Dirk Lukkien

Dirk Lukkien

Toekomstverkenningen: arbeidsmarkt in verandering

We hebben in 2016 een aantal verkenningen uitgevoerd rondom verschillende thema’s en ontwikkelingen om te ontdekken hoe de zorg er uit gaat zien. Buiten onze ‘vertrouwde’ scope, niet per se om iets nieuws te ontdekken, maar vooral om aan te sluiten op wat er al is en waar we ons voordeel mee kunnen doen. We delen onze bevindingen in een blogserie. In deze eerste blog gaan we in op de veranderende arbeidsmarkt en de gevolgen daarvan.

Deze blog is geschreven door Dirk Lukkien en , adviseurs Innovatie & onderzoek.

Volgens Yuri van Geest, ambassadeur van Singularity University Nederland, verdwijnt ruim 80% van alle banen de komende 20 jaar door robotisering. Daar komen nieuwe voor in de plaats. Hoe, waar en wat is nog niet precies te voorspellen.

In de video Humans Need Not Apply wordt een beeld geschetst van hoe robotisering complete industrieën verandert en steeds meer menselijke taken overneemt . Maar al langer speelt de vraag of klassieke organisaties met dienstverbanden straks worden vervangen door tijdelijke projectteams, passend bij de vraag van dat moment. Kortom: de arbeidsmarkt staat aan de vooravond van grote veranderingen, die onherroepelijk tot vragen leiden voor sectoren, organisaties en medewerkers. We zetten een paar ontwikkelingen op een rij.

Integrale samenwerking

Zorgprofessionals werken steeds meer samen in kleine en grootschalige netwerken. Binnen organisaties, met andere organisaties, maar ook met cliënten en hun netwerk. Het is niet voldoende als een zorgprofessional alleen kijkt naar zijn of haar stukje in het geheel. Zorg is steeds meer georganiseerd in ketens en de hoge mate van verbondenheid en afhankelijkheid tussen actoren zorgt ervoor dat we steeds meer in samenwerking - en minder gemakkelijk zelfstandig - oplossingen zoeken en vinden voor problemen. Denk aan sociale wijkteams die ervoor moeten zorgen dat er niet langer een scala aan hulpverleners van evenzovele organisaties bij dat ene gezin over de vloer komt om allemaal een stukje van de puzzel op te lossen. In plaats daarvan bedenken zij samen met het gezin (interview met organisatieantropoloog Annemarie van Dalen).

arbeidsmarkt in verandering individueel en collectief inspelen op de veranderingen-in-de-zorg

Substitutie van de tweede naar de eerste lijn

Door de toenemende zorgvraag blijven mensen steeds langer thuis wonen (extramuralisering) en verplaatst zorg zich steeds meer van de eerste naar de tweede lijn (substitutie). Er ontstaan nieuwe functies, waarvan enkele voorbeelden worden gegeven door Peter Andriessen, onderzoeker. Bijvoorbeeld de thuiszorgtherapeut, waarbij fysiotherapeuten en andere paramedici leren hoe ze cliënten thuis kunnen behandelen. Ook leren zij de zorg te verbeteren door meer samen te werken met onder andere wijkverpleegkundigen en andere betrokken zorgverleners in de thuissituatie, een duidelijke relatie met de trend van ‘'. Bovendien zijn zorgvragers doordat ze langer thuis wonen ook meer afhankelijk van hun lokale netwerk.

Verbreding van de zorg

De grootste groei van de zorg zit echter niet bij verzwaring maar bij verbreding van de zorg. Ten eerste is er het afgelopen decennium een groei bij lichte vormen van zorg, zoals begeleiding en hulp in het huishouden. Deze verbreding van de zorg komt doordat de zorg zich tegenwoordig niet meer alleen richt op herstel en verzorging van het lichaam maar ook op meedoen in de maatschappij, zoals ook de overheid onderschrijft.  

Bovendien moeten we niet alleen voor mensen zorgen wanneer ze ziek zijn. We moeten voorkomen dat ze ziek worden: preventie. Zorgverleners zullen steeds meer investeren in gezondheidsmanagement op populatieniveau en het betrekken van mensen bij het managen van hun eigen gezondheid om de kosten beheersbaar te houden.

Actievere rol voor cliënt en burger

Dat betekent dus ook een steeds actievere rol van de cliënt of burger. Die wordt steeds meer een actief deelnemer in zijn eigen ‘zorgproces’. Zelfredzaamheid en meedoen behoren tot de eigen verantwoordelijkheid van de burger. Koning Willem Alexander sprak in zijn Troonrede van 2013 al over een omslag naar een zogenoemde participatiesamenleving, als alternatief voor de klassieke verzorgingsstaat.

Van de Nederlandse burger wordt meer gevraagd, in de eigen zelfredzaamheid en in het ondersteunen van de omgeving. Voor de zorgprofessional betekent dit dat hij de zorg voortdurend afstemt op de vraag van de burger of cliënt. De professional wordt steeds meer een ‘enabler’, iemand die helpt de invloed van de beperkingen op het leven van de betrokkene te minimaliseren en de eigen regie en zelfredzaamheid te vergroten. Iemand die de cliënt en zijn mantelzorger(s) helpt overzicht te krijgen en houden, prioriteiten te stellen, oplossingen te bedenken en een weg te banen in de (soms) weerbarstige systeemwereld. Hij of zij kijkt dus niet alleen naar defecten, maar vooral naar wat mensen in hun leven willen bereiken en hoe ze hun leven graag willen leiden.

Er is steeds meer aandacht voor het goed informeren van cliënten en ook hier ontstaan nieuwe functies. Zoals de onafhankelijke gezondheidsnavigator die patiënten helpt bij moeilijke gesprekken met de arts of de zorgverzekeraar.

Nieuwe vaardigheden voor professionals

Deze trend zien we ook in het scenario over de Technologische toekomst van de Zorg dat we in 2016 schetsten in bovenstaand filmpje. Hierin voorspellen we dat de toekomstige zorgprofessional de diagnose uitlegt, inschat wat dat voor iemand persoonlijk betekent en adviseert. De professional zoekt hier de juiste hulpmiddelen bij - zoals leefstijlmonitoring en wearables - zodat iemand zo lang mogelijk zelfstandig thuis kan wonen. Zorgorganisaties bestaan uit zelfsturende teams die gemakkelijk met elkaar in contact staan door middel van veilige apps en portalen. Zij werken integraal samen met digitale hulpmiddelen. De interpretatie van data en de vertaling naar iemands persoonlijke context worden daarmee belangrijke vaardigheden voor zorgprofessionals.

Wat vindt u van deze blog? Heeft u zelf ideeën of aanbevelingen? Wilt u zelf met dit onderwerp aan de slag of wilt u ervaringen met ons delen? Stuur ons een bericht of laat een reactie achter; wij denken graag met u mee!

In de volgende blog in deze reeks kijken we naar de effecten van robotisering.

Meer over de veranderde arbeidsmarkt

Meer informatie? Neem contact op met:

DirkAdviseur
Dirk
Lukkien
Adviseur d.lukkien@vilans.nl 06 12 41 65 13
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl