Ondersteunen van jonge mantelzorgers: betere regels of beter regelen?

In Nederland zorgt zo’n 6 tot 8% van de jongeren onder de 18 jaar voor een zieke naaste. Dat vergt vaak veel van hun veerkracht en mentaal welbevinden. Welke wetten en richtlijnen beschermen deze groep en regelen hun (h)erkenning en ondersteuning? Vilans en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzochten het in het Europese project Me-We. Vilans-expert Frans van Zoest werkte daaraan mee.

18-02-2020

‘Ons doel was te onderzoeken welke wetten en welk beleid er is om jonge mantelzorgers te signaleren en ondersteunen’, zegt van Zoest. ‘We hebben dat in 6 Europese landen gedaan: Italië, Slovenië, Zweden, Zwitserland, Groot-Brittannië en Nederland. Daarvoor hebben we een literatuuronderzoek uitgevoerd en 5 experts op het gebied van beleid, wet- en regelgeving van jongeren en/of jonge mantelzorgers in Nederland geïnterviewd.’

Weinig specifieke wetgeving

Wat meteen opviel: in de meeste landen is geen specifieke wetgeving die jonge mantelzorgers en hun familie (h)erkent, beschermt en ondersteunt. Alleen Groot-Brittannië heeft dat wel. Nederland beschikt wel over niet-specifieke wetgeving:

  • De Wmo: als ouders, broers, zussen of andere familie een voorziening uit de Wmo ontvangen, dan ondersteunt dat ook de jongeren met een zorgtaak.
  • De Jeugdwet: gemeenten zijn verantwoordelijk voor bescherming en ondersteuning van jongeren door vroege signalering van en ondersteuning bij problemen in hun ontwikkeling. 
  • De Leerplichtwet: jongeren moeten onderwijs volgen tot de leeftijd van 18 jaar of tot zij een startkwalificatie hebben, ouders zijn daar verantwoordelijk voor. 
  • Het Burgerlijk Wetboek en de Wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling: soms is het nodig kinderen in bescherming te nemen tegen omstandigheden in hun directie omgeving. 
  • Verdrag inzake de rechten van het kind UNCRC: de Kinderombudsman controleert of rekening wordt gehouden met kinderrechten in Nederland.

Lees alle bevindingen in de infographic

Buiten beeld

Het grootste probleem op dit moment is dat jonge mantelzorgers onvoldoende op het netvlies staan van wet- en regelgevende instanties en uitvoerders daarvan. Van Zoest: ‘Gemeentes zijn bijvoorbeeld vanuit de Wmo verplicht om voor ondersteuning van mantelzorgers te zorgen, echter de Wmo geldt voor volwassenen vanaf 18 jaar. Niet alle gemeenten voeren beleid op jonge mantelzorgers. Mogelijk deels door de (wettelijke) onduidelijkheid rondom de ondersteuning van jonge mantelzorgers. Daarnaast zijn er grote verschillen in de uitvoeringspraktijk. Dat is de keerzijde van lokaal maatwerk: versnippering en gebrek aan eenduidigheid. Daar komt bij dat jonge mantelzorgers zelf niet zo snel om hulp vragen en daardoor buiten beeld blijven. Terwijl ze wel beschikbaar moeten zijn. Dit heeft vaak grote gevolgen voor hun opleiding en werk en voor hun mentale gezondheid.’

Volstaan de wetten en regels?

De geïnterviewde experts gaven aan dat het belangrijk is dat er een discussie op gang komt met als leidende vraag: volstaat de wetgeving die er nu is of hebben we specifieke wetten en regels nodig om de jonge mantelzorgers beter te bedienen? De infographic laat in elk geval zien welke wet- en regelgeving er is om de ondersteuning beter te regelen, maar ook om beleid te ontwikkelen en te sturen, zowel op lokaal als landelijk niveau. 

Nog niet goed genoeg

Specifieke wetgeving hoeft niet altijd de voorkeur te hebben, denkt Van Zoest. ‘Specifieke wetten kunnen ook kwetsbaar zijn en daardoor de uitvoering vertragen. Dat zie je bijvoorbeeld in Groot-Brittannië. Daar is de aandacht voor deze groep wel wettelijk geregeld, maar de bijbehorende uitvoeringsstructuur en financiële middelen zijn krap en instabiel. Zo kan het gebeuren dat er wel een formeel gesprek met de jongere plaatsvindt over zijn/haar behoeften en wensen op gebied van ondersteuning, maar dat er te weinig middelen zijn om vervolgens die ondersteuning te bieden. Het kan ook voordelen hebben om nieuw beleid in te bedden in regulier beleid rond mantelzorg, preventie en ondersteuning in het algemeen. Als dat al goed werkt, kun je daarop meeliften. Daar moeten we het gesprek over voeren, met lokale en landelijke wet- en regelgevers, uitvoeringsprofessionals én jonge mantelzorgers. Want zoals het nu werkt, werkt het nog niet goed genoeg, zo geven de geïnterviewden aan.’

Wilt u meepraten en meedenken over wetten en regels voor jonge mantelzorgers? Neem dan contact op met Vilans-adviseur Yvonne de Jong.

Me-We is een innovatie- en onderzoeksproject, gefinancierd door de Europese Unie namens het Horizon 2020 programma. De projectpartners zijn Linnaeus University, Eurocarers, University of Ljubjana, Kalaidos University, Incra, University of Sussex, Carerstrust, Anziani e non solo en vanuit Nederland het SCP en Vilans.

Meer informatie? Neem contact op met:

YvonneSenior adviseur
Yvonne
de Jong
Senior adviseur y.dejong@vilans.nl 06 22 81 03 76
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl