Marjolein van Vliet

Marjolein van Vliet

Ken uw vijand: Antibioticaresistentie in verpleeghuizen

Antibioticaresistentie (ABR) is mondiaal een groeiend probleem. Omdat het onderwerp ook in de ouderenzorg aandacht vereist, organiseren we op 19 november samen met het Ministerie van VWS en het RIVM het congres ‘Aanpak antibioticaresistentie in de ouderenzorg’. Waarom? ‘Het allerbelangrijkste doel is bewustwording creëren’, zegt professor dokter Jaap van Dissel, directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM. ‘Dat je bewust bent van hoe jouw instelling er voor staat wat betreft het voorkomen en de verspreiding van resistente bacteriën. Want pas als je de vijand kent, kun je hem effectief gaan bestrijden.’

21-10-2018

De bijeenkomst ‘Aanpak antibioticaresistentie in de ouderenzorg’ staat in het kader van de European Antibiotic Awerness Day. De eerste resultaten van het grote, landelijke puntprevalentieonderzoek (PPO) onder verpleeghuizen worden op dit congres naar buiten gebracht. Dit onderzoek startte begin 2018 om te achterhalen hoe vaak dragerschap van resistente bacteriën in verpleeghuizen voorkomt. ‘Het onderzoek is in feite de eerste nulmeting voor de langdurige ouderenzorg’, zegt Van Dissel, keynote speaker op het congres 19 november. ‘Vergeleken met de ziekenhuissector was ABR in de ouderenzorg nog een blinde vlek. In de cure wordt nu eenmaal veel meer onderzoek gedaan naar bacteriën en wordt bij infecties vaker gekweekt dan in de care.’

Vergeleken met de ziekenhuissector was ABR in de ouderenzorg nog een blinde vlek.

Hoofdvragen centraal

Aan het PPO-onderzoek doen in totaal 300 huizen mee in 10 verschillende regio’s en in elk huis met 40 deelnemende patiënten. Het onderzoek spitst zich toe tot 2 hoofdvragen:

  1. Ten eerste de vraag of in verpleeghuizen de meest resistente onder de bacteriën, Carbapenemase-producerende Enterobacteriaceae (CPE), voorkomen. Deze bacteriën vormen de belangrijkste bedreiging voor de klinische patiëntenzorg en openbare gezondheidszorg, zorgonderdelen waarmee de verpleeghuizen intensief samenwerken.
  2. De tweede vraag gaat over hoeveel verschillende andere soorten resistente bacteriën er voorkomen in de ouderenzorg en of dat afwijkt van wat we in de rest van Nederland zien.

Bestrijding van antibioticaresistentie

Weten of, en zo ja, hoeveel en wat voor soort resistente bacteriën er aanwezig zijn in een verpleeghuis, is cruciaal voor de bestrijding van ABR. Van Dissel: ‘Antibiotica zijn revolutionaire wondermiddelen die met hun creatie in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw de medische wetenschap enorm vooruit geholpen hebben. De afgelopen 10 tot 15 jaar zijn er echter steeds minder nieuwe antibiotica uit de pijplijn van de farmaceutische industrie gekomen maar is het aantal bacteriën dat resistentie tegen bestaande antibiotica heeft opgebouwd, wel gestegen. Daarom heeft de World Health Organization (WHO) internationaal de alarmklok geluid.

Hoe bestrijden we antibioticaresistentie?

  1. Allereerst het verstandig voorschrijven van antibiotica: als het niet om een bacteriële infectie gaat, moet je ze niet voor schrijven.
  2. Ten tweede: hygiëne in brede zin, want als je een infectie voorkomt, hoef je überhaupt geen antibioticum voor te schrijven.
  3. Het uitbreken van een infectie ga je tegen door goede hygiënische maatregelen te nemen, met name in ziekenhuizen en zorginstellingen waar meer mensen bij elkaar verblijven die juist vatbaarder zijn.
  4. Ten slotte kun je door te weten welke bacteriën je in huis hebt en waar ze vandaan komen, gerichte protocollen inzetten om verspreiding tegen te gaan.

Belangrijke rol voor verpleeghuizen

Wat betreft de bestrijding van ABR spelen verpleeghuizen waarschijnlijk een belangrijke rol. ‘Een plek waar veel mensen wonen die vaak vanuit het ziekenhuis daar komen, die wellicht problemen hebben met incontinentie en door een hoge leeftijd al vatbaarder zijn voor infecties, loopt een hoger risico op een uitbraak van ABR. Dat hoeft lang niet altijd met hygiëne te maken te hebben of over hoe schoon een verpleeghuis al dan niet is. Je kan immers op verschillende manieren dragers van resistente bacteriën in je huis krijgen - bijvoorbeeld vanuit een ziekenhuis.’

Weten wie de dragers zijn

Meedoen met het PPO-onderzoek heeft volgens Van Dissel daarom ook niets met een schuldvraag te maken maar alles met het meten van trends en vastleggen van een nulmeting. ‘Het vinden van resistente bacteriën is ook minder ingrijpend dan mensen wellicht denken. Het is niet zo dat dan ineens een huis in quarantaine moet zoals bij een afdeling van een ziekenhuis of een cruiseschip waar het Norovirus is geconstateerd. Of dat de gezamenlijke ruimte niet meer gebruikt mogen worden door bewoners. Het betekent dat je weet of en wie dragers zijn en wie bijvoorbeeld gebruik moet maken van een eigen toilet en niet naar een gemeenschappelijk toilet mag. Voor specifieke bacteriën zijn er bijpassende hygiëneprotocollen die van kracht worden.’

Het vinden van resistente bacteriën is minder ingrijpend dan mensen denken.

Bewustzijn creeëren op ABR-congres

Het vergroten van dit soort kennis en het doordringen van het belang van ABR-bestrijding zijn de belangrijkste redenen voor het organiseren van de Awareness Day en het congres over ABR in de ouderenzorg. ‘ABR-bestrijding vraagt aandacht en inspanningen. In de ouderenzorg gaat momenteel begrijpelijkerwijs veel aandacht uit naar uitdagingen als de krapte op de arbeidsmarkt en toenemende complexiteit van de zorgvraag. Maar of je nu wil of niet, infectieziekten zijn een blijvertje, en door resistentie van bacteriën een toenemende dreiging. ABR zal doorgaand aandacht nodig hebben, ook van de verpleeghuissector.’

Infectieziekten zijn een blijvertje, en door resistentie van bacteriën een toenemende dreiging.

Lees meer over antibioticaresistentie

Meer informatie? Neem contact op met:

MarjoleinExpert
Marjolein
van Vliet
Expert m.vanvliet@vilans.nl 06 22 81 00 10
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl