Wlz en woningtoewijzing in geclusterde woonvormen

De beweging naar langer zelfstandig wonen is duidelijk. Mensen willen dat zelf en het beleid stuurt erop. Tegelijkertijd groeit de groep ouderen met een intensieve zorgvraag, terwijl het aantal verpleeghuisplekken niet meegroeit. Geclusterde woonvormen vormen daarom een belangrijk onderdeel van de oplossing. Dit maakt het belangrijk dat de mensen die daar het meest bij gebaat zijn er ook daadwerkelijk kunnen wonen. En juist daar wringt het.

Een bekend knelpunt

Zorgorganisaties en zorgkantoren zien het dagelijks in de praktijk. Er zijn wooncomplexen waar zorg goed georganiseerd kan worden en waar bewoners langer zelfstandig kunnen blijven wonen met ondersteuning dichtbij. Toch komen ouderen met een Wlz-indicatie daar niet altijd terecht. Een belangrijk knelpunt is de woningtoewijzing.

Wlz-ouderenzorgorganisaties hebben vooral te maken met de sociale huursector. Juist daar gelden relatief veel regels voor woningtoewijzing. Tegelijkertijd biedt de Woningwet ruimte om zorggeschikte sociale huurwoningen toe te wijzen aan ouderen met een aantoonbare zorgvraag, ook als zij een midden- of hoger inkomen hebben.

De woningtoewijzing in de sociale huursector is meestal regionaal georganiseerd en gebaseerd op inschrijftijd, loting of urgentie. Voor ouderen met een complexe zorgvraag bestaat niet vanzelfsprekend een aparte positie. Daardoor is de aansluiting tussen wonen en zorg vaak niet optimaal. Bewoners wachten langer op een passende woonplek en zorgorganisaties en zorgkantoren ervaren beperkingen bij het organiseren van doelmatige Wlz-zorg thuis wanneer cliënten verspreid wonen.

Nieuwe wetgeving per 1 juli 2026

Met de inwerkingtreding van de wet Versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) op 1 juli 2026 is er iets in de context veranderd. Gemeenten moeten een volkshuisvestingsprogramma opstellen met aandacht voor de woonbehoefte van ouderen en de relatie tussen wonen, welzijn en zorg. Ook wordt vastgelegd hoeveel woningen voor specifieke doelgroepen gerealiseerd moeten worden en waar. Geclusterde woonvormen voor ouderen en zorggeschikte woningen in deze woonvormen krijgen daarin een nadrukkelijkere plaats.

Dit is van belang voor de samenwerking tussen zorgorganisaties, zorgkantoren, gemeenten, woningcorporaties en andere verhuurders. Ook voor de ouderen zelf is dit relevant. Zij krijgen meer zicht op passende woonvormen tussen zelfstandig thuis wonen en het verpleeghuis. Hierover lees je in Wonen als sleutel voor toekomstbestendige ouderenzorg. Gemeenten moeten hun volkshuisvestingsprogramma uiterlijk 1 juli 2027 gereed hebben.

Regionaal afgestemde huisvestingsverordening

Een ander onderdeel van de wet is dat gemeenten uiterlijk 1 januari 2028 een regionaal afgestemde huisvestingsverordening met minimaal een urgentieregeling moeten hebben vastgesteld. Mensen met een Wlz-indicatie vormen daarbij geen afzonderlijke wettelijke urgentiecategorie. Wel kan een Wlz-indicatie onderdeel zijn van de onderbouwing dat iemand wegens ernstige en chronische medische redenen dringend andere woonruimte nodig heeft.

Daarnaast kunnen gemeenten regels opnemen voor de toewijzing van schaarse, zorggeschikte woningen via labeling van woningen. Deze woningen kunnen dan met voorrang worden toegewezen aan een daarvoor aangewezen groep woningzoekenden. In beide gevallen betekent de komst van de Wvrv echter geen wezenlijke verruiming van de juridische mogelijkheden om mensen met een Wlz-indicatie voorrang te geven.

Zorgregio’s opgelet

Dit vraagt alertheid van zorgorganisaties, zorgkantoren en woningcorporaties, vooral wanneer de realisatie van geclusterde woonvormen in de sociale huursector in de pijplijn zit.

Een gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma kan aanleiding zijn om het gesprek over woningtoewijzing aan te gaan. Daarnaast is er een duidelijke regionale component: gemeenten moeten hun huisvestingsverordening regionaal afstemmen, terwijl de praktijk van woningtoewijzing meestal regionaal is georganiseerd. Een aandachtspunt is dat zorgregio’s niet altijd overeenkomen met de woondealregio’s.

In de praktijk

Binnen geclusterde woonvormen zien we steeds vaker dat woningen specifiek worden gekoppeld aan bewoners met een Wlz-indicatie. Deze worden soms Wlz- of VPT-gelabelde woningen genoemd. Woningcorporaties en zorgorganisaties maken hierover gezamenlijke afspraken. Praktische afspraken over signalering, voordracht en begeleiding zijn mogelijk, maar regels die de toegang tot schaarse huurwoningen beperken of sturen, moeten juridisch worden geborgd in de huisvestingsverordening.

Bouwen aan een zorgzame gemeenschap

Woningtoewijzing gaat niet alleen over het huisvesten van mensen met een zorgvraag. Steeds meer geclusterde woonvormen streven naar een mix van bewoners: ouderen zonder zorgvraag, ouderen met een lichte ondersteuningsvraag en ouderen met een Wlz-indicatie.

Die mix draagt bij aan een zorgzame gemeenschap waarin bewoners elkaar kennen, ondersteunen en activiteiten ondernemen. Sommige woonconcepten experimenteren daarom ook met woningtoewijzing op motivatie, waarbij bewoners aangeven hoe zij willen bijdragen aan de gemeenschap. Voor zorgorganisaties en zorgkantoren is dit relevant, omdat een sterke gemeenschap kan bijdragen aan langer zelfstandig wonen en het uitstellen van zwaardere zorg.

Wat betekent dit voor ouderen, zorgorganisaties en zorgkantoren?

Doordat ouderen als aandachtsgroep zijn opgenomen in het verplichte gemeentelijke volkshuisvestingsprogramma ontstaat op termijn meer perspectief op een woonomgeving die beter aansluit bij hun woon- en zorgbehoefte.

Voor zorgorganisaties wordt het dankzij geclusterde woonvormen eenvoudiger om zorg efficiënt te organiseren wanneer voldoende cliënten met een vergelijkbare zorgvraag binnen een wooncomplex wonen. Dit kan worden ondersteund door een huisvestingsverordening met passende voorrangs- of toewijzingsregels voor zorggeschikte woningen. Hiervoor is actie nodig vóór 1 januari 2028.

Ook voor zorgkantoren is dit relevant. De manier waarop woningen worden toegewezen heeft direct invloed op de mogelijkheden om passende zorg thuis te organiseren.

VPT, MPT en geclusterde woonvormen

Deze ontwikkeling sluit aan bij bredere veranderingen in de ouderenzorg. In het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg is afgesproken dat MPT in ongeclusterde situaties in principe voorliggend wordt op VPT. Binnen geclusterde woonvormen blijft VPT echter mogelijk en passend in de jaren 2027 en 2028. Juist daarom is goede toegang tot deze woonvormen belangrijk voor mensen met een Wlz-indicatie.

Meer informatie over MPT, VPT en langdurige zorg thuis is te vinden binnen Waardigheid en trots voor de toekomst, onder het thema Langdurende zorg thuis.

Samenwerking als sleutel

Nieuwe wetgeving alleen lost het probleem niet op. De praktijk laat zien dat gemeenten, woningcorporaties, zorgorganisaties en zorgkantoren met elkaar in gesprek moeten over vragen als: voor welke doelgroepen reserveren we woningen en hoe organiseren we de woningtoewijzing?

De nieuwe wetgeving vergroot de bestuurlijke aandacht voor ouderenhuisvesting en kan partijen ondersteunen bij het maken van afspraken over passende woonvormen. Welke effecten dit daadwerkelijk heeft, wordt uiteindelijk bepaald in de regio. Door gezamenlijk afspraken te maken, kunnen wonen en zorg beter op elkaar aansluiten. Zo kunnen mensen met een complexe zorgvraag sneller toegang krijgen tot een passende woonvorm op het moment dat zij die nodig hebben.

Deze ontwikkelingen maken het voor zorgorganisaties en zorgkantoren belangrijk om actief betrokken te blijven bij regionale gesprekken over wonen, zorg en woningbouw.