Marieke Meppelder

Marieke Meppelder

Inzicht in het samenspel tussen zorgmedewerker en mantelzorger

Bij persoonlijke zorg en ondersteuning is een goed samenspel tussen zorgmedewerker, de cliënt zelf, zijn naasten én zijn mantelzorgers onontbeerlijk. Maar hoe kunnen we hen hierbij helpen? En staan we voldoende stil bij hoe de samenwerking nu eigenlijk verloopt? Meerdere zorgorganisaties hebben hier de afgelopen tijd concreet aan gewerkt. Ze gebruikten hiervoor de digitale Samenspelscan van Expertisecentrum Mantelzorg.

23-07-2019

De Samenspelscan is een vragenlijst en meet het samenspel tussen medewerkers en mantelzorgers op de vier onderdelen van het SOFA-model. Dit model beschrijft de verschillende rollen die mantelzorgers vervullen en de werkzaamheden van medewerkers die daarbij passen: 

  • Samenwerken met mantelzorgers als partner in de zorg.
  • Ondersteunen van mantelzorgers die ook zelf vragen en behoefte aan hulp hebben.
  • Faciliteren van de persoonlijke relatie die mantelzorgers hebben met hun naaste.
  • Afstemmen met mantelzorgers vanwege hun kennis en expertise door het (jarenlang) zorgen voor hun naaste.

Meer over de digitale Samenspelscan

Deelnemende organisaties

De Samenspelscan is sinds 2016 door 9 organisaties uit de ouderen- en gehandicaptenzorg ingezet om te reflecteren op het samenspel. Een aantal daarvan heeft voor inzicht in het effect van de verbeteracties zowel een nul- als nameting gedaan. In het najaar van 2018 zijn we in gesprek gegaan met ze. Deze gesprekken hebben ons veel geleerd over het effect van de Samenspelscan. Daarnaast is de input gebruikt om het product verder te ontwikkelen.

Projectleider bij RadarUitvoering

'We hebben in ons opleidingsprogramma het SOFA-model gebruikt om gespreksvaardigheden te trainen. We hebben in ons zorgplan documenten hangen om bij de evaluatie een driegesprek te voeren, dus zowel met de cliënt, de naasten als de professional.'

Over de Samenspelscan

De Samenspelscan bestaat uit een vragenlijst voor mantelzorgers en een vragenlijst voor medewerkers. Elke lijst bestaat uit 17 stellingen (bijv. 'Ik draag bij aan het opstellen van het zorgleefplan'). Voor elke stelling geeft de mantelzorger of medewerker aan: 

  • Hoe vind ik nu dat het gaat? (Ervaring) 
  • Hoe belangrijk vind ik dit? (Belang) 

De combinatie tussen Ervaring en Belang vertelt hoe tevreden mantelzorgers en medewerkers zijn. Een lage score op Ervaring, in combinatie met een hoge score op Belang (Ik vind dit heel belangrijk én Ik vind dat het niet goed gaat), vertelt de organisatie bijvoorbeeld dat daar ruimte voor verbetering mogelijk is. Terwijl een hoge score op Ervaring, in combinatie met een hoge score op Belang (Ik vind dit heel belangrijk én Het gaat ook goed), de organisatie vertelt dat ze op de goede weg is.
 
Daarnaast vullen deelnemers voor elk onderdeel van het Samenspel een open vraag in, die begint met 'Wat ik nog kwijt wil over'. