Robbert Huijsman

Robbert Huijsman

Interviewreeks hoogleraren dementie deel 10: Lessen voor dementiezorg

De laatste drie interviews completeren de reeks met in totaal 38 hoogleraren. Deze week staan centraal: Betty Meyboom (emeritus huisartsengeneeskunde in Groningen), Katrien Luijkx (Ouderenzorg in Tilburg en trekker van de gelijkluidende academische werkplaats) en Sandra Zwakhalen (verplegingswetenschap, met name geriatrische zorg thuis, in Maastricht). Nu Marinka® transcriberen.nl alles perfect heeft uitgewerkt, kan de grote schrijfklus beginnen. Eind dit jaar moet het e-boek met thema’s en hoogleraar-portretten gereed zijn.

25-10-2018

Niet óver maar mét ouderen

Dat is de lijfspreuk en de grootste verdienste van het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO) dat ruim 10 jaar heeft gelopen en onder leiding stond van Betty Meyboom. Op 12 september was de slotbijeenkomst van het NPO en werd het stokje overgedragen aan het nieuwe ZonMw-programma Langdurige Zorg en Ondersteuning. De NPO-erfenis is bovendien verankerd in het nieuwe Pact voor de Ouderenzorg en de daarbij horende Raad van Ouderen die VWS-minister Hugo de Jonge heeft geïnstalleerd op 11 oktober en het consortium BeterOud.

Participatie van ouderen

NPO heeft pionierswerk gedaan met de participatie van ouderen in ouderenpanels bij onderzoek, vanaf het moment van het ontwikkelen van de onderzoeksopzet tot en met de implementatie van resultaten. In actieve co-creatie van begin tot eind en niet alleen als ‘onderzoekseenheid’ voor respons op een vragenlijst of test. Maar ook is duidelijk geworden hoe moeilijk deze participatie nog is, voor zowel onderzoekers als ouderen zelf. Meestal is dat toch een redelijk select gezelschap van vitale en goed opgeleide ouderen, die wel spreken met meer kwetsbare ouderen, maar die kwetsbaarheid en zorggebruik niet uit eigen ervaring kunnen inbrengen. Participatie van echt kwetsbare ouderen of personen met dementie vergt nog meer inspanning en wellicht ook andere vormen en werkwijzen.

Participatie van kwetsbare ouderen vergt nog meer inspanning.

NPO-lessen voor dementiezorg

Andere NPO-lessen zijn ook belangrijk voor het dementieveld. Namelijk dat kwetsbaarheid niet echt diagnose-afhankelijk is en ook meer focust op dagelijks en maatschappelijk functioneren dan op onderliggende ziekten. Deze focus maakt ook dat een meer generalistische of holistische insteek bij thuiswonende ouderen vaak beter werkt dan een specialistische insteek die de ziekte voorop plaats. Dat laatste moet vooral plaats vinden in de tweede en derde lijn.

De kunst is om écht te horen en zien wat mensen raakt in hun dagelijks leven.

Om nieuwe werkwijzen te ontwikkelen en te testen is nog veel wetenschappelijk onderzoek nodig, maar het NPO heeft ons ook geleerd dat ‘trials’ (gecontroleerde en gerandomiseerde experimenten) geen goede methode zijn voor dergelijke complexe en veelzijdige transities die onderweg ook vaak nog verder evolueren. De academische werkplaatsen ouderenzorg zoals die in Midden-Brabant onder leiding van Katrien Luijkx (zelf mag ik die in Zeeland trekken) gaan verder op die weg van directe participatie van ouderen. De kunst is om écht te horen en zien wat mensen raakt in hun dagelijks leven, en daarin ook de zorgprofessionals beter te scholen en toe te rusten.

Zoektocht gaat verder

De opdracht in de dementiezorg is om de mens als volwaardige mens centraal te blijven houden, in al zijn uniciteit qua levenspad, voorkeuren, gewoonten en behoeften. En daarmee dan vervolgens ook écht wat te doen aan persoonsgerichte zorg en ondersteuning, niet al te instrumenteel met vinklijstjes maar vooral in de relatie van mens tot mens. Ook dat is een pleidooi voor een holistische benadering en focus op dagelijks en sociaal functioneren.

Maar niet zo dat meer generalistisch werkende professionals de basale dingen over dementie en eventuele (gedrags)consequenties over het hoofd zien of door gebrek aan kennis zelfs de verkeerde dingen doen. Zij kunnen daarvoor steeds de benodigde expertise inroepen en organiseren. Zelfs de basiszorg thuis en in verpleeghuizen wordt al complex, maar vormt wel het fundament voor gespecialiseerde dementiezorg. Het vergt nog verder multidisciplinair zoeken naar de middenweg tussen generalistisch en specialistisch, mogelijk via de persoonsgerichte benadering of ‘personalised care’. Zoveel is wel duidelijk na alle interviews, maar deze zoektocht naar levenskwaliteit zal mogelijk vergaande implicaties krijgen voor het lerende netwerk van onderzoek en praktijk in het brede dementieveld. Nu nog een manier vinden om dat goed op te schrijven in het beoogde e-book.

Robbert Huijsman, hoogleraar en programmaleider Dementiezorg voor Elkaar, deed wekelijks verslag van de serie interviews die hij deze zomer hield met zo veel mogelijk hoogleraren in het brede dementieveld. Doel is te komen tot een gezamenlijk beeld over de toekomst van de dementiezorg en -onderzoek in Nederland. Dit is zijn laatste bijdrage.

Lees de andere blogs van Robbert Huijsman

Meer informatie? Neem contact op met:

RobbertProgrammaleider Dementiezorg voor elkaar
Robbert
Huijsman
Programmaleider Dementiezorg voor elkaar r.huijsman@vilans.nl 030 - 7892437
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl