Gelijkwaardig samenwerken met naasten: 6 inzichten
Gepubliceerd op:
Buitenstaander, verlengstuk, kennis- en ervaringsbron of iemand die taken kan overnemen? Hoe kijken professionals in de gehandicaptenzorg vanuit hun rol of organisatie naar de samenwerking met het netwerk van de cliënt? Die vraag was het onderwerp van de tweede bijeenkomst van het lerend netwerk 'Bouw(en) aan gelijkwaardige samenwerking'.
Een belangrijke vraag, vindt Vilans-adviseur Marjolein de Meijer, een van de begeleiders van het lerend netwerk. 'Gelijkwaardige samenwerking begint bij de manier waarop je naar mensen én hun netwerk kijkt. Welke plek geef je naasten? Uit de antwoorden van de deelnemers bleek dat deze perspectieven in de praktijk allemaal voorkomen. Dan is het wel interessant er bewust van te zijn welk perspectief in organisaties vaak onbewust de boventoon voert. De meeste deelnemers benadrukten de waarde van naasten als kennis- en ervaringsbron. De samenwerking komt soms onder druk te staan wanneer naasten vooral worden gezien als mensen die taken kunnen overnemen. Dat leidde tot een belangrijk inzicht: gelijkwaardige samenwerking begint niet bij de vraag wat naasten kunnen doen, maar bij de vraag welke rol zij zelf willen en kunnen vervullen.'
Radarmodel: anders kijken
Tijdens de bijeenkomst vertelden Leon Apperloo (Aveleijn) en Han Mennen (KansPlus) over hun ervaringen. Leon is senior begeleider bij Aveleijn, dat het Radarmodel heeft omarmd. ‘Het model helpt om anders naar ondersteuning te kijken. In plaats van direct vanuit professionele zorg te redeneren, nodigt het model uit om eerst te kijken naar wat iemand zelf kan, welke hulpmiddelen kunnen helpen en wat het netwerk kan betekenen. Pas daarna komt de vraag welke professionele ondersteuning nodig is’, legt hij uit.
Partner
Wat betekent dat voor professionals? Leon: ‘Deze benadering vraagt dat zij niet direct overnemen, maar samen onderzoeken wat iemand nodig heeft om zo zelfstandig mogelijk te leven. Daarmee krijgt ook het netwerk een andere positie: als partner rondom de persoon, niet als vanzelfsprekende uitvoerder van zorgtaken.’
Stilstaan bij alle mogelijkheden
De Aveleijn-begeleider benadrukt dat het radarmodel geen vast stappenplan of afvinklijst is: ‘Iedere situatie vraagt om maatwerk en soms is juist direct professionele ondersteuning nodig. Het model helpt vooral om het gesprek breder te voeren en bewust stil te staan bij alle mogelijkheden rondom de persoon.’ Geen eenvoudige opgave in de praktijk, vinden de deelnemers. De vraag hoe je naasten betrekt vanuit gelijkwaardigheid is in een tijd van personeelstekorten en toenemende zorgvragen niet 1-2-3 te beantwoorden.
Lees meer over het Radarmodel van Aveleijn
Wederzijds respect
Han is directeur a.i. van KansPlus, het belangennetwerk van mensen met een verstandelijke beperking. In de samenwerking tussen professionals en naasten is wederzijds respect heel belangrijk, stelt hij: ‘Naasten brengen waardevolle kennis, betrokkenheid en ervaring mee, maar hebben ook hun eigen grenzen en mogelijkheden. Wederzijds begrip ontstaat niet vanzelf. Professionals, naasten en cliënten kunnen verschillende verwachtingen hebben over betrokkenheid, verantwoordelijkheden en besluitvorming.’ In het daaropvolgende gesprek met deelnemers van het lerend netwerk komt naar voren dat goede samenwerking om open communicatie vraagt, duidelijke verwachtingen en aandacht voor ieders rol. Juist door hierover het gesprek te voeren, ontstaat ruimte voor een samenwerking waarin professionals en naasten elkaar aanvullen in plaats van vervangen.
6 inzichten voor een gelijkwaardige samenwerking
Gelijkwaardige samenwerking begint bij de manier waarop je naar mensen en hun netwerk kijkt. Inzichten daarbij:
- De manier waarop je naar mensen en hun netwerk kijkt, beïnvloedt hoe je samenwerkt.
- Naasten zijn een belangrijke kennis- en ervaringsbron rondom de persoon.
- Gelijkwaardige samenwerking vraagt om open gesprekken over rollen, verwachtingen en grenzen.
- Samenwerking begint niet bij wat naasten kunnen overnemen, maar bij wat zij willen en kunnen bijdragen.
- Gelijkwaardige samenwerking kan schuren wanneer verwachtingen van professionals, cliënten en naasten niet expliciet worden besproken.
- Gelijkwaardige samenwerking is niet altijd eenvoudig. Maak verschillen in perspectief bespreekbaar en zoek samen naar wat passend is voor de persoon én het netwerk.