Barbara de Groen Sandra Dahmen

Barbara de Groen

Kwaliteitskompas geeft richting aan het sociaal domein

Veel gemeenten kijken naar een woud van cijfers en informatie als ze hun beleid voor het sociaal domein willen beoordelen. Maar vaak zeggen deze weinig over het gewenste effect, namelijk dat de inwoners er beter van worden. Het kwaliteitskompas is een uitkomst. ‘Het geeft richting aan wat we willen bereiken.’

In november 2017 zette de gemeenteraad van Culemborg een fundamentele verandering in gang. Via een motie werd het college verzocht de effecten van het beleid voor het sociaal domein te meten en daarover inzichtelijk te rapporteren. De raadsleden hadden geen tekort aan informatie. Er werd uitvoerig gerapporteerd over plannen, activiteiten en kosten. Maar dat leverde zo’n berg informatie op dat velen zich af vroegen: wat moeten we ermee? ‘De gemeenteraad was het overzicht kwijt,’ zegt Christine Dolman, afdelingsmanager stadsontwikkeling van de gemeente. ‘Raadsleden hadden het gevoel dat ze nauwelijks zicht hadden op het effect van het beleid in het sociaal domein.’

De gemeenteraad was het overzicht kwijt.

Kwaliteitskompas geeft orde en grip

De gemeente besloot op een andere manier te gaan nadenken. Gestructureerd, volgens een duidelijk stappenplan, het zogenaamde kwaliteitskompas. Alle activiteiten worden daarin voortdurend getoetst aan het gewenste maatschappelijk resultaat. In hun geheel én afzonderlijk. De effecten staan daarbij centraal, niet de gegevens die daarover weinig zeggen, zoals het aantal verstrekte diensten.

Opeens ziet iedereen waar we naartoe willen. We werken samen aan een doel.

Het is nog te vroeg om hiervan de effecten in de wijken te zien. Evengoed heeft het kwaliteitskompas de gemeente al veel gebracht. Ten eerste, orde en grip. ‘Eerst liep alles door elkaar heen, zonder een duidelijke relatie tussen onze kernwaarden, doelen, activiteiten en resultaten,’ zegt Dolman. Nu is die structuur er wel. 'Opeens ziet iedereen waar we naartoe willen. We werken samen aan een doel.’ Ten tweede versterkt het kwaliteitskompas de koers die Culemborg al was ingeslagen: uitgaan van outcome (effecten) in plaats van output, zoals het aantal ingezette ondersteuningstrajecten.

Samen met partners én inwoners

Het probleem waar Culemborg mee worstelde, staat niet op zichzelf. Ook andere gemeenten kampen met een onoverzichtelijke hoeveelheid informatie over het sociaal domein. In de rapporten of beleidsstukken staan ambities, kernwaarden, doelen en resultaten soms ook net wat anders geformuleerd, met een wirwar van begrippen en cijfers als gevolg. Bij de beoordeling van activiteiten, bijvoorbeeld dagbesteding, komt dan steevast de vraag op: wat hebben we hier eigenlijk aan? Draagt dit wel bij aan wat we willen bereiken? En zo ja, in welke mate?

Een minstens zo belangrijk element van het kwaliteitskompas is dat het aanstuurt op co-creatie. Het stappenplan zorgt ervoor dat gemeenten, maatschappelijke partners en inwoners samen kijken naar de ambities en gewenste maatschappelijke resultaten, waarna ze samen passende activiteiten kunnen ontwikkelen.

Download het kwaliteitskompas

Van gesprekken over geld naar een gezamenlijke opgave

In Rotterdam wordt het kwaliteitskompas al gebruikt. Het gaat dan om het jeugdbeleid, waarvoor 14 gebiedsadviseurs verantwoordelijk zijn. Binnen een voormalige deelgemeente ziet iedere adviseur toe op de aanpak van uiteenlopende kwesties als schulden, schoolachterstanden en psychische problematiek. Iedere gebiedsadviseur heeft één wijk en maakt samen met inwoners en maatschappelijke partners een grondige analyse van de wijk: wat is de situatie, wat speelt er? Vervolgens formuleren ze samen de ambitie: hier gaan we voor. Daarna stellen ze vast wie welke rol neemt en activiteiten ontwikkelt.

‘In de oude situatie kochten we gemeentebreed activiteiten in voor alle gebieden,’ zegt Bouke Caton, programmamanager kansrijk opgroeien. ‘Terwijl de verschillen per wijk behoorlijk groot zijn.' In de 14 wijken voeren de gebiedsadviseurs nu fundamenteel andere gesprekken met hun partners. 'Voorheen spraken ze met elke partner afzonderlijk en waren het onderhandelingen over geld en kwantiteit. Nu spreken de gebiedsadviseurs met alle partners tegelijk met als uitgangspunt: Hoe zorgen gemeente en partners ervoor dat onze kinderen kansrijker, veiliger en gezonder opgroeien? En van daaruit: wat kun je als partner bijdragen.'

Focus, samenhang, bewuste keuzen

De nieuwe aanpak vergt wel wat van de gebiedsadviseurs jeugd. Ze zijn mede verantwoordelijk voor een goede analyse van de wijksituatie en voeren met aanbieders gesprekken over mogelijke interventies. ‘We zeggen niet welke interventie ze moeten uitvoeren of hoe ze dat moeten doen,’ zegt Caton. ‘Maar onze adviseurs moeten wel weten welke interventies er zijn, en hoe die effectief kunnen worden ingezet.' De partners op hun beurt dienen zich open op te stellen. Ze moeten aantonen en monitoren wat het effect is van hun werk. En in het overleg met de gebiedsadviseur moeten ze bereid zijn om te leren en verbeteren.

Kwaliteitskompas brengt duidelijkheid

In de gemeente Culemborg heeft het kwaliteitskompas niet alleen overzicht en grip gebracht, zeggen Dolman en haar collega Mariëlle Meeuwsen, maar ook duidelijkheid over de rol van de lokale politiek. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor de hoofdlijnen: vaststellen van het beoogde maatschappelijke resultaat en de daarbij horende indicatoren checken op kernwaarden. Het zijn de bovenste 2 stappen in het kwaliteitskompas. Dat de gemeenteraad tot voor kort nog zoekende was naar zijn verantwoordelijkheid en zich wel eens te veel met de uitvoering bemoeide, is logisch, zegt Dolman. ‘Bedenk eens wat een grote verandering de decentralisaties van 2015 teweeg brachten. De gemeentelijke begroting nam met tientallen procenten toe. Hoe stuur je daarop, help!’ Meeuwsen: ‘Dit kwaliteitskompas is een uitkomst voor ons. Nu hebben we meer richting en gemeenschappelijke taal.'

Meer lezen?

Meer informatie? Neem contact op met:

SandraExpert
Sandra
Dahmen
Expert s.dahmen@vilans.nl 06 46 62 38 74
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl