheden om daar iets aan te veranderen.

2. Vrijheidsbeleving en vrijheidsbeperking

In veel beleidsstukken staat het terugdringen van vrijheidsbeperking, en dan vooral de middelen en maatregelen, centraal. Niet alleen bij het ministerie, maar ook bij zorgorganisaties en medewerkers. Onrustbanden, bedhekken en separeren zijn de beperkende maatregelen die iedereen kent en probeert te vermijden.

De nieuwe Wet zorg en dwang (VWS, 2013) kijkt veel breder. Het uitgangspunt is ‘nee, tenzij’. Dat wil zeggen dat vrijheidsbeperking (of ‘onvrijwillige zorg’ zoals het in deze wet heet) niet mag worden toegepast tenzij ernstig nadeel ontstaat.

3. Vrijheid en veiligheid

Cliënten in zorgorganisaties wonen daar niet zonder reden. Ze zijn in meer of mindere mate afhankelijk en kwetsbaar waardoor ze niet in staat zijn zelfstandig hun eigen leven te leven. Ze hebben bescherming, steun en stimulans nodig. Maar ook verantwoorde, professionele zorg. Zorgverleners willen die zorg graag leveren maar hebben tegelijkertijd de reële, op kennis en ervaring gebaseerde angst dat er iets mis gaat met hun cliënt.

7 dilemma’s bij werken aan leven in vrijheid en vrijheidsbeperking

4. Perspectief van medewerker en cliënt

Een cliëntgerichte benadering creëert onzekerheid. Elke cliënt, elke situatie, vraagt immers een eigen aanpak. Dat lijkt simpel, maar juist hier ontstaat de spanning.

Welke rechten heeft de oude dame met de ziekte van Alzheimer die ’s avonds naar huis wil? Hoe cliëntgericht is het om een meisje met een licht verstandelijke beperking te verbieden naar buiten te gaan omdat er loverboys actief zijn in de wijk? Medewerkers moeten op zoek naar de betekenis van vrijheid voor hun cliënt.

5. Bovenstroom en onderstroom

In zijn boek ‘de Veranderdiagnose’ (2008) stelt Rob van Es dat driekwart van de verandertrajecten mislukt doordat veranderaars wel kijken maar weinig zien. Van Es onderscheidt een onderstroom en bovenstroom in organisaties. De bovenstroom bestaat uit het bewust, rationeel, directief en bedrijfsmatig denken.

Bijvoorbeeld bij het maken van plannen en budgetten, het voldoen aan externe eisen en waarborgen van de continuïteit. In de onderstroom gaat het veel meer om het onbewuste, emotionele en intuïtieve voelen en handelen.

6. Praktijk en theorie

Het thema ‘omgaan met vrijheid’ kent nog maar weinig theoretische onderbouwing. De aandacht voor het thema komt vooral vanuit morele overwegingen en is nog niet voldoende vertaald naar erkende interventies of werkwijzen die zichzelf bewezen hebben. Het huidige materiaal is dan ook vaak puur ontleend aan goede voorbeelden of praktijkervaringen.

Eén van de doelen van het project In voor beter, leven in vrijheid is daarom om met het veld te onderzoeken wat zij nodig hebben aan ondersteuning rond dit thema. Daarbij gaat het niet alleen om passende hulpmiddelen en methodieken te verzamelen en te ontwikkelen, maar ook de theorie die er is rond het verbeteren van vrijheid van cliënten op een brede en toegankelijke manier naar de praktijk te brengen.

7. Steunen en sturen

Leven in vrijheid van cliënten vraagt om vrijheid voor medewerkers. Zo staat het in het projectplan verwoord. Dit sluit aan bij een beweging die al een aantal jaren gaande is, namelijk de omslag naar zelfsturende organisaties en meer ruimte voor de professionals onder invloed van voorbeelden als Buurtzorg.

Meer informatie over vrijheidsbeperking

Meer informatie? Neem contact op met:

JennieSenior Adviseur
Jennie
Mast
Senior Adviseur j.mast@vilans.nl 06 22 81 06 01
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl