Zij verzorgen de feitelijke screening. Daarbij worden de bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker en gewicht gemeten. Elke deelnemer krijgt de resultaten mee in een boekje, dat fungeert als een persoonlijk preventieconsult. Het geeft inzicht in de eigen gezondheid en bevat adviezen om gezond te blijven of gezonder te leven.
Hartcheckpunten verplaatsen zorg van behandelkamer naar hart van de samenleving
Gepubliceerd op:
Antoinet Smallegange, projectadviseur gezondheidsvaardigheden, vertelt hoe een hecht wijkverband werkt met hartcheckpunten in buurthuizen. Het initiatief van de hartcheckpunten is opgezet door de Hartstichting en regionaal verder doorontwikkeld tot een integrale wijkaanpak. De medische zorg, het sociaal domein en preventie komen samen op de plek waar de bewoner zich bevindt. Voor de medisch generalistische zorg verlicht deze aanpak de druk op de huisartsenzorg.
Hartcheckpunten bereiken groep met meer gezondheidsrisico's
De aanpak van de hartcheckpunten richt zich op een specifieke, vaak onderbelichte groep in de wijk: burgers tussen de 40 en 70 jaar. Deze mensen hebben vaak te maken met een beginnende leefstijlproblematiek. Toch gaan ze niet altijd uit zichzelf naar de huisarts. Hoewel zij nog niet ziek zijn, kan juist bij deze groep preventie veel verschil maken.
Bij deze groep is een duidelijke noodzaak om iets te doen. Antoinet schetst dat dit de leeftijd is waarop mensen vaker zien dat leeftijdsgenoten, buren of kennissen een hartaanval krijgen of overlijden. Daardoor gaan zij meer nadenken over hun eigen gezondheid en leefstijl. Toch blijft de drempel naar de formele medische zorg voor velen net te hoog voor een preventieve controle van bijvoorbeeld cholesterol.
Tegelijkertijd kampten veel wijken met cijfers die wijzen op grote gezondheidsverschillen. Zo kwamen diabetes en overgewicht er vaak voor. De reguliere zorg is vaak overbelast en reactief. Mensen krijgen meestal pas hulp als zij al klachten hebben. De uitdaging was dus om een vorm van 'primaire preventie' te creëren die niet alleen meet, maar ook direct de vertaalslag maakt naar actie. En dat zonder de huisartsenpraktijken extra te belasten.
Wat kun je hiervan leren in jouw regio?
Dit verhaal laat zien dat niet alle uitdagingen in de medisch generalistische zorg worden opgelost door extra capaciteit toe te voegen. Soms zit de oplossing juist in het voorkomen of uitstellen van zorg of in het beter benutten van wat er lokaal al aanwezig is. Dit is ook een belangrijke beweging binnen de medisch generalistische zorg: organiseer ondersteuning zo dicht mogelijk bij mensen en voorkom dat zwaardere zorg nodig wordt.
Hoe werken de hartcheckpunten?
Om deze groep te bereiken en direct impact te maken, is een gelaagde aanpak ontwikkeld. Die aanpak gaat verder dan alleen een middagje bloeddruk meten. Het begint niet bij het buurthuis, maar bij een gerichte voorlichtingscampagne in samenwerking met de gemeente. Er wordt gebruikgemaakt van lokale kanalen, zoals wijkkrantjes en flyers om de bewoners te wijzen op de risico's van hart- en vaatziekten en hen uit te nodigen voor het checkpunt in hun eigen buurt. Hiermee wordt de doelgroep die het meeste risico loopt direct aangesproken in hun vertrouwde omgeving.
Op de dag van het hartcheckpunt in het buurthuis komen verschillende disciplines samen:
De unieke toevoeging in deze regio is dat deelnemers bij afwijkende meetwaarden een groepsconsult aangeboden krijgen door professionals uit de wijk.
Naast de arts zijn ook een leefstijlcoach, welzijnscoach en diëtist aanwezig. Als uit de gezondheidscheck blijkt dat een bewoner extra hulp kan gebruiken, gaat hij direct in gesprek met de arts. De arts kan de bewoner daarna meteen doorsturen naar een van de coaches voor advies of begeleiding die past bij zijn situatie.
Zelfs mensen die al onder behandeling zijn bij een arts mogen komen voor informatie. Zij hoeven niet te prikken, maar kunnen direct in gesprek met de diëtist of de welzijnscoach, waardoor de huisarts wordt ontlast.
Wat gebeurt er na de screening in de wijk?
De resultaten van deze aanpak zijn tastbaar en leveren waardevolle data op voor de wijk. In één specifieke casus werden op 4 verschillende locaties in een wijk maar liefst 400 mensen gescreend. Dit leverde niet alleen individuele gezondheidswinst op voor degenen die direct werden doorverwezen, maar gaf ook een duidelijk beeld van de collectieve gezondheidstoestand van de buurt.
Er is sprake van een structureel nazorgtraject. Wanneer uit de data blijkt dat bijvoorbeeld in een specifieke wijk het cholesterolgehalte opvallend vaak te hoog is, wordt er direct na het checkpunt een gerichte vervolgcampagne gestart over dit specifieke thema. De geanonimiseerde uitkomsten worden ook teruggekoppeld aan de lokale professionals. Zo weten zij wat er speelt onder de bewoners in hun gebied en wordt onbewuste onbekwaamheid omgezet in gerichte wijkactie.
Verken succesvolle initiatieven in jouw regio
De kracht van dit initiatief ligt in de lokale aanpak. Dat maakt het mogelijk om zorgvragen te voorkomen, uit te stellen of op een andere manier op te vangen. Herken je dit in jouw regio? Doorloop dan de volgende stappen:
- Verken hoe succesvolle lokale initiatieven op meer plekken kunnen worden toegepast.
- Zorg daarbij dat de elementen die het initiatief succesvol maken, behouden blijven.
- Opschalen betekent niet automatisch formaliseren. Juist de ruimte om aan te sluiten bij lokale behoeften en bestaande netwerken maakt dit soort initiatieven effectief.
De voordelen van samenwerken rond hartcheckpunten
De samenwerking rondom de hartcheckpunten levert een aanzienlijke meerwaarde op voor zowel de zorg als het welzijn in de wijk:
- Ontlasting van de eerste lijn: door de screening en de eerste opvolging in het buurthuis te beleggen, hoeven honderden mensen niet naar de huisarts voor preventieve vragen of basiscontroles. Dit vermindert de druk tijdens de spreekuren.
- Vroegtijdige signalering en preventie: men bereikt de groep die normaal gesproken buiten beeld blijft tot het te laat is. Door de medische interpretatie direct te koppelen aan leefstijlcoaching, wordt de stap van 'weten dat je ongezond leeft' naar 'er iets aan doen' sterk verkort.
- Versterking van het netwerk: professionals uit verschillende domeinen (medisch, welzijn, gemeente) leren elkaars expertise kennen. Zo weten zij elkaar sneller te vinden voor doorverwijzingen.
- Datagestuurd werken in de wijk: in plaats van te varen op aannames, kunnen wijkverbanden hun prioriteiten nu baseren op actuele cijfers uit de eigen buurt. Dit maakt het mogelijk om heel gericht in te spelen op de grootste lokale gezondheidsrisico's.