Henk Nies

Henk Nies

'Systeemdenken in de zorg is hardnekkig

Het gedachtengoed van Keep it simple and short in de uitvoering van de Wlz, heeft de organisatie van de langdurende zorg beïnvloedt. Het heeft steeds meer maatschappelijk draagvlak gekregen en staat centraal in de werkopvatting van bestuurders. Henk Nies (Vilans) en Adrie van Osch (BrabantZorg) zijn vanaf het begin (2014) tot aan het einde van het KISS-project in haar huidige vorm dit jaar betrokken geweest.

30-10-2018

‘We wilden in eerste instantie de systemen achter de Wlz zoveel mogelijk versimpelen,’ zegt Nies. ‘Maar we liepen min of meer vast. Achteraf gezien, kwam dat doordat we toch in systemen bleven denken. Pas toen we persoonlijke ervaringen met langdurende zorg als startpunt voor het gesprek namen, kregen we beweging in wat KISS is gaan heten.’

We wilden in eerste instantie de systemen achter de Wlz zoveel mogelijk versimpelen.

Zo’n persoonlijke ervaring kwam onder meer van een cliënt bij BrabantZorg (thuiszorg en ouderenzorg) die hulp nodig had voor zijn ernstig dementerende vrouw. ‘In gewone mensentaal vertelde hij wat hij belangrijk vond in het contact met onze instelling. En dat ging om heel eenvoudige principes die iedereen kan begrijpen’, zegt Van Osch. ‘Die meneer vond bijvoorbeeld een indicatiestelling heel logisch. Maar van een heleboel ander regelwerk ontging hem de noodzaak.’ Nies vult aan: ‘Zo kwamen we op het uitgangspunt van “zorgen dat” in plaats van “zorgen voor”. Vanuit de gedachte zo goed mogelijk te willen zorgen dat cliënten en hun omgeving met elkaar tot de juiste dialoog komen, kijken we nu naar de systemen in de wet. Klinkt misschien simpel of vanzelfsprekend, maar systeemdenken is buitengewoon hardnekkig. Steeds opnieuw moeten we onszelf eraan herinneren dat systemen en bijbehorende instanties er zijn om het belang van de cliënt te dienen. En niet andersom.’

Systeemdenken is buitengewoon hardnekkig.

Kwaliteitskader verpleeghuiszorg

KISS bestaat nu zo’n vier jaar en heeft steeds meer invloed gekregen. Zo heeft Nies zich als lid van de Kwaliteitsraad door het KISS-gedachtengoed laten inspireren bij het opstellen van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg. ‘Het helpt enorm als je in het ontwerp van zo’n kader vanuit een duidelijke visie werkt,’ zegt hij. Dat volgens het kwaliteitskader individuele afspraken tussen cliënt en zorgverleners leidend zijn in het zorgplan, is bijvoorbeeld iets dat past bij KISS. Net als de sterke nadruk op het continu leren en verbeteren in het normenkader. ‘Dat gaat uit van vertrouwen in het leer- en verbetervermogen van medewerkers’, zegt Nies.

KISS beïnvloedt de tijdgeest en krijgt meer en meer een maatschappelijke context.

Behalve in dit kwaliteitskader ziet hij de invloed van KISS ook in een recent advies (2017) van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) over een nieuwe en betere manier van zorginkoop. ‘KISS beïnvloedt de tijdgeest en krijgt meer en meer een maatschappelijke context,’ concludeert Nies. ‘En aan de andere kant weerspiegelt KISS ook de tijdgeest; op meer fronten komen dergelijke ideeën naar voren; we zijn zeker niet de enigen die zo denken.’

Minutenregistratie in de wijkzorg

Van Osch geeft vanuit zijn bestuurlijke verantwoordelijkheid voor BrabantZorg andere voorbeelden van KISS-beïnvloeding. Een grote ergernis was bijvoorbeeld de bekende minutenregistratie in de wijkzorg, iets dat binnen de zorgverzekeringswet valt en dus niet de Wlz aangaat, maar toch duidelijk in strijd is met KISS. ‘We hebben de bekostiging na lang aandringen bij de zorgverzekeraars kunnen aanpassen naar een vast maandbedrag per cliënt. De oude tijdregistratie van uurtje-factuurtje is dus weggevallen. Natuurlijk maken we een efficiënte en zoveel mogelijk dynamische werkplanning om maximaal inzetbaar te zijn. Maar dat gebeurt met een systeem waar niemand last van heeft. Integendeel.’

De oude tijdregistratie van uurtje-factuurtje is weggevallen.

Vertrouwen versus controle

Systemen moeten in de KISS-gedachte de zorgmedewerker in het contact met de cliënt en diens omgeving ondersteunen. Zelf heeft Van Osch op dit punt ook een verandering doorgemaakt. ‘40 jaar geleden wist ik niet beter dan dat controle en handhaving de beste sturingsinstrumenten waren. Nu weet ik dat je veel verder komt met vertrouwen en ondersteuning’, zegt Van Osch. Hij probeert het goede voorbeeld te geven in de manier waarop hij met zijn mensen omgaat. Belangrijk is ook dat medewerkers bij BrabantZorg de kans krijgen om zich te ontwikkelen in het omgaan met verantwoordelijkheid. Dat vergt vaak een ander gedrag, een andere werkattitude die soms aangeleerd moet worden. ‘Wij bieden iedereen de mogelijkheid drie procent van zijn tijd in te zetten voor training en opleiding’, zegt Van Osch. Dat komt dus neer op ongeveer een werkweek per persoon per jaar.

Bekostigingssystemen op elkaar afstemmen

Een ander typisch KISS-voorbeeld is de ontschotting bij de WMO-aanpak in de wijk De Ruwaard te Oss. ‘Drie jaar lang hebben we met WMO-partijen in de wijk gezocht naar een manier om de bekostigingssystemen op elkaar af te stemmen. Een systemische benadering dus. We kwamen er niet uit. En ik weet echt niet meer wie met het voorstel is gekomen om het eens vanaf de andere kant te benaderen. Maar het was een briljant idee. We hebben namelijk de zorgmedewerkers van de diverse partijen en instellingen gevraagd om samen uit te zoeken hoe ze zouden willen werken om maximaal in het belang van de cliënt te kunnen handelen’, vertelt Van Osch.

Ontschotten begint bij mensen zelf

Opnieuw bleek de oplossing vrij eenvoudig. In de nieuwe aanpak luidt de eerste vraag die de cliënt zichzelf in overleg met de wijkvertegenwoordiger stelt ‘wat wil ik?’ Gevolgd door ‘wat kan ik zelf?’ en daarna ‘wat heb ik dan nog nodig?’ Vragen en antwoorden beperken zich hierbij niet tot het zorgdomein, maar strekken zich uit naar zaken als huisvesting, schuldsanering en arbeidsintegratie. Nies: ‘Ontschotten begint bij de mensen zelf. Hun vragen hangen altijd samen met andere vragen of kwesties. Dan moeten de antwoorden dat dus ook in samenhang worden geboden.’

Nieuwe solidariteit

Als wonen, werk en inkomen zijn geregeld, daalt de zorgconsumptie van mensen snel. Dat is bekend. ‘Scheld iemand een schuld van 1.000 euro kwijt en het kan wel het honderdvoudige aan zorgkosten schelen’, zegt Van Osch ter illustratie. ‘Dit raakt het solidariteitsvraagstuk in de samenleving ’, zegt Nies op een vraag over de verhouding tussen de kosten en de baten van zo’n geïntegreerde aanpak. ‘De hoeveelheid geld is eindig. Wederkerigheid is noodzakelijk.’

Soms moet je om goede redenen afwijken van bepaalde systemen.

Van Osch voegt daaraan toe dat betrokken partijen in wat inmiddels een beweging is gaan heten, bereid moeten zijn hun eigen systemen los te laten. ‘Een woningcorporatie heeft een systeem voor het toewijzen van woningen. Soms moet daar om goede redenen van af worden geweken.’ Hetzelfde geldt voor de gemeente. De wethouder heeft deze beweging mogelijk gemaakt door het WMO-budget van alle betrokken instanties in één wijkpot te stoppen. Dit voorkomt het probleem dat de winst van de één het verlies van de ander is. ‘De enige voorwaarde van de gemeente is dat we altijd samen tot een oplossing voor de cliënt moeten komen,’ aldus Van Osch die hieraan toevoegt dat vanaf 2019 ook de Wlz en de wijkverpleging in De Ruwaard op een vergelijkbare manier aan de beweging worden toegevoegd. Oss heeft begrepen wat KISS is.

Wat is KISS?

Het initiatief om de Wlz in de uitvoering overzichtelijker en eenvoudiger te maken, heeft navolging gevonden. Zo’n dertig bestuurders in de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg ondersteunen het project KISS, dat staat voor keep it simple and short. Het is KISS als binnen regelgeving van de Wlz datgene wat voor de cliënt geen waarde heeft, achterwege kan worden gelaten. Belangrijk bij KISS is ook dat cliënt en zorgprofessional meer eigen regie ervaren in het maken van belangrijke keuzes. Zorgkantoren, zorgverzekeraars, het Zorginstituut, cliëntenorganisaties en ook instanties als NZa, IGJ en VWS hebben aangegeven mee te denken en mee te werken aan KISS.

Lees meer over KISS

Meer informatie? Neem contact op met:

HenkLid raad van bestuur
Henk
Nies
Lid raad van bestuur h.nies@vilans.nl 06 22 49 88 62
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl