Sandra Suijkerbuijk

Sandra Suijkerbuijk

Wat de zorg kan leren van designers en kunstenaars

Kunst en design. Wat heeft dat met dementiezorg te maken, vraagt u zich misschien af. Bijzonder veel, volgens de ontwerpers en onderzoekers die 30 en 31 augustus het jaarlijkse event DementiaLab in Newcastle bezochten. Vilans-onderzoeker Sandra Suijkerbuijk was erbij.

06-09-2018

Mensen met dementie betrekken bij het ontwikkelen van nieuwe technologie is niet zo simpel. Vaak gaat het om ingewikkelde projecten met veel verschillende betrokkenen. Bovendien is het best lastig om te bepalen welke technologie zinvol is, zeker als je dementie hebt. Toch is dat belangrijk. Je wilt immers dat de nieuwe technologie aansluit bij de leefwereld van de persoon met dementie en die leefwereld iets prettiger, veiliger of waardevoller maakt. Daarom doe ik sinds enkele jaren onderzoek naar co-design-methodieken bij mensen met dementie en hun mantelzorgers. Co-design wil zeggen dat alle betrokkenen in een project als gelijken worden beschouwd en dus gedurende het hele proces mee mogen denken. Zo stimuleren we nieuwe ontwikkelingen met mensen met dementie in plaats van enkel voor mensen met dementie.

Lees het artikel Weet wat de gebruiker belangrijk vindt en maak zinvolle technologie

Meedoen ondanks cognitieve en verbale problemen

Bij co-design met mensen met dementie moet je buiten de gebaande paden kunnen kijken. Daar zijn ontwerpers en kunstenaars uiteraard zeer gedreven in. Tijdens DementiaLab in Newcastle zag ik veel mooie projecten langskomen. Projecten waarbij mensen met dementie en hun mantelzorgers zelf kunst maken en verkopen (equal arts project), designprojecten waar eenvoudige muziekspelers (sentic) of andere geluidsobjecten (belevingskussen) werden ontwikkeld en grafisch prachtig vormgegeven levensverhalen. In alle projecten deden mensen met dementie en hun mantelzorgers actief mee, ondanks de cognitieve en soms zelfs verbale problemen. Door flexibele en creatieve methodes in te zetten tijdens het ontwikkelproces lukt dat ook. Zo is niet alleen de uitkomst waardevol, maar ook het proces.

Verrassende ontdekkingen

Zelf presenteerde ik een project dat ik in 2009 uitvoerde tijdens een stage bij een ontwerpbureau in Eindhoven. Ik ontwierp toen een snoezelobject voor mensen met vergevorderde dementie, een tegenhanger van de veelgebruikte poppen en knuffeldieren voor kinderen. Het was leuk en leerzaam om terug te kijken. Juist mijn onwetendheid over dementie en de zorg was mijn kracht. Volledig blanco liep ik mee op een gesloten afdeling en observeerde reacties van mensen op verschillende stoffen en prototypes van mijn ouderenknuffel. Ik deed soms stomme experimentjes maar ook verrassende ontdekkingen die ik misschien was misgelopen als ik aan mijn aannames had vastgehouden. Zo had ik een knuffel ontworpen naar het voorbeeld van een kat. Wat bleek? Een van de personen bij wie ik hem testte, was bang voor de indringende ogen. De kat leek te veel op een echte kat…

Het was leuk en leerzaam om terug te kijken. Juist mijn onwetendheid over dementie en de zorg was mijn kracht.

Frustrerende leermomenten

Dit soort onverwachte reacties herkende ik ook in de verhalen van de andere ontwerpers en onderzoekers. Een vrouw met dementie die de grafisch vormgever vertelde dat het lettertype niet zo groot moet zijn. Of een mantelzorger die de onderzoeker met zijn vragenlijst uitlacht omdat zij het ongepast vindt om hun activiteiten op die manier te monitoren. Hester le Riche (bedenker van de Tovertafel) vertelt hoe ze bezig was een hulpmiddel te ontwikkelen om mensen te activeren om te drinken. Tijdens het testen van haar eerste ontwerpen zag ze hoe een vrouw met dementie met de lichtprojecties zat te spelen. Zo kwam ze op het idee van de Tovertafel.

Soms waren deze leermomenten wat vreemd en ook frustrerend, maar uiteindelijk droeg het wel bij aan het succes. Of zoals een van de ontwerpers treffend zei: ‘Het deed me realiseren dat we moeten ophouden met van buitenaf kijken naar wat mensen met dementie nodig hebben, maar ze veel meer als gelijken moeten betrekken bij ons werk.’ Echt samenwerken dus.

Kunst, design en dementiezorg

Het was goed om deze inzichten te horen en te herkennen. En ik werd vooral ook geïnspireerd door al het moois wat er te zien was tijdens DementiaLab. Zonde dat u dit gemist hebt? Gelukkig komen er nog kansen genoeg. Bijvoorbeeld van 20 t/m 28 oktober, tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven. Elk jaar zijn daar meer goede voorbeelden te zien over design in de zorg. Zo ook op woensdag 24 oktober tijdens het DRIVE-festival. Daar vindt u Vilans met de toekomstexpositie. En het DementiaLab wordt volgend jaar in Nederland georganiseerd. Dus vraagt u zich nog af wat kunst en design met dementiezorg te maken hebben? Ik zie u daar graag!

Lees meer over technologie

Meer informatie? Neem contact op met:

SandraAdviseur
Sandra
Suijkerbuijk
Adviseur s.suijkerbuijk@vilans.nl 06 22 81 04 16
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl