Samenwerking tussen gehandicaptenzorg en GGZ vraagt om lef
Gepubliceerd op:
Samenwerking tussen gehandicaptenzorg en GGZ is nodig voor mensen met een verstandelijke beperking en psychiatrische problematiek. In dit praktijkverhaal delen projectleiders uit Flevoland en Apeldoorn-Zutphen wat helpt om die samenwerking echt in beweging te krijgen: klein beginnen, elkaar leren kennen, vertrouwen opbouwen en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen.
Voor mensen met een licht verstandelijke beperking én psychiatrische problematiek is samenwerking tussen de gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg noodzakelijk. Maar deze samenwerking komt niet vanzelf op gang. ‘Echt in de actiestand komen is nog lastig’, ervaren ook regionaal projectleiders Gwynnet Blikslager en Janneke van Eijk.
Met hun projecten in Flevoland en Apeldoorn-Zutphen laten ze zien dat het vooral een kwestie is van doen. Dat vertellen zij tijdens de tweede RegioKracht-bijeenkomst ’Samen verder in de complexe gehandicaptenzorg’. Janneke en Gwynnet zijn door regionaal programmaleiders Jennien Oostra en Bas van der Linden gevraagd om hun praktijkvoorbeeld toe te lichten.
Samenwerking in de regio versterkt
Maar eerst vertelt Jennien, programma-manager voor ’Dit is ’Em’ hoe zij en Bas de samenwerking in Apeldoorn-Zutphen versterken: ‘Er gebeurt al veel moois in de regio. Wij zoeken naar de opgaven waarin organisaties elkaar nodig hebben. Wat verbindt hen? En wat kunnen ze samen bereiken dat ieder afzonderlijk niet lukt? Complexe zorg is zo’n opgave. Juist daar moeten de gehandicaptenzorg en de GGZ over de grenzen van hun eigen sector heen samenwerken.’
Cliënten niet tekort doen
Veel regionaal projectleiders vroegen om voor de tweede leerbijeenkomst de samenwerking tussen de gehandicaptenzorg en de GGZ op de agenda te zetten. ‘Er zijn veel mensen in de GGZ met een lichtverstandelijke beperking’, zegt Auke Jelle Kingma, programmamanager in Friesland, tijdens de bijeenkomst. ’En omgekeerd zijn er mensen met een verstandelijke beperking die psychiatrische problemen hebben. Die worden te weinig onderkend. Als we niet samenwerken, doen we hen tekort.’
Gezamenlijke opgave: zorg voor mensen
Gwynnet is druk bezig met het verbinden van de gehandicaptenzorg en GGZ en heeft inmiddels ook 3 jaar ervaring met domeinoverstijgende samenwerking binnen de Flevoland Avond- en Nachtdienst (FAN). ‘Er zijn veel verschillende zorgaanbieders en belangen, maar we hebben een gezamenlijke opgave: de zorg voor mensen.’
Mensen hebben niet alleen overdag hulp nodig. De Flevand Avond- en Nachtdienst is een oproep en een bereikbaarheidsdienst die wordt ingezet wanneer mensen tijdelijk vastlopen. In deze video zie je hoe de FAN in de praktijk werkt.
Gwynnet: ’De persoon in nood moet aan de voorkant zo min mogelijk last hebben van hoe wij het aan de achterkant organiseren. Die samenwerking ontstaat door commitment van alle partijen die hier verantwoordelijkheid dragen. Dat doen we door het tekenen van een samenwerkingsovereenkomst en het goed vastleggen in werkprocessen. En dan vraagt het lef om het vooral in de praktijk te doen!’
Blijven zoeken waar de energie zit
Samenwerken kan weerbarstig zijn, ziet Gwynnet. ‘De topdown-besluitvorming en structurele financieringsafspraken kunnen soms voor obstakels zorgen. Ook bewegen uitvoering, beleid en bestuur niet altijd in hetzelfde tempo. Zo liep bij de FAN de samenwerking in de uitvoering en met professionals in de keten soms al vooruit op de bestuurlijke besluitvorming en financiering.’
’Mensen wisten elkaar te vinden en voelden gezamenlijk eigenaarschap, terwijl boven hen nog besluiten genomen moesten worden over de volgende stap. Dan is het de kunst om die beweging vast te houden én het bestuurlijke proces zijn werk te laten doen. Samenwerken vraagt om duwen én vertragen. Blijf als projectleider vooral zoeken naar waar de energie zit, geloof er zelf in en heb vertrouwen, want dat werkt aanstekelijk.’
Wat brengt samenwerking tussen GHZ en GGZ in beweging?
Gwynnet deelt haar ervaring uit Flevoland:
- Begin vanuit de gemeenschappelijke en herkenbare behoefte.
- Start klein en ga dan verbreden.
- Werk vanuit ambitie en lef.
- Bouw aan vertrouwen en gezamenlijk eigenaarschap.
- Laat ruimte voor verschillen, discussie en frictie.
Meer onderlinge verbinding
In de regio Apeldoorn-Zutphen werkt Janneke aan een zo’n concreet mogelijke samenwerking. Daar wisselen gehandicaptenzorg, GGZ en verslavingszorgorganisaties, zorgkantoor en gemeenten kennis en expertise uit. Ook zoeken ze naar betere samenwerking bij een (dreigende) crisis en preventie daarvan. ‘Concreet doen we dat onder meer met inspiratiedagen. Zo mogen medewerkers een dag meelopen in de andere sector, om ideeën op te doen voor hun eigen team. Daarvoor zien we wel meer belangstelling vanuit de gehandicaptenzorg dan andersom.’
‘Het gezamenlijke netwerk- en casuïstiekoverleg is heel laagdrempelig. Het kan over van alles gaan, van medicatie en bejegening tot regelgeving. Dat overleg werkt heel erg verbindend, want we zien dat professionals elkaar tussendoor bellen om te sparren. Nu is dat casuïstiekoverleg nog vrijblijvend, maar een volgende stap is om voor een specifieke cliënt echt aan de lat te gaan staan en afspraken te maken over wie wat doet.’
‘Verder heeft Saxion Hogeschool voor studenten Social Work een module over het snijvlak van deze complexe zorg. Wij zoeken nu een vorm om dit ook aan onze medewerkers aan te bieden en een leergroep te starten.’ Daarop haakt een van de deelnemers aan: ‘De Hogeschool Arnhem-Nijmegen is ook bezig met die ontwikkeling. Misschien kunnen zij daar samen een lijn in vinden.’ Aan RegioKracht doen de deelnemers het verzoek om dit soort voorbeelden te verzamelen en te delen.
Heen- en weer schuiven voorkomt actie
Net als Gwynnet staat Janneke stil bij de dilemma’s die ze tegenkomt in de praktijk, zoals de spanning tussen iets nieuws willen beginnen en beter benutten wat er al is. ‘Zo kan er bijvoorbeeld behoefte zijn aan een integraal ambulant team, met medewerkers uit de drie sectoren. Dat kan je dan inzetten bij dreigende crises van cliënten met snijvlakproblematiek, met de bedoeling dat de cliënt niet hoeft te worden overgeplaatst.’
’Maar er is toch al het Crisis Ondersteunings Team? En het FACT-team en de crisisdienst van de GGZ? Wat zou zo’n nieuw team toevoegen en hoe moet het zich verhouden tot die bestaande teams? Wanneer moet je wie bellen? Het achterliggende probleem is dat er geen enkele interventie te bedenken is die de verkokering in het zorgstelsel oplost.’
Wat helpt de GHZ en GGZ om samen te werken in de praktijk?
Enkele adviezen van projectleider Janneke van Eijk:
- Ontmoet elkaar en leer elkaars realiteit leren kennen, zonder de druk van een crisis.
- Erken de complexiteit en dilemma’s en zorg ervoor dat de onderstroom op tafel komt.
- Organiseer in- en extern druk om de noodzaak van samenwerken te laten voelen.
- Stuur op samenwerking, ook met je KPI’s.
- Gedraag je projectleider als een bordercollie: die houdt op energieke wijze de boel bij elkaar en werkt autonoom aan een duidelijke opdracht.
Samenwerking vraagt vertrouwen
Ook is samenwerken nog te vaak working apart together, waarbij de eigen taken en targets het vertrekpunt zijn, haalt Janneke een citaat van Pieter Tops en Jan Tromp aan. ‘Bestuurders willen wel, maar voor verregaande samenwerking moeten ze een stuk verantwoordelijkheid buiten de organisatie leggen. Dat vraagt veel vertrouwen.’ Dat zijn ook signalen die de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland vanuit haar leden krijgt, vertelt Jessica Hendriks: ‘Een herkenbare zoektocht in onze branche. We hebben veel aandacht voor het thema en we kijken daarbij ook naar de goede voorbeelden: wat gaat daar goed en welke knelpunten zijn er waarin we wellicht als brancheorganisatie iets kunnen betekenen?’
Ook behoefte aan een online community complexe zorg?
Aan het einde van de bijeenkomst peilt Vilans-adviseur Tamara Streng de behoefte aan een nieuwe online community om ervaringen uit te wisselen over regionaal samenwerken aan vraagstukken en oplossingsrichtingen voor de zorg voor mensen met complexe zorgvragen.
Meer weten?
- Bekijk de Wegwijzer complexe zorg.
- Lees rapportages over samenwerking GHZ en GGZ (ministerie van VWS).
- Bekijk het kennisproduct De Samenwerkings-APK.