Vilans-adviseur Jeroen Schumacher: 'Open deuren? Praktijk laat zien dat het kan'

Jeroen: ‘Als het gaat om het maken van afwegingen is de praktijk weerbarstig en complex. Maar na de juiste afwegingen, nodige besluiten en zorgvuldige opvolging, is gepaste vrijheid voor de bewoners het resultaat. En daar wordt iedereen blij van.’

Bekijk de resultaten van het onderzoek van de IGJ.  

We zien echt een ontwikkeling  

Jeroen: ‘Dit beeld zien we als Vilans inderdaad terug bij zorgorganisaties, maar we zien ook de ontwikkeling. Vergeet niet dat we komen van een situatie, zo’n 10 jaar geleden, met voornamelijk gesloten afdelingen. Daar is inmiddels echt wel beweging in gekomen.’ 

Dilemma’s Wet zorg en dwang 

Jeroen ziet ook tegen welke dilemma’s zorgorganisaties in de praktijk aanlopen: ‘De Wet zorg en dwang (Wzd) is gericht op het individu en niet op het collectief. Dat is te begrijpen, want individueel maatwerk is nodig om tot een goede afweging te komen. Maar het wonen en leven van mensen in instellingen als verpleeghuizen is wel altijd samen. De ene bewoonster heeft bijvoorbeeld de vrijheid om rond te lopen. Maar als die dame steeds op de kamer komt bij een andere bewoonster die dat niet prettig vindt, wordt het al lastiger.’  

Dit zorgt voor allerlei dilemma’s die verder gaan dan het gedachtegoed van de Wzd alleen. Wat daarin in ieder geval helpt is dat zorgorganisaties het multidisciplinair afwegen goed organiseren en zich bekwamen op gedragsproblematiek. Jeroen: ‘Als je de achterliggende reden van gedrag begrijpt, kun je daar samen met naasten beter op anticiperen. En kun je samen ook tot betere keuzes komen over wat iemand nodig heeft qua structuur en vrijheid. En dan kun je ook de belangen van andere bewoners in de afweging meenemen.’  

Sleutelmomenten  

Daarnaast is het ook nodig om door te pakken op cruciale momenten. Er zullen ook situaties zijn waar professionals het niet met elkaar eens zijn. Jeroen: ‘Dan moet er toch een knoop worden doorgehakt, want het team moet verder. Dit vraagt soms om stevig in je schoenen staan. Van een verpleegarts, een behandelaar of een teammanager. Door een keuze kan er in ieder geval uitgeprobeerd en geëvalueerd worden. Op de echt moeilijke momenten voor het team is het nodig dat de manager of behandelaar zich laat zien en meedenkt, zodat medewerkers ervaren dat ze er niet alleen voor staan.’ 

Samen ervaren is belangrijke sleutel 

Dat open deuren mogelijk zijn, weet Jeroen ook: ‘Ik denk aan meneer Dollevoet. Een man die veel moeilijk verstaanbaar gedrag liet zien. De zorgorganisatie waar hij terecht kwam heeft veel tijd besteed om de behoeftes achter zijn gedrag te achterhalen, in afstemming met zijn familie. Inclusief afspraken met de familie over wie actie onderneemt als meneer buiten een bepaald gebied komt. Samen met de familie is de keuze gemaakt om risico’s te accepteren in ruil voor meer kwaliteit van leven. Doorslaggevend voor de familie was om te zien hoeveel rustiger meneer Dollevoet werd toen hij zelf naar buiten kon.’ 

Ook draagvlak samenleving nodig 

Zorgorganisaties kunnen zelf veel stappen zetten, zeker met alle kennis en tools die we ontwikkeld hebben. Maar het gesprek moet daarnaast ook breder gevoerd worden. Jeroen: ‘Als het fout gaat, heeft dit wel veel impact op de vaak toch al belaste zorgmedewerkers. Ook omdat risicomijdend denken in de hele samenleving zit en de makkelijke veroordeling op de loer ligt. Open-deurenbeleid raakt aan hoe we als samenleving tegen veiligheid versus vrijheid aan kijken. Meer bewustwording over het maken van goede afwegingen is nodig. Dat begint bij de zorg, maar raakt de hele buurt. En de samenleving waar de bewoners, naasten en medewerkers van zorgorganisaties deel van uitmaken.’