Wat kunnen we leren van onderzoek naar dementievriendelijke ziekenhuiszorg?

Onderzoekers brachten 65 internationale studies samen en vonden 856 factoren die volgens zorgprofessionals invloed hebben op dementievriendelijke zorg: 455 belemmeringen en 401 factoren die juist helpen. De review gaat specifiek over ziekenhuiszorg. Toch kan de manier van kijken ook interessant zijn voor andere zorgpraktijken: wat helpt professionals om goede zorg te bieden en wat maakt dat juist moeilijk? Want de onderliggende vraag is breder: wat hebben professionals nodig om persoonsgerichte zorg niet alleen te kennen, maar ook daadwerkelijk te kunnen bieden?

Goede zorg vraagt meer dan kennis

Kennis en vaardigheden zijn belangrijk. Professionals moeten dementie kunnen herkennen, gedrag kunnen begrijpen en weten hoe zij hun communicatie en handelen kunnen aanpassen. Maar professionals noemen in het onderzoek ook andere factoren die hen helpen of juist belemmeren. Bijvoorbeeld beschikbare tijd en middelen, werkprocessen, samenwerking, de fysieke omgeving, toegang tot informatie, leiderschap en de cultuur binnen een organisatie.

Belangrijk is dat deze factoren niet los van elkaar staan, maar elkaar beïnvloeden. Een professional kan bijvoorbeeld heel goed weten dat rust en persoonlijke aandacht belangrijk zijn voor iemand met dementie. Maar als informatie over die persoon ontbreekt, collega's elkaar onvoldoende kunnen vinden of werkprocessen weinig ruimte bieden voor maatwerk, is het lastig om die kennis toe te passen. Goede dementiezorg vraagt daarom vaak om meerdere veranderingen tegelijk: bij de professional, in het team én in de organisatie.

In het onderzoek zien we ook wat professionals helpt. Bijvoorbeeld leidinggevenden die zichtbaar betrokken zijn, scholing die aansluit bij de praktijk en goede samenwerking tussen verschillende disciplines. Ook samen verantwoordelijkheid nemen en werkprocessen die ruimte geven voor persoonsgerichte zorg helpen. Vaak is juist een combinatie van deze factoren nodig.

Kijk naar wat er in de praktijk gebeurt

Hoewel de review specifiek over ziekenhuiszorg gaat, kan deze manier van kijken ook bruikbaar zijn in andere zorgpraktijken. Ook in de ouderenzorg en gehandicaptenzorg werken organisaties aan het toepassen van kennis, richtlijnen, methodieken en hulpmiddelen in de dagelijkse praktijk.

De neiging kan zijn om bij een verbeteropgave te beginnen met de vraag: wat moeten medewerkers nog weten of leren? Het onderzoek laat zien dat het zinvol is om daarnaast naar de werkomgeving te kijken. Wat helpt professionals nu al om te doen wat nodig is? Waar lopen zij tegenaan? En wat betekenen die ervaringen, samen met wat we uit onderzoek weten, voor wat er in deze praktijk nodig is? Welke factoren kunnen professionals zelf beïnvloeden en waarvoor is iets nodig van het team, een leidinggevende of de organisatie? Dat kan tot andere oplossingen leiden. Misschien is aanvullende scholing nodig. Maar misschien zit een belangrijk knelpunt in de overdracht van informatie, de samenwerking tussen disciplines, een werkproces dat niet goed aansluit of onvoldoende ruimte om van vaste routines af te wijken.

Van weten naar doen

Daarmee raakt het onderzoek aan een vraag die in veel zorgorganisaties speelt: hoe zorgen we ervoor dat beschikbare kennis ook echt onderdeel wordt van het dagelijks handelen? Alleen kennis beschikbaar stellen is daarvoor niet voldoende. Ook na een training, handreiking of nieuwe werkwijze begint het echte werk vaak pas. Professionals moeten het geleerde kunnen uitproberen. Teams moeten kunnen bespreken wat wel en niet werkt. Knelpunten in de praktijk moeten zichtbaar worden. Soms zijn daarvoor meerdere veranderingen tegelijk nodig. Bijvoorbeeld in werkafspraken, samenwerking of ondersteuning door een leidinggevende. Kennis krijgt pas betekenis als professionals die in hun dagelijks werk kunnen gebruiken.

Zelf aan de slag: begin met wat helpt en belemmert

Wil je binnen je team of organisatie werken aan persoonsgerichte zorg voor mensen met dementie? Begin dan niet direct met het kiezen van een oplossing. Breng eerst samen in kaart wat professionals helpt om goede zorg te bieden en wat dat juist moeilijk maakt.

Deze vragen kunnen daarbij helpen:

• Wat willen we in de dagelijkse zorg anders zien? Maak zo concreet mogelijk wat je wilt verbeteren.
• Wat helpt professionals nu al om dat te doen? Kijk naar kennis en vaardigheden, maar ook naar samenwerking, informatie, tijd, werkprocessen en ondersteuning.
• Waar lopen professionals tegenaan? Vraag door naar wat het in de dagelijkse praktijk moeilijk maakt om anders te werken.
• Wat is vervolgens nodig? Bepaal pas daarna welke aanpak past. Misschien is scholing nodig, maar mogelijk zijn ook veranderingen nodig in het team, het werkproces of de organisatie. Vaak zal het gaan om een combinatie.
• Hoe weten we of het werkt? Spreek af wat je wilt volgen en bespreek samen wat de verandering oplevert. Gebruik die ervaringen om waar nodig bij te stellen.

Zo voorkom je dat de oplossing al vaststaat voordat duidelijk is wat het probleem eigenlijk is.

Geen standaardoplossing, wel richting

De 856 gevonden factoren laten vooral zien hoe verschillend de omstandigheden kunnen zijn waarin professionals zorg bieden. Er bestaat daarom niet een aanpak die overal werkt. Dat hoeft verbeteren niet ingewikkelder te maken. Het geeft juist een logisch vertrekpunt: kijk wat mensen in jouw praktijk nodig hebben om het goede te kunnen doen, kies samen een passende aanpak en blijf volgen wat die in de praktijk oplevert. Zo kun je leren, bijstellen en stap voor stap verbeteren.

Bron

Age and Ageing