Implementeren is ook co-creatie

‘Wie iets vanuit een studeerkamer ontwikkelt, komt niet ver met de implementatie.’ Henk Nies, voorzitter van de programmacommissie van het Zorgondersteuningsfonds hamert op het belang van co-creatie. ‘Samen met de patiënt, cliënt of zorgprofessional een interventie ontwikkelen, daarmee valt of staat elk implementatietraject. En verweef de opbrengst van het onderzoek goed in de dagelijkse werkprocessen. Gebruikersgemak is essentieel, tijd en aandacht zijn schaars.’

Zorgondersteuningsfonds: wat is het?

Het Zorgondersteuningsfonds beheerde een som geld dat resteerde na het zelfstandig verdergaan van een tiental samenwerkende zorgorganisaties van het voormalige werkverband De Open Ankh. Het fonds verstrekte jarenlang subsidies aan onderzoeksprojecten in het belang van het welzijn van cliënten in de langdurige zorg.

‘Voorbeelden van door het fonds gesubsidieerd onderzoek zijn: leefstijlmonitoring in de ggz en seksuele beleving door cliënten in de gehandicaptensector. Het gaat om onderzoek door professionals vanuit de praktijk. Onderzoek met een directe meerwaarde voor de cliëntenzorg’, legt Henk uit. ‘Dit jaar is het laatste jaar dat we subsidies kunnen verstrekken. We sluiten het fonds af met het financieren van projecten die onderzoeken implementeren.’

Goed implementeren is een hele kunst

Want: hoe vertaal je je onderzoeksresultaten naar afdelingen, medewerkers, cliënten of naasten? Hoe zorg je ervoor dat ermee gewerkt gaat worden? Van onderzoek naar praktijk is een hele stap. Henk: ‘Een hele kunst dat goed te doen.’

In deze tijd van werkdruk en productie is voldoende tijd nemen voor onderzoek en dat succesvol implementeren niet evident. Henk: ‘Op de korte termijn investeren in onderzoek en implementatie heeft op de langere termijn tijd effect. De kwaliteit van zorg neemt toe.’

Onderzoek verhoogt kwaliteit van zorg

Binnen de langdurige zorg is de kennisinfrastructuur veel minder sterk georganiseerd dan in de ziekenhuiszorg. ‘Er zijn bijvoorbeeld geen academische verpleeghuizen’, constateert Henk. ‘Het met steun van het Zorgondersteuningsfonds opgerichte Topcare en de academische werkplaatsen spelen wel een belangrijke rol, net als het Zorgondersteuningsfonds zelf. Deze initiatieven maken mensen enthousiast om met de ontwikkeling van hun vak bezig te zijn. De onderzoeken geven deelnemende organisaties een andere, meer onderzoekende houding en een methodische impuls. Eigenlijk vind ik dat grote zorgaanbieders een eigen researchafdeling moeten hebben. Dat komt de kwaliteit van hun werk ten goede.’

Struikelblok: te weinig tijd en aandacht

Vanwege de hoge werkdruk in de zorg is het voor een succesvolle implementatie belangrijk om de nieuwe interventie zo doordacht mogelijk te verweven met bestaande werkprocessen. Henk: ‘Het mag niet te veel tijd en moeite kosten. Een voorbeeld: in de ggz komen rouwprocessen van vluchtelingen niet gemakkelijk naar voren. Door al bij de intake gericht naar verlieservaringen te vragen en daar direct een therapeutische interventie mét betaaltitel aan te hangen, wordt een cliënt meteen gekoppeld aan een behandelaar. Dit is relatief gemakkelijk in te bedden in de bestaande manier van werken.’

Een andere voorwaarde voor het slagen van een implementatietraject: de organisatie moet de implementatie structureel faciliteren. ‘En daarbij goed prioriteren, vooral niet teveel tegelijk willen implementeren.’

Stappvoorstap is in co-creatie ontwikkeld

De Stappvoorstap-app, voor de overbrugging van wachttijd, is een voorbeeld van een innovatie die succesvol breed wordt geïmplementeerd. De app ondersteunt mensen die op een wachtlijst staan voor mentale ondersteuning. Henk: ‘Deze app is bijzonder prettig in gebruik voor cliënten. Het onderzoek begon met de vraag: wat is helpend voor jou? Dát was een belangrijke succesfactor. Het gaat erom dat je een innovatie samen met cliënten ontwikkelt, het gaat om co-creatie. Eén van de honoreringscriteria van ons fonds was daarom: wordt de innovatie in co-creatie ontwikkeld met de gebruiker?’

Implementatieles: persoonlijk contact behouden

Jolanda Schaap en Sevda Demirel van GGz Centraal werken aan de implementatie van de Stappvoorstap. Jolanda: ‘Tijdens de ontwikkeling van de app stond persoonlijk contact voor de potentiële gebruikers op één: zie mij, hoor mij. En de veiligheid van hun data. Daarom staat de app op zichzelf en is hij niet gelinkt aan het ECD.’

Sevda: ‘Gedurende ons implementatieonderzoek bellen wij gebruikers persoonlijk op om de app toe te lichten en aan te bieden. Na vier weken appgebruik voeren wij een e constateert Henk. ‘Het met steun van het Zorgondersteuningsfonds opgerichte Topcare en de academische werkplaatsen spelen wel een belangrijke rol, net als het Zorgondersteuningsfonds zelf. Deze initiatieven maken mensen enthousiast om met de ontwikkeling van hun vak bezig te zijn. De onderzoeken geven deelnemende organisaties een andere, meer onderzoekende houding en een methodische impuls. Eigenlijk vind ik dat grote zorgaanbieders een eigen researchafdeling moeten hebben. Dat komt de kwaliteit van hun werk ten goede.’