Handreikingen voor de gehandicaptenzorg in coronatijd

In de eerste coronagolf in het voorjaar van 2020 hebben veel cliënten in de gehandicaptenzorg lange tijd vrijwel geen bezoek gehad van familie en naasten. Ook logeren was nauwelijks mogelijk. Veel dagbestedingslocaties sloten hun deuren. De gehandicaptensector concludeerde daarna dat een herhaling van deze situatie niet wenselijk was. Twee nieuwe handreikingen voor bezoek, logeren en dagbesteding met handvatten en tips voor de gehandicaptenzorg helpen zorgprofessionals goede afwegingen te maken.

08-12-2020

De basis voor de ‘Handreiking bezoek en logeren gehandicaptenzorg’ is de ‘Tijdelijke wet maatregelen covid-19’ en de persconferentie van 13 oktober 2020. Het recht op bezoek en hoe om te gaan met bezoek bij een (verdenking van een) besmetting is erin vastgelegd. Leidend zijn de algemene maatregelen van het RIVM.

Download de handreiking

Afwegen

De handreiking is een afwegingskader. Dit beantwoordt aan de behoefte van zorgmedewerkers. Zij zijn vaak op zoek naar handvatten waar zij rekening mee moeten houden zodat ze zelf een verantwoorde afweging kunnen maken. Denk aan de afweging tussen psychisch welzijn en de medische kwetsbaarheid van cliënten. Deze afwegingen vinden meestal lokaal of op woningniveau plaats.

Recht op bezoek

Algemeen uitgangspunt is dat iedere cliënt recht heeft op bezoek. Organisaties vullen dat concreet in, in samenspraak met de individuele cliënt, zijn verwanten of belangrijke anderen. In sommige omstandigheden is het tijdelijk niet mogelijk om bezoek op de woning toe te laten. Bijvoorbeeld vanwege het aantal besmettingen, als isolatie beperkt mogelijk is of als er niet voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen aanwezig zijn. De Tijdelijke wet covid-19 voorziet in een uitzondering op de beperking van bezoek voor mantelzorgers en één familielid of naaste van een cliënt.

Het bezoek en de betrokkenheid van verwanten of belangrijke anderen is vaak essentieel voor het welbevinden van cliënten. Daarom geeft de handreiking aan om te kijken naar wat er wél mogelijk is, ook als er sprake is van besmetting of verdenking van besmetting.

Logeren

Een cliënt kan logeren bij vaste verwanten of relevante anderen wanneer cliënt en verwanten geen coronagerelateerde klachten hebben. Ook bij logeren gelden de algemene randvoorwaarden voor het contact met anderen. Krijgt de cliënt of degene bij wie de cliënt logeert ziekteverschijnselen, dan volgt overleg met de zorgorganisatie over waar de cliënt de uitslag van de test afwacht en waar de cliënt in quarantaine gaat bij een positieve testuitslag. De voorkeur gaat ernaar uit om op het logeeradres zowel de testuitslag af te wachten, als eventueel in quarantaine te gaan. 

Ook logeeropvang, dat is logeren bij een zorgorganisatie als vorm van respijtzorg, is mogelijk binnen de algemene randvoorwaarden en wanneer cliënt en verwanten klachtenvrij zijn. De huidige beperkingen kunnen wel zorgen voor een andere vormgeving van het logeren. 

'Als logeren niet meer mag'

‘Wat zich achter de voordeur afspeelt zien we niet altijd goed’, zegt Vilans-adviseur Tamara Streng. ‘Soms sluiten zich deuren op het moment dat er een coronabesmetting is. Bijvoorbeeld in het geval van een meisje met een ernstig meervoudige beperking dat elke week naar de revalidatie gaat en twee nachten gaat logeren, zodat het gezin even op adem kan komen. Maar toen de moeder van het gezin corona had, was het meisje daar niet meer welkom. Ter bescherming van de andere kwetsbare kinderen.'

Risico op corona

Vilans-expert Inge Redeker: ‘In het voorjaar van 2020 werd van bovenaf gezegd: bezoek en logeren is gewoon niet mogelijk. Nu zijn dingen wel mogelijk, en dan is het ook van belang dat je dat samen met de cliënt, de ouders en het netwerk doet. Soms leidt dat ook tot lastige situaties. Bijvoorbeeld op deze woongroep van 6 jongeren. 5 van de ouders willen graag dat hun kinderen in het weekend naar huis komen, zij kunnen leven met de risico’s. Maar 1 paar ouders wil dat niet. Zij willen helemaal geen contact vanwege het risico op corona en ze willen eigenlijk ook niet dat de anderen contact hebben. Dan wordt het lastig om gezamenlijke afspraken te maken.’

‘We zien ook dat er best wel veel in de relatie tussen zorgverleners, cliënten en ouders is gebeurd,’ vervolgt Redeker. ‘En er is ook best wat misgegaan. Relaties die jarenlang goed waren zijn door corona onder druk komen te staan. We horen mensen zeggen: in de relatie worden we jaren teruggegooid.’

In samenspraak

‘Belangrijk is dat omgaan met de regels echt in samenspraak moet’, benadrukt Redeker. ‘Niet alleen op individueel niveau en voor een individuele cliënt, maar ook via medezeggenschap en inspraak bij zorginstellingen, zoals een cliëntenraad. Dat wordt ook weer voorzichtig opgepakt.’

