Valorisatie: van kennis op de plank naar toepassing in de praktijk

UNC-ZH (Universitair Netwerk voor de Care-sector Zuid-Holland) is een samenwerkingsverband van dertien zorgorganisaties, verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum. Het netwerk richt zich op het verbeteren van de langdurige zorg, met name voor kwetsbare ouderen. Myrthe en Juliette werken als kennismakelaars binnen het valorisatieteam. ‘Dat klinkt ingewikkeld,’ zegt Myrthe, ‘maar het komt erop neer dat wij wetenschappelijke kennis vertalen, delen en toepassen, zodat die daadwerkelijk leidt tot betere zorg en betere kwaliteit van leven voor de cliënt. Als kennismakelaars vormen wij daarbij een schakel tussen onderzoek en praktijk.’

Communicatie, implementatie en onderwijs

Valorisatie is dus een proces waarbij wetenschappelijke kennis geschikt en beschikbaar wordt gemaakt voor de zorgpraktijk. Maar hoe doe je dat? Dat is het onderwerp van de workshop van Myrthe en Juliette tijdens het Vilans-congres ‘Zoek het uit!’. ‘Om dat inzichtelijk te maken hebben we de Valorisatiereis ontwikkeld’, vertelt Juliette. ‘Daarin schetsen we hoe je van onderzoeksidee via uitvoering van je onderzoek tot implementatie en duurzame impact komt. Drie pijlers zijn daarbij van belang: communicatie, implementatie en onderwijs.’

Myrthe licht dit graag toe aan de hand van de ENACT-studie over betekenisvolle activiteiten voor verpleeghuisbewoners met dementie. ‘Samen met de praktijk hebben we een toolkit ontwikkeld, gebaseerd op input van zorgprofessionals, naasten en vrijwilligers. Vervolgens hebben we de implementatie ervan onderzocht in de praktijk. Van de resultaten uit dat onderzoek maken we een vertaalslag naar een implementatieplan en implementatiebijeenkomsten. Daarmee kunnen de lidorganisaties praktisch aan de slag. Soortgelijke onderzoeksresultaten kunnen in de toekomst ook een plek krijgen in het onderwijs, studenten kunnen rondom zo’n toolkit bijvoorbeeld een project doen. Op alle niveaus zijn we op zoek naar wisselwerking. Samenwerking met stakeholders staat in alle fasen centraal.’

Wie wordt eigenaar

Ook na het onderzoek, bij implementatie van het nieuwe product of de nieuwe werkwijze, is samenwerking essentieel. Stakeholders moeten samen bepalen: wat is de huidige werkwijze, waar willen we naartoe en welke barrières zijn er? ‘Dat moet je eerst goed in kaart brengen', zegt Myrthe. ‘Daarna kun je stap voor stap implementeren, bij voorkeur eerst op kleine schaal. Maar managers willen vaak sneller: de tool werkt, rol maar uit. Ook wordt vaak vergeten om te bepalen wanneer implementatie geslaagd is en wie eigenaar wordt na de implementatie. Dat is een belangrijk onderdeel van valorisatie. Bepalen wanneer implementatie geslaagd is en wie eigenaar wordt na de implementatie is een belangrijk onderdeel van valorisatie.’

In de veelheid van stakeholders schuilt bovendien het risico dat je mensen vergeet. Deelnemers noemen onder andere medewerkers van de huishouding. ‘Zij zien veel en moeten vaker betrokken worden.’ Ook ICT wordt vaak te laat aangehaakt, terwijl technische aanpassingen essentieel kunnen zijn voor toepassing van een nieuw product. En bewoners zelf worden nog te weinig actief betrokken. Juliëtte verwijst daarom naar de factsheet 'Bouwstenen cliëntparticipatie in wetenschappelijk onderzoek in de langdurige zorg' die het UNC-ZH ontwikkelde, met veel praktische tips.

Geen losse stap

De belangrijkste boodschap van Myrthe en Juliette is duidelijk: valorisatie is geen losse stap aan het einde van onderzoek. Het moet vanaf het begin worden meegenomen, omdat het invloed heeft op het resultaat. ‘Stakeholders uit zowel wetenschap als praktijk moeten in alle fasen betrokken zijn en samen verantwoordelijkheid nemen’, aldus Juliette. ‘Denk daarom bij elke stap: wie kunnen we betrekken, welke perspectieven moeten we meenemen? Dan zorg je dat kennis niet op de plank blijft liggen, maar echt toegepast wordt in de praktijk.’

‘Valorisatie is echt maatwerk’, vult Myrthe aan. ‘Elke context is anders en elk onderzoeksproject is anders. Bovendien verandert de zorgpraktijk voortdurend. Daarom is het zo belangrijk dat er een valorisatieteam is dat zich ermee bezighoudt en nauw samenwerkt met iemand in de zorgorganisatie die eigenaarschap heeft over de valorisatie en implementatie. Dat is een grote les die wij hebben geleerd.’

Ideale samenwerking

En wat is daarbij de ideale samenwerking? ‘Die is gebaseerd op wederkerigheid’, zegt Myrthe. ‘Het gaat om de wisselwerking tussen onderzoeker, zorgorganisatie en onderwijs. Wie kan input leveren over wat onderzocht moet worden, wie gaat bijdragen aan de uitvoering van het onderzoek, hoe gebruiken en versterken we de expertise vanuit onderwijs? In de ideale samenwerking komt iedereen tot zijn recht en zorgen we dat we elkaar weten te vinden. En dat we elkaar horen.’