‘Er ging een andere wereld voor ons open’

Om de coronacrisis in de verpleeghuizen het hoofd te bieden moesten organisaties als het ministerie, de GGD, het RIVM en ActiZ in de hoogste versnelling schakelen. Theo van Uum, directeur langdurige zorg bij het ministerie van VWS vertelt over de aanpak, de impact en de geleerde lessen.

15-06-2020

Virus

Theo van Uum zat met zijn dochter in De Kuip bij de wedstrijd Feyenoord – Willem II. Hij werd daar ge-appt over het eerste sterfgeval in een verpleeghuis. ‘In de rust van de wedstrijd heb ik gebeld voor overleg. Het coronavirus was geland, dat was duidelijk. Iets waar we de dagen daarvoor over hadden gesproken. Maar de volle omvang van de crisis had ik begin maart nog niet op mijn netvlies, niemand.’

Verpleeghuizen

‘Geleidelijk aan kwam meer informatie vanuit de verpleeghuizen binnen. We zijn met een klein team bij elkaar gaan zitten. Een plan was er nog niet. We waren de eerste tijd vooral bezig met het verwerken van alle informatie die doorlopend via allerlei kanalen binnenkwam.’

Versterken brugfunctie

‘We zijn een directie van ongeveer 80 mensen, met een ‘corona-kernteam’ van 10 mensen. Sinds de tweede week van maart waren we als kernteam voortdurend op VWS aanwezig. Ook ’s avonds en in de weekenden is er doorgewerkt. Elke ochtend om 8.30 uur hadden we intern crisisoverleg en vervolgens sloten we aan bij de interdepartementale crisisorganisatie.’

Knelpunten

‘De aanpak stoelde vooral op het versterken van onze brugfunctie naar andere partijen toe en op het creëren van snelheid. In de tweede week van maart startte het gestructureerde overleg met de koepelorganisaties en werkten we aan de knelpunten van de verpleeghuizen. Al snel konden we de ergste financiële zorgen wegnemen door goede afspraken te maken over omzetderving en meerkosten.’

‘Op 20 maart hebben we op advies van Verenso, de vereniging van specialisten ouderengeneeskunde, besloten dat de verpleeghuizen niet meer toegankelijk waren voor bezoek.’

Bij een crisis denk je aan bijvoorbeeld een exploderende fabriek, maar niet direct aan verpleeghuizen.

Crisisdagboeken

‘Verenso kwam in de loop van maart met een module die corona-informatie aan het EPD koppelde. Dat was mooi, maar de vulling ervan nam enige tijd in beslag en zoiets als een overkoepelende monitor op de verspreiding van het virus zou nog even op zich laten wachten. Toch kwamen er steeds meer bouwstenen. We hebben bijvoorbeeld veel gehad aan de crisisdagboeken die de academische werkplaatsen (de onderzoeken waarbij universiteiten en de verpleeghuissector samenwerken) gebruikten om de situatie in verpleeghuizen te beschrijven.’

Kennis uitwisselen

‘Ook legden we ervaringen van verpleeghuissector en de gehandicaptensector naast elkaar en wisselden we kennis uit. In de verpleeghuizen was de intensiteit van besmettingen en sterfgevallen van een andere orde. Maar het was goed van elkaar te weten hoe de aanpak verliep. In de gehandicaptensector bepaalde het veld overigens zélf dat de bezoeken moesten stoppen.’

Nooit eerder meegemaakt

‘Zoiets als deze crisis heb ik nooit eerder meegemaakt. Het was compleet anders dan wat we gewend zijn. Bij een crisis denk je aan bijvoorbeeld een exploderende fabriek, waar in de regio de acute zorg wordt opgeschaald en vrij snel kan worden afgeschaald, maar niet direct aan verpleeghuizen.’

Bijna fulltime in overleg

‘Met dit virus ging een andere wereld voor ons open. Het landelijke, wereldwijde karakter, de duur van de crisis en de zorgen om kwetsbare ouderen en mensen met een beperking. Voor we het wisten, zaten we bijna fulltime in overleg. Je probeert grip te krijgen op iets wat zich pijlsnel ontwikkelt. We merkten de eerste dagen dat de langdurige zorg minder goed aangehaakt was bij de ROAZ–structuur dan de curatieve zorg. Geleidelijk aan verbeterde dat.’

Zaken waar we tot 1 maart maanden met elkaar over bezig waren, konden nu ineens in een vloek en een zucht worden geregeld.

Persoonlijke impact

‘Eind maart begonnen de IC’s vol te lopen, toen begon ook het triagevraagstuk te spelen en popten vragen op als ‘Hebben ouderen en mensen met een beperking straks nog wel toegang tot de IC?’ Het waren discussies die met veel emoties gepaard gingen. Zeker toen het ongenuanceerde bericht rondging dat mensen met een rolstoel op de IC geweigerd zouden worden. Werk en privé kwamen ineens dicht bij elkaar: ik heb zelf een dochter in een rolstoel die woont in een ouderinitiatief. En mijn schoonmoeder woont in een verpleeghuis, haar ogen gaan achteruit. Beiden mochten niet meer worden bezocht. Toen het verpleeghuis dichtging voor het bezoek, vroeg ik mij af: kan mijn schoonmoeder ons straks nog zien als weer bezoek mogelijk is?’

Snel handelen

‘Eigenlijk was alles in deze coronaperiode spannend. Misschien wel het spannendst was dat we in zeer korte tijd tot een aanpak moesten komen waar verpleeghuizen bij gebaat waren. De snelheid was ongekend. Zaken waar we tot 1 maart maanden met elkaar over bezig waren, konden nu ineens in een vloek en een zucht worden geregeld. Ik vind dat een mooi leerpunt. Ik zou die snelheid van handelen graag willen vasthouden.’

Door: Rob van Es

Foto: APA Foto

Meer informatie over de coronacrisis

Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl