Persoonsgericht Samen Beslissen gaat verder dan vragen ‘wat wilt u zelf?’

Geef cliënt tijd om vooraf goed na te denken

’In gesprekken met zorgverleners hoor ik heel vaak dat ze denken dat ze al doen aan Samen Beslissen. Ze vragen tenslotte wat de cliënt wil. Maar het verschilt nogal of je tijdens een gesprek iemand alleen maar die vraag stelt, of dat diegene er van tevoren al goed over heeft nagedacht. Zeker voor ouderen met een kwetsbare gezondheid is die voorbereiding essentieel. Liefst met een naaste erbij. Dan gaat het om Persoonsgericht Samen Beslissen.’

We spreken met Ruth Pel-Littel. Zij is bijzonder lector Samen Beslissen met ouderen met complexe zorgvragen aan de HAN in Nijmegen. Daarnaast werkt ze voor de Vakgroep Praktijkonderzoek & Toepasbare Kennis van Vilans. Aanleiding voor het gesprek is de erkenning van de interventie als goed onderbouwd.

Wat vindt de oudere echt belangrijk?

’De voorbereiding, het aan de hand van gerichte vragen bedenken wat je echt belangrijk vindt én de duidelijke gespreksstructuur is echt de meerwaarde van de methodiek Persoonsgericht Samen Beslissen. Het gesprek verloopt dan ook anders dan bij het "gewone" Samen Beslissen.’ 

’Het levert betere gesprekken op en leidt tot andere keuzes, waarbij het echt draait om wat ertoe doet in het leven van een oudere. Zo draagt het bij aan kwaliteit van leven en Positieve Gezondheid. Daarnaast levert het meer werkplezier op voor de zorgverlener. Dus ik nodig alle zorgverleners uit: gebruik de tools en volg de methodiek, want deze is goed onderbouwd en gebaseerd op gedegen (praktijk-)onderzoek.’

De opkomst van Samen Beslissen

’Toen mijn moeder eind jaren 60 in de verpleging ging werken, was het nog een hele andere tijd. Je had toen niets in te brengen als patiënt. Je kon geopereerd worden zonder dat jij daar toestemming voor gaf. Dat kunnen we ons nu eigenlijk niet meer voorstellen. We vinden het nu gelukkig heel normaal dat een patiënt meepraat over zijn behandeling. En ook artsen en verpleegkundigen zeggen: “Natuurlijk vraag ik aan de patiënt of ze het eens zijn met de behandeling!" Dus dat zijn de twee achtergronden, enerzijds willen mensen zelf meepraten en anderzijds valt er tegenwoordig ook veel meer te kiezen.’ 

’Samen Beslissen helpt dan om gewogen keuzes met elkaar te maken. In de internationale wereld heet het vaak: shared decision making. Je hoort ook wel gedeelde besluitvorming, gezamenlijke besluitvorming, collaboratieve besluitvorming. Maar steeds minder, want artsen en verpleegkundigen in Nederland gebruiken nu vooral de term Samen Beslissen. En inmiddels blijkt ook dat bij ouderen met een kwetsbare gezondheid een andere aanpak nodig is die nog meer persoonsgericht is, het Persoonsgericht Samen Beslissen.’

Waarom is Samen Beslissen anders als ouderen meerdere problemen of ziektes hebben?

’Veel mensen hebben inderdaad als ze ouder worden meerdere aandoeningen. Vaak gaat het om chronische ziektes. Dan mis je zaken als je alleen inzoomt op die ene aandoening waarvoor de patiënt bij jou komt. Als er meerdere behandelaren zijn, is ieder voor zich misschien wel elke ziekte heel goed aan het behandelen, maar dan raakt die persoon eigenlijk een beetje uit beeld. Dat is waarom ik mij een aantal jaar geleden ben gaan verdiepen in de vraag hoe je oude mensen, met een kwetsbare gezondheid bij hun behandeling kunt betrekken. Je gaat dus samen met de oudere bespreken wat voor diegene werkt. Wij noemen dat tegenwoordig Persoonsgericht Samen Beslissen.’

Je hebt zelf onderzoek gedaan op poli’s Geriatrie en huisartsenpraktijken naar het effect van Persoonsgericht Samen Beslissen. Wat leverde dat op?

’We hebben bij onderzoek onder geriaters, huisartsen en POH'ers gezien dat de methodiek Persoonsgericht Samen Beslissen werkt bij ouderen met een kwetsbare gezondheid. De methodiek is ontwikkeld, getest en geïmplementeerd op poliklinieken Geriatrie van meer dan 20 ziekenhuizen en in meer dan 20 huisartsenpraktijken. We doen nu onderzoek in de wijkverpleging, bij langdurige zorg thuis. We hebben inmiddels veel hulpmiddelen en kennisproducten ontwikkeld en een toolbox samengesteld om de methodiek te implementeren. Gaandeweg brengen we steeds verbeteringen aan in de aanpak.’

Sluit Persoonsgericht Samen Beslissen bij iedere oudere goed aan?

’We kregen in het begin verschillende beoordelingen van ouderen. Dat niet iedereen een hoog cijfer geeft, ligt voor een deel aan de taalvaardigheid of gezondheidsvaardigheden. Maar ook de culturele achtergrond kan een rol spelen. In sommige culturen verwacht men dat de zorgverlener de deskundige is en niet dat je als oudere zelf moet nadenken. Of ze vinden juist dat de hele familie mee moet denken.’ 

’We doen steeds onderzoek en verbeteren waar dat kan. Maar de meeste ouderen én de zorgverleners zijn enthousiast. Gesprekken kosten minder tijd omdat ouderen voorbereid zijn. Het geeft zorgverleners meer werkplezier omdat ze bijdragen aan wat er voor ouderen toe doet. En de gesprekken kosten minder energie omdat ouderen zijn voorbereid en omdat het een veel gelijkwaardiger gesprek is.’

Je geeft aan dat deze methodiek bijdraagt aan Passende zorg. Waar zit dat dan in?

’De methodiek richt zich sterk op de kwaliteit van leven van ouderen en op zelfregie en eigenaarschap.Een oplossing die vanuit het oogpunt van zorgverleners logisch lijkt, hoeft in de praktijk weinig verschil te maken in iemands dagelijkse leven. Je bent misschien gewend een oplossing te bieden als zorgverlener, maar bij Persoonsgericht Samen Beslissen blijf je even op je handen zitten als zorgverlener en je zegt: waar zou u misschien zelf aan denken? Zijn er al dingen die u heeft uitgeprobeerd? Is er een hulpmiddel wat iets kan betekenen? Zijn er mensen in uw omgeving die hierin kunnen bijdragen? En, pas als laatste: wat kan ik voor u betekenen?’ 

’Die opbouw is belangrijk omdat blijkt dat ouderen en hun naasten zelf vaak de beste oplossingen kunnen bedenken en daar ook zelf heel veel in kunnen doen. Daarnaast moeten we heel zorgvuldig onze zorgverleners inzetten in Nederland. Vanuit de focus op wat ertoe doet, ontstaat meer gelegenheid om te bespreken wat ouderen en hun netwerk zelf kunnen doen en welke niet-zorgoplossingen kunnen bijdragen.’ 

’Het voorkomt de inzet van onnodige zorg en ondersteuning, zodat we zorg kunnen blijven leveren aan alle mensen die zorg van een zorgverlener nodig hebben. Met Persoonsgericht Samen Beslissen kunnen we echt passende zorg bieden. Want soms ben je beter gebaat bij extra bewegen dan bij nóg een pil.’

Lees meer

Lees meer over Persoonsgericht Samen Beslissen op de themapagina.