Ruth Pel

Ruth Pel-Littel

Samen Beslissen met kwetsbare mensen een uitdaging

Bij Samen Beslissen neemt niet alleen de arts beslissingen over het behandeltraject, ook de patiënt beslist mee. Dit is moeilijker voor kwetsbare mensen. Maar zeker niet onmogelijk, zo betoogt promovenda Ruth Pel-Littel. Ze vraagt aandacht voor nieuwe tools die we hebben uitgebracht voor dit onderwerp in aanloop naar het congres ‘Samen beslissen met kwetsbare mensen: een uitdaging’ op 26 januari 2018.

15-12-2017

Waarom is een congres over Samen Beslissen speciaal voor kwetsbare mensen zo nodig?

‘Omdat er de afgelopen decennia heel veel aandacht is geweest voor Samen Beslissen vanuit met name de ziekenhuissector. Hierdoor lijkt het soms wel alsof Samen Beslissen niet zo vaak voorkomt in de langdurende zorg. Maar dat is helemaal niet zo, het komt juist heel vaak voor in de care. Het is in deze sector gewoon wat ingewikkelder omdat je hier geen mondige, hoogopgeleide dertiger voor je hebt zitten in de spreekkamer. We hebben het over mensen met chronische aandoeningen, psychische problemen, verstandelijke beperkingen, dementie of noem maar op.’

samen-beslissen-met-kwetsbare-mensen-een-uitdaging.jpg

U heeft onderzoek gedaan naar hoe dit aan te pakken in de care?

‘Ja, daar gaat mijn promotieonderzoek over. Het reguliere model van Samen Beslissen kent grofweg drie stappen. In het gesprek tussen behandelaar en patiënt heb je het eerst over dat er wat te kiezen valt, ten tweede ga je praten over wat in dit geval de opties zijn en ten derde kies je wat het beste bij de persoon in kwestie past. Onderzoekers van het Radboudumc hebben speciaal voor kwetsbare ouderen een aantal stappen aan dit model toegevoegd. We onderzoeken met het AMC de bruikbaarheid van dit model in de praktijk van de ouderengeneeskunde. De belangrijkste nieuwe stap is om te beginnen met samen na te denken wat belangrijk is in het leven en wat iemand gelukkig maakt.’

Waarom hoort de vraag wat iemand gelukkig maakt in dit model?

‘Die vraag maakt het behandeldoel duidelijk. Het gaat hier over een doelgroep van kwetsbare ouderen waar verschillende ziektebeelden vaak door elkaar lopen. Bij de behandeling van iemand met één aandoening kun je het nog relatief eenvoudig hebben over behandelplan A, B of C. Maar voor oudere mensen met co-morbiditeit ligt dat anders. Daar is het heel ingewikkeld en helpt het enorm als je weet wat iemand eigenlijk optimaal uit zo’n behandeling wil halen. Daarmee hangt de vraag wat iemand gelukkig maakt heel erg samen. Wil je bijvoorbeeld persé zo lang mogelijk leven ongeacht de pijn?, of vind je het heel belangrijk om zelfstandig te kunnen lopen en hoeft het niet meer langer als dat niet meer mogelijk is?’

Dat lijken mij zware gesprekken

‘Ouder worden en heel veel kwalen hebben is natuurlijk niet leuk. Het helpt daarom het gesprek in te steken op waar iemand zijn of haar plezier uit haalt in het leven. Dat kan een hobby zijn zoals wandelen. Uit mijn onderzoek ken ik het voorbeeld van een mijnheer die heel graag wandelde maar daar niet meer toe in staat was vanwege de pijn. Toen bleek tijdens het gesprek met de geriater dat hij zijn pijnstillers standaard in de avond slikte, omdat hem dat was verteld. Toen hebben ze het samen zo afgesproken dat hij voortaan zijn pijnstillers slikt net voordat hij een wandelingetje gaat maken. Zo is wandelen wel weer mogelijk en dat is een goede uitkomst van Samen Beslissen.’

Voor welke professionals zijn de Vilans-hulpmiddelen eigenlijk bedoeld?

‘In de ziekenhuissetting wordt het Samen Beslissen-gesprek vaak gevoerd door de arts. Dan ligt de nadruk nog wel heel vaak op de medische invalshoek en richt zich op één probleem. Bij ouderen spelen echter vaak meerdere ziektebeelden en problemen die langdurig zorg nodig hebben, dus is het veel breder wie het gesprek kan voeren. Dat kan naast de geriater in het ziekenhuis ook de specialist ouderenzorg zijn in het verpleeghuis, de huisarts, casemanager of verpleegkundige.'  

'Het is vooral cruciaal om mensen in de nabijheid van de cliënt te betrekken bij het gesprek. Zeker als het om cliënten gaat die zelf niet zo mondig zijn, is het goed dat mensen in de omgeving op de hoogte zijn van de behandelwensen. En dat er dan plannen worden gemaakt op basis hiervan. Het gebeurt nog te vaak dat mensen bijvoorbeeld hebben aangegeven niet meer naar het ziekenhuis te willen, maar dat geen plan is gemaakt hoe te handelen bij acute verslechtering. Als iemand dan ineens ademhalingsproblemen krijgt, ligt diegene voor je het weet toch in de ambulance richting het ziekenhuis.’

Ten slotte nog laatste tips over Samen Beslissen met kwetsbare mensen?

‘Ik kan er nog heel veel meer over zeggen. Een gegeven dat uit mijn onderzoek sterk naar boven kwam is dat cliënten niet met Jan en alleman het Samen Beslissen-gesprek willen voeren. Mensen hebben het liever met hun eigen vertrouwde huisarts over hun eenzaamheid bijvoorbeeld dan met een wildvreemde. En de timing van zo’n gesprek is ook heel belangrijk. Neem er de tijd voor. Sommige cliënten klappen dicht als ze het idee hebben dat het allemaal snel en tussendoor moet. Zo zijn er nog heel veel praktische do’s en don'ts. Die zijn 26 januari allemaal de revue gepasseerd op het congres ‘Samen beslissen met kwetsbare mensen: een uitdaging’. Bekijk een sfeerimpressie van het congres:

Zelf aan de slag met samen beslissen?

In deze infographic leest u over het nieuwe gespreksmodel samen beslissen met ouderen, de rollen van de zorgprofessional en de cliënt en de succesfactoren voor een passend besluit.

Download de infographic 'Samen beslissen met kwetsbare ouderen' (pdf)

Hoe pas je het gesprekmodel 'Samen beslissen met kwetsbare ouderen toe'? Bekijk het filmpje: 

Meer informatie? Neem contact op met:

RuthExpert
Ruth
Pel
Expert r.pel@vilans.nl 06 22 80 96 60
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl