Alies Struijs

Alies Struijs

Nadenken over ethiek verbetert kwaliteit van zorg

Tijdens het congres ‘Een nieuwe generatie ouderenzorg’ spreekt Alies Struijs, ethisch expert bij Vilans, over ethiek in de dagelijkse zorg. ‘Ik vind het belangrijk om met enige regelmaat op een gestructureerde manier ethische kwesties in de zorg te bespreken. Dat kan in de vorm van een moreel beraad, maar ook andere vormen van ethische reflectie zijn mogelijk. Ethiek is nadenken wat goede zorg is en hoe dat tot uitdrukking komt in je doen en laten. Dat kost tijd, maar het draagt bij aan de kwaliteit van zorg en de waardigheid van mensen.’

22-11-2018

Wat is een moreel beraad precies?

‘Moreel beraad' is een bijeenkomst waarin je een lastig ethisch vraagstuk bespreekt met alle betrokkenen. Belangrijk is dat je zo’n casus, die een van de betrokkenen inbrengt bespreekt op een methodische manier. Je hebt daarvoor ook een liefst ethisch geschoolde gespreksleider nodig. Via een aantal stappen ontleed je met elkaar de casus, benoem je het morele probleem of dilemma, vervolgens identificeer je wie de betrokkenen en wat hun belangen zijn, welke argumenten en waarden in het geding zijn en weeg je af welke argumenten het zwaarste tellen en zo kun je tot een gewogen besluit komen.’

Schrijf u in voor ‘Een nieuwe generatie ouderenzorg’

Hoe ziet dat in de praktijk er uit?

‘Een voorbeeld uit de verpleeghuiszorg is een bewoner die met vergevorderde dementie graag zijn dagelijkse blokje om buiten de instelling maakt en daardoor rustig wordt. De vraag is echter hoe veilig het is hij dat hij dat alleen doet. Verdwaalt hij niet? Wie houdt hem in de gaten of is verantwoordelijk als hem iets overkomt? Over zo’n kwestie kun je een moreel beraad houden met alle betrokkenen, zoals de familie, de zorgverleners en soms ook de oudere die het betreft. Na eerst na te gaan welke zorgen, angsten, belangen en waarden er bij alle betrokkenen leven, komt de vraag aan de orde wat zwaarder weegt: beperking van de bewegingsvrijheid van de man vanuit voorzorg en veiligheid of meer bewegingsvrijheid waardoor zijn levenskwaliteit verbetert, ook al neem je daarbij ook risico’s? Het is belangrijk dit met elkaar af te wegen en vervolgens in het zorgplan (beter: leefplan) vast te leggen.

Waarom is zo’n structureel overleg belangrijk?

‘Omdat in de hectische praktijk van alle dag het vermogen om ethisch te reflecteren op bepaalde gebeurtenissen en handelingen vrij eenvoudig erbij in kan schieten. Uitgaande van eerdergenoemd voorbeeld kan dat ertoe leiden dat zorgverleners of mantelzorgers uit handelingsverlegenheid, onder tijdsdruk of door gebrek aan personeel voor het gemak de afdeling of het huis van mensen met dementie afsluiten en daarmee hen opsluiten om verdwalen of erger te voorkomen. Dat gaat ten koste van de waardigheid en de vrijheid van mensen en geen goede zorg. Het kan best anders, ethische reflectie helpt om goede en verantwoorde zorg te bieden en aanvaarbare, bijvoorbeeld met hulp van technologie, oplossingen te vinden.’ 

Ethische reflectie helpt om goede en verantwoorde zorg te bieden.

Is ethische reflectie niet overal in de langdurige zorg al gemeengoed?

‘In de ouderenzorg zijn er goede voorbeelden, maar valt er ook nog veel te doen. Bijvoorbeeld bij lager opgeleide medewerkers. Belangrijk is dat te doen in begrijpelijke taal en beelden die aansluiten bij dagelijkse situaties, waarin ze lastige dilemma’s herkennen of ‘voelen’. Zo werken we op het kennisplein Zorg voor Beter met een cartoon om een ethisch dilemma herkenbaar te verbeelden en leggen we een aantal handelingsopties voor waarop men kan reageren. Dat slaat goed aan en geeft mooie ethische discussies, waarop wij weer een reactie geven met een blog. Aandacht voor ethiek kan op vele manieren vorm krijgen, ook in een gesprekje bij de koffie of tijdens de lunch. Er zijn ook voorbeelden dat ethische scholing gegeven wordt in een intern cursusprogramma van een zorginstelling. Ethische beslissingen neem je elke dag, maar je bent je er niet altijd bewust van.'

Aandacht voor ethiek kan op vele manieren vorm krijgen, ook in een gesprekje bij de koffie of tijdens de lunch.

Is een permanente ‘ethisch deskundige’ op de vloer geen afdoende oplossing?

‘Dat hangt ervan af.  Als u de enige bent die hier aandacht op moet vestigen bent u al gauw een roepende in de woestijn. Het is beter als meer mensen met een antenne voor ethische kwesties hiermee bezig zijn en dat binnen structuur en cultuur van de organisatie bespreekbaar maken. Het mooiste is dat de hele organisatie er oog en oor voor heeft en dat tot uitdrukking brengt in het dagelijks werk. Dat is een flinke en blijvende uitdaging!’

Als u de enige bent die hier aandacht op moet vestigen bent u al gauw een roepende in de woestijn.

Lees meer over ethiek

Meer informatie? Neem contact op met:

AliesAdviseur
Alies
Struijs
Adviseur a.struijs@vilans.nl 06 11 79 70 53
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl