Wouter van den Elsen

Wouter van den Elsen

Interview - ‘We durven niet grenzeloos te zijn’

Prof. dr. Rudi Westendorp is keynote speaker tijdens de Vilans Relatiedag op 25 september aanstaande. Het thema van de dag, grenzeloos leren, intrigeert de hoogleraar ouderengeneeskunde. ‘Voor mij betekent dat over grenzen heen stappen. Iets wat we nog veel te weinig doen in de Nederlandse zorg.’

26-08-2019

‘Grenzeloos zijn betekent dat je speelt met grenzen. Dat je soms aan de bovenkant van de grens staat en soms aan de onderkant. Het verkennen en overschrijden van grenzen is heel nuttig en leerzaam. Maar we doen het zelden vanwege angst. De angst dat de vinkjes niet meer correct staan als we buiten de lijntjes kleuren en de boeken niet meer kloppen. In het ‘managerial proces’ zijn we door die angst het individu, de cliënt, compleet uit het oog verloren.’

Aanmelden voor Vilans Relatiedag 2019

Hoe bedoelt u?

‘Ik bedoel dat je als cliënt compleet geknipt en geschoren wordt door het systeem. In essentie komt dat door de relatie tussen zorgvrager en zorgverlener. Zorg nodig hebben is wat anders dan klant zijn. Als je een auto gaat kopen heb je geld te besteden en daarmee ook invloed. Als zorgvrager heb je een probleem dat je niet zonder hulp van professionals kan oplossen. Daarom walst het systeem over je heen. In sommige gevallen zelfs tot de dood aan toe, bijvoorbeeld wanneer er voor je bepaald wordt dat je geen euthanasie mag krijgen.’

Is dat anders in Denemarken, waar u werkt en woont?

‘Ja. In Denemarken staat het individu in hoger aanzien dan in Nederland. Het is een algemeen Scandinavisch principe dat mensen zo veel als mogelijk in staat moeten zijn om hun ‘eigen zelf’ te ontplooien, onafhankelijk van sekse, inkomen, opleiding et cetera. Kijk hoe mensen in Kopenhagen zich kleden: meer individueel, minder bepaald door de massa. Een pertinent voorbeeld uit Zweden. Daar zijn bij wet drie geslachten: man, vrouw en onbepaald. Dat zal in Nederland nog wel even duren voordat dit bij wet geregeld is. En uiteindelijk heeft die persoonlijke autonomie ook invloed op de balans tussen zorgvrager en zorgverlener. Een betere balans zou ik zeggen.’

Wat voor een balans?

‘Je hebt als cliënt hier meer te zeggen over je eigen behandeling, maar daar tegenover staat dat je ook meer eigen verantwoordelijkheid hebt. Zo van: als je het op die manier wil, dan kan dat, maar dan regel je het ook zelf. Zorgverleners hebben snel last van wat ik het ‘moeder Teresa-syndroom’ noem. Er is een natuurlijke neiging om de verantwoordelijkheid over te nemen en daarmee ook iemands autoriteit. Zelf heb ik als arts jarenlang in de moeder Teresa-stand gestaan. Het lijkt zo vanzelfsprekend dat in acute zorgsituaties er keuzes voor je worden gemaakt, naar welk ziekenhuis de ambulance rijdt bijvoorbeeld. Maar ook daar botst die hulpverlenersdrang met de verantwoordelijkheid en keuzemogelijkheden van mensen zelf. Sommigen hebben daarom ‘niet reanimeren’ op hun borst getatoeëerd. Die balans moet beter, juist in de langdurige zorg.’

Hoe dan?

‘Er moet een andere dynamiek tussen zorgverlener en -vrager komen. In plaats van ‘helpen voor’ moet het moto zijn ‘helpen met’, of anders gezegd, we moeten ‘mensen helpen zichzelf te helpen’. Als cliënt blijf je verantwoordelijk over jezelf, ook al woon je in een instelling, zit je in een rolstoel of ben je blind. Om dit te veranderen moeten we niet afwachten maar actie ondernemen en de grenzen tussen de helpende en vragende opzoeken. Daarom is het thema van grenzeloos leren ook zo goed gekozen. We gaan dit alleen veranderen als we met z’n allen meer ‘ontgrensd’ durven te zijn.’

Meer informatie? Neem contact op met:

AnneliesVoorzitter raad van bestuur
Annelies
Versteegden
Voorzitter raad van bestuur a.versteegden@vilans.nl 06 20 01 53 67
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl