Wouter van den Elsen

Wouter van den Elsen

Hoe betrekt u mensen met dementie bij ontwikkeling zinvolle technologie?

In de zorg voor mensen met dementie zien we veelbelovende voorbeelden van ondersteunende, technologische hulpmiddelen. Toch gebruiken zorgorganisaties die technologieën nog maar mondjesmaat. ‘Daarom zijn we gaan uitzoeken hoe ontwikkelaars van nieuwe technologie mensen met dementie beter kunnen betrekken,’ zegt Vilans-onderzoeker Sandra Suijkerbuijk. Zij heeft een promotieplek bij de Technische Universiteit Eindhoven.

24-06-2019

Eindgebruiker betrekken

Suijkerbuijk schreef samen met Henk Herman Nap, Lotte Cornelisse, Wijnand IJsselsteijn, Yvonne de Kort en Mirella Minkman een review over het ontwikkelen van ondersteunende technologie voor deze doelgroep. ‘De oplossingen die nu in ontwikkeling zijn, worden zelden samen met de eindgebruiker gemaakt’, zegt Suijkerbuijk. ‘Het is ook best een uitdaging om mensen met dementie vanaf het begin goed te betrekken, vooral in projecten die nog helemaal open liggen.’

Co-design

‘In onze review kwamen we veel projecten tegen waarbij mensen betrokken worden als er al een technologie gekozen is. Maar dan benut je niet ten volle hun kracht. Onze hypothese is dat onderzoekers en ontwikkelaars tot betere ontwerpen en uitwerkingen komen als ze meer vanuit het gedachtegoed van co-design werken, waarbij eindgebruikers van meet af aan meedenken en -doen door inzet van creatieve methodes.’

De kans is groot dat de mensen die meewerken niet meer van de ontwikkelde technologie kunnen profiteren omdat ze zijn overleden of niet meer in staat om de technologie te gebruiken.

Gelijkwaardige samenwerking

Het betrekken van de eindgebruiker krijgt volgens het onderzoek van Suijkerbuijk wel steeds meer aandacht, maar een gelijkwaardige, creatieve, continue samenwerking – het eigenlijke co-design– is nog maar nauwelijks omschreven. ‘Óf succesvolle projecten met co-design bestaan gewoon niet, óf er is heel weinig over gepubliceerd. Van de 3456 artikelen die we gescreend hebben, was maar bij 7 artikelen sprake van een vorm van co-design.’

Mensgericht ontwerpen

‘We hebben hier ook gekeken naar publicaties uit het veld van de mens-techniek interactie en design, omdat dat relatief nieuwe onderzoeksvelden zijn waar mensgericht ontwerpen vaak de basis is. Er wordt al gauw over co-creatie en co-design gesproken, maar als we niet weten of de mensen zelf zich ook gelijkwaardig betrokken voelen, dan weten we eigenlijk niet goed hoe het precies zit en misschien beter kan.’

Active & Assisted Living

De onderzoekers denken dat er nog veel winst valt te halen. ‘Ik denk dat meer onderzoek nodig is naar hoe mensen met dementie tegen de ontwikkeling van nieuwe technologie aankijken. Willen ze überhaupt wel meewerken aan de ontwikkeling van nieuwe hulpmiddelen en hoe kun je dat dan per persoon op een passende manier inrichten? Dat laatste is belangrijk, want niet alle mensen met dementie zijn hetzelfde. We moeten daar veel dynamischer naar kijken. Ook naar hoe mensen betrokken blijven, zeker in een lang ontwerpproces. De kans is groot dat de mensen die meewerken niet meer van de ontwikkelde technologie kunnen profiteren omdat ze zijn overleden of niet meer in staat om de technologie te gebruiken. Bij Vilans proberen we bij projecten als Active & Assisted Living (AAL) gebruikers op een passende manier mee te laten werken en we willen leren hoe we dat op een goede manier moeten doen.’

Ondersteunende technologie

Suijkerbuijk vult aan: ‘Onze review biedt een overzicht van de verschillende methodes en materialen die (design)onderzoekers op dit moment toepassen als ze mensen met dementie actief betrekken bij de ontwikkeling van ondersteunende technologie. De meest gebruikte onderzoeksmethodes zijn interviews en observaties. Wat opvalt: de literatuur beschrijft maar weinig creatieve materialen, terwijl wij denken dat veel kansen liggen in de minder duidelijke fasen van de ontwikkeling, bijvoorbeeld daar waar het idee nog moet worden gevormd.’

Prototypen

‘Over het algemeen betrekken onderzoekers mensen vooral in de latere fasen door ze prototypen in verschillende stadia van ontwikkeling voor te leggen en ze vervolgens te ondervragen en observeren. De vraag is of mensen dan nog veel impact hebben op de totale ontwikkeling of dat zij enkel wat te zeggen hebben over gebruiksgemak. Dat laatste is uiteraard heel cruciaal, maar mag de naam co-design niet dragen.’ 

Alzheimer Nederland

Minke Kooistra van de afdeling wetenschappelijk onderzoek van Alzheimer Nederland zegt desgevraagd de conclusie van het onderzoek compleet te onderschrijven. ‘De gedachte dat onderzoekers in alle fasen van ontwerp en onderzoek mensen met dementie en mantelzorgers moeten betrekken is essentieel. Bij Alzheimer Nederland is dit vaak een voorwaarde voor het meewerken aan onderzoek.’

Mensen met dementie vinden voor onderzoek

Dat het ingewikkeld kan zijn om de mantelzorgers en mensen met dementie te vinden voor onderzoek, herkent Kooistra ook. ‘Dat is vaak wel een uitdaging voor onderzoekers en producenten. Daarom hebben wij onlangs een toolkit gepubliceerd die als leidraad kan dienen. Hopelijk dragen we zo bij aan het ontwikkelen van technologie in co-design met de doelgroep.’

Meer informatie over technologie in de zorg

Meer informatie? Neem contact op met:

SandraSenior onderzoeker
Sandra
Suijkerbuijk
Senior onderzoeker s.suijkerbuijk@vilans.nl 06 22 81 04 16
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl