Samen de toekomst van zorg vormgeven: lessen uit vergrijzende samenleving Japan

Snelle vergrijzing

Japan maakt een van de snelste veranderingen in bevolkingssamenstelling ter wereld door. Meer dan 27% van de bevolking is 65 jaar of ouder en naar verwachting stijgt dat percentage tot 40% in 2050.

Terwijl de bevolking van Japan krimpt en vergrijst, wordt het land gedwongen om anders te kijken naar ouder worden, zorg en gemeenschap. Ter vergelijking: ongeveer 20% van de Nederlandse bevolking is ouder dan 65.  De verwachtingen variëren tussen 21% en 28% tegen het midden van de eeuw.

Wat kunnen we leren van een samenleving die deze toekomst al beleeft?

Een Nederlandse delegatie reisde door Japan om te ontdekken wat je kunt leren van het land. Zij brachten bezoeken aan ziekenhuizen, gemeenschapscentra, verpleeghuizen en innovatieve zorginitiatieven in Tokio, Karuizawa en Okinawa. Die laatste plaats is een van de 'Blue Zones', plekken op de wereld waar bovengemiddeld veel mensen in goede gezondheid erg oud worden. Veel mensen worden er zelfs ouder dan 100.

Actief ouder worden, dagelijkse vreugde

De reis begon met een bezoek aan Lake of Dreams, een gemeenschapscentrum in Tokio dat is ontworpen om ouderen met dementie lichamelijk, geestelijk en sociaal betrokken te houden. Elke hoek van het gebouw bood kleine uitdagingen om beweging te stimuleren, met het motto 'Use it or lose it'. Deelnemers konden zelfs beloningen verdienen voor actief blijven. Zo zijn spel, waardigheid en motivatie in de dagelijkse zorg verwerkt.

Bekijk hier een korte sfeerimpressie van Lake of Dreams door Ruth Pel, onderzoeker bij Vilans en deelnemer van de studiereis. In het begin van de video is Corine van Maar aan het woord, de organisator van de studiereis.

Eenvoudige levens, diepe betekenis

Op het eiland Okinawa, vaak het 'Land van de Onsterfelijken' genoemd, onthulden gesprekken met oudere bewoners een bescheiden maar krachtige kijk op het leven. Gevraagd naar het geheim van gezond ouder worden, spraken ze over eenvoudig leven: genieten van goed eten, actief blijven en tevreden zijn met kleine dingen.

Deze dagelijkse ritmes vormen hun antwoord op 'ikigai', het Japanse begrip van doel. Jeroen Schumacher, expert Leren en veranderen: 'Terwijl westerse culturen dit misschien destilleren in diagrammen en modellen, wordt het hier eenvoudigweg geleefd.'

Een nieuwe visie op zorg

Op Okinawa bezocht het team een verpleeghuis waar de gemiddelde leeftijd van de bewoners 93 jaar is. Het was er levendig en kleurrijk, gevuld met warmte, vriendelijkheid en vreugde. Geen plaats van achteruitgang. Het personeel richtte zich op behoud van autonomie en zinvolle routines. Dat laat zien dat zelfs op zeer hoge leeftijd het leven veel waardigheid en verbinding kan hebben.

Bekijk hier een korte sfeerimpressie van het bezoek aan het verpleeghuis op Okinawa, met traditionele muziek van het eiland. De video is gemaakt door Ruth Pel.

Samen zorgen is meer dan dienstverlening

In Karuizawa bezocht de groep Hotch no Lodge, een gezondheidscentrum gebouwd rond de principes van Positieve Gezondheid. Jeroen Schumacher: 'Door elementen van wijkverpleging en artistieke interventies te combineren biedt het een serene, gemeenschapsgerichte benadering van zorg. Piano's geplaatst in het bos dienen als symbolen van hoe kunst en omgeving kunnen worden geïntegreerd in welzijnsstrategieën.'

In al deze plaatsen is ouder worden niet een fase om te doorstaan, maar een levensfase om te verrijken. Het voorbeeld van Japan laat zien dat 'samen zorgen' meer betekent dan het leveren van diensten. Het betekent het vormgeven van omgevingen, routines en relaties die goed leven ondersteunen. Tot het allerlaatste moment.

Gedeelde uitdagingen, gedeelde kansen

Ziekenhuisbezoeken benadrukten een opvallend contrast: Japanse instellingen hebben vaak sterke formele hiërarchieën, maar er is een sterke toewijding aan eenvoud en aan patiënten sterker maken. Ondanks systeemverschillen staan Japan en Nederland voor vergelijkbare uitdagingen: een stijgende zorgvraag, personeelstekorten en de noodzaak van duurzame modellen voor gezondheid en ouder worden.