Dagbesteding

Ook voor het veilig organiseren van dagbesteding voor volwassenen met een beperking is eind oktober 2020 een nieuwe handreiking verschenen met uitgangspunten en randvoorwaarden. Deze ‘Handreiking dagbesteding in de Gehandicaptenzorg’ is zowel van toepassing op mensen die thuis wonen, als op mensen die op een locatie van een zorgorganisatie wonen.

Download de handreiking

De dagbesteding in de gehandicaptenzorg kent grote verschillen, zowel tussen cliënten als in vormen van dagbesteding. De handreiking geeft dan ook handvatten voor een invulling op maat voor dagbesteding binnen de algemene maatregelen en in het bijzonder de 1,5-metermaatregel.

Maatregelen RIVM het uitgangspunt

Net als voor bezoek en logeren zijn voor dagbesteding in de gehandicaptenzorg de algemene maatregelen van het RIVM het uitgangspunt om verspreiding van het coronavirus te voorkomen. Bekijk deze basisregels. Dit geldt voor zowel cliënten als medewerkers. Als cliënten, huisgenoten of medebewoners coronagerelateerde klachten hebben komen cliënten niet naar de dagbesteding. In de handreiking staan handvatten om de algemene maatregelen op een locatie te borgen.

Anderhalve meter tijdelijk loslaten

Binnen de gehandicaptenzorg is het houden van 1,5 meter afstand niet altijd realistisch. Bijvoorbeeld omdat cliënten de betekenis van deze maatregel niet begrijpen of nabijheid nodig hebben tijdens begeleiding of persoonlijke verzorging. Het RIVM geeft ruimte om tijdelijk de anderhalve meter los te laten, als afstand houden in het contact tussen cliënten en begeleiders niet mogelijk is. De handreiking bevat tips voor begeleiders om dan toch het risico op verspreiding van het coronavirus zoveel mogelijk te beperken.

Goede communicatie essentieel

Het zo goed en zo maximaal mogelijk invullen van de dagbesteding in de coronaperiode vraagt veel van cliënten en hun netwerk. Het vraagt ook veel van medewerkers en organisaties. Goede communicatie met de cliënt, het directe netwerk van de cliënt en binnen de organisatie is essentieel. 

Streng: ‘Op veel plekken kunnen zeker andere manieren van dagbesteding vormgegeven worden. Zo is een dagbestedingsmedewerker van Cordaan rond het Amsterdamse Westerpark voor alle cliënten werk gaan vinden door contact te zoeken met andere (horeca)ondernemers in het park. Zo worden bijvoorbeeld de terrassen schoongehouden van bladeren.’

Wat is wél mogelijk?

Gezien de diversiteit van de cliënten en de diversiteit van de invulling van dagbesteding, is het van belang dat deze communicatie ook zoveel mogelijk op maat plaatsvindt. Inge Redeker: ‘Zoek naar de mogelijkheden die er wel zijn. Er gebeuren ook mooie dingen in deze tijd. Zo is digitaal contact heel erg toegenomen. Zorgmedewerkers zijn niet allemaal even digitaal, maar onder druk zijn ze toch wel vloeibaar geworden. Er zijn echt heel veel dingen opgestart met beeldschermzorg.’

Zoek naar de mogelijkheden die er wel zijn.

‘Ook hebben begeleiders en organisaties gezocht naar creatieve mogelijkheden’, vervolgt Redeker. ‘Bijvoorbeeld door de dagbesteding in andere groepen in te delen, zodat mensen die toch al met elkaar wonen samen naar een dagbestedingslocatie gaan. Of door vormen van dagbesteding naar de woning te halen.’

Individueel

‘Je ziet dat er veel meer op maat en individueel gebeurt’, zegt Redeker. ‘In plaats van voor groepen te denken kijken mensen nu per persoon: wat heeft iemand nodig op dit moment? Heeft een cliënt een kwetsbare gezondheid, of heeft hij een verstandelijke beperking en geen kwetsbare gezondheid? Dan zijn de mogelijkheden voor die persoon anders.’

Voor wie heeft het nadelige gevolgen om de situatie te houden zoals hij is?

‘Invulling is maatwerk door de grote diversiteit’, vindt ook Streng. ‘Per individu maak je als organisatie een afweging, in verhouding tot de groep. Voor wie heeft het nadelige gevolgen om de situatie te houden zoals hij is? En een beslissing die ter bescherming is van de hele groep kan soms nadelig uitpakken voor een individu.’

De ‘Handreiking bezoek en logeren gehandicaptenzorg, voor verantwoord bezoek en logeren in coronatijd’ en de ‘Handreiking dagbesteding in de gehandicaptenzorg’ zijn tot stand gekomen in samenspraak met Ieder(in), KansPLus, LFB, LSR, Per Saldo, NVO, NVAVG, BVKZ, Federatie Landbouw en Zorg en VGN.

Ga naar de overzichtspagina over het coronavirus

Auteur: Hansje Langedijk

Meer informatie? Neem contact op met:

TamaraAdviseur kennismanagement
Tamara
Streng
Adviseur kennismanagement t.streng@vilans.nl 06 30 08 49 09
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl