De rode draad van teamreflectie is praten over emoties waarover in de dagelijkse praktijk van het werk niet zo snel wordt gesproken. Daarbij is nadrukkelijk ruimte voor individuele ervaringen. Alles wat gezegd wordt is even belangrijk. Iedereen heeft ervaringen die hij of zij wil delen. Teamreflectie is een beproefde methode, is concreet en kan vandaag al worden ingezet. Dit vanuit de gedachte om juist nu snel te handelen om toekomstige uitval te voorkomen.

Leren van defensie

Teamreflectie is gebaseerd op de debriefingaanpak van defensie. Bij defensie is er veel ervaring met het omgaan met stress. Na missies is er altijd aandacht voor de reacties die kunnen ontstaan tijdens en na een stressvolle periode. Denk bijvoorbeeld aan de MH-17 ramp. De kern is dat teams onder deskundige begeleiding bewust voor ruimte zorgen om met elkaar de ervaringen te delen. Een belangrijke pijler is de buddy-aanpak: medewerkers vormen duo’s of drietallen die elkaar helpen om met de stress om te gaan door terugkerende gesprekken en extra aandacht voor elkaar.

Hoe werkt teamreflectie in de praktijk?

Bij teamreflectie komt een team 2 keer bij elkaar met een tussenperiode van 2 tot 3 maanden. Bij de eerste bijeenkomst gaan de medewerkers met elkaar in gesprek en krijgen ze uitleg over wat stress is en wat het met je kan doen. Ze krijgen handvatten om stress gerelateerde klachten te vertalen naar concrete acties om te nemen, zodat zij zelf al goed met hun klachten kunnen omgaan. Ook krijgen ze uitleg over de buddy-aanpak en maken de medewerkers afspraken over deze aanpak.

In de tweede bijeenkomst kijken de medewerkers terug op de afgelopen periode en gaan daarover in gesprek met elkaar. Ook evalueren zij de buddy-gesprekken en maken afspraken over het vervolg.

Gedurende de hele periode is er ruimte voor verdieping bij signalen die vragen om meer aandacht. Ook is er een vangnet beschikbaar voor mensen die meer aandacht nodig hebben.

Effectmeting en routekaart implementatie

Onderzoeksbureau Significant Public voerde een effectmeting uit naar de implementatie van teamreflectie in de regio Midden- en West-Brabant. De uitkomsten staan beschreven in het rapport ‘Onderzoek naar de effecten en implementatie van teamreflectie - Aandacht voor zorgmedewerkers in Midden- en West-Brabant’ (zie de downloads op deze pagina). De centrale conclusie uit het onderzoek is dat Teamreflectie een veelbelovende aanpak is, waarmee medewerkers bewust leren reflecteren op en omgaan met heftige gebeurtenissen.

Op basis van de onderzoeksresultaten is ook een routekaart met 4 stappen voor een succesvolle implementatie gemaakt: 'Routekaart voor succesvolle implementatie' (zie de downloads op deze pagina). Per stap worden tips gegeven.

Direct zelf aan de slag met teamreflectie

Met de materialen van teamreflectie kun je als organisatie zelf aan de slag volgens het train-de-trainer principe. Daarvoor zijn de volgende materialen beschikbaar. Je vindt ze onder het kopje 'Downloads' op deze pagina:

• Een trainershandleiding voor de train-de-trainer aanpak.
• Een begeleidende powerpointpresentatie bij de training.
• Een werkboek met achtergrondinformatie voor de zorgmedewerkers. Hierin kunnen zij hun ervaringen en gevoelens opschrijven.
• Een routekaart voor succesvolle implementatie. Opgesteld door Significant Public o.b.v. een effectmeting van de implementatie van teamreflectie in Midden- en West-Brabant.

Ervaringen uit pilot regio Midden-brabant

Uit een pilot in de regio Midden-Brabant blijkt dat teamreflectie goed aansluit bij de behoefte van zorgmedewerkers:

• In eerste instantie is het een ventiel voor opgebouwde spanning. Het openen van dit ventiel neemt al veel (ziekmakende) stress weg.
• Teamreflectie is geen vergadering, maar vooral een moment waarin besproken wordt ‘Hoe hebben we het met elkaar?’ Dit biedt de mogelijkheid om dingen bespreekbaar te maken en op te ruimen.
• Emoties zitten hoog. Het normaliseren van de klachten brengt ontspanning in de groep en op persoonlijk niveau.
• Veel van de deelnemende zorgmedewerkers dragen mogelijk in meer of mindere mate een ‘ziekmakende’ last. De teamreflectie in de vorm van psycho-educatie leidt tot inzichten en tot effectieve reflectie op jezelf en op elkaar. En tot handelswijzen om hier beter mee om te gaan.
• Deelnemers ervaren de tijd om aandacht aan elkaar te kunnen besteden, maar ook dat het in een leuke (externe) ruimte met een lunch is, als blijk van waardering, en voelen zich serieus genomen.
• Veel van de deelnemers geven aan dat deze vorm van teamreflectie ook voor de coronacrisis goed was geweest. Dit is tevens terug te zien in de hoge scores van de teamreflectie als geheel.

Video inspiratiesessie teamreflectie

Tijdens het congres van 'Waardigheid en trots' in november 2021 vond de inspiratiesessie ‘Een krachtig en vitaal team door teamreflectie’ plaats. De regio Midden- en West Brabant deelde ervaringen met teamreflectie en onderzoeksbureau Significant Public vertelde over de effectmeting die het bureau verrichtte naar de implementatie van teamreflectie.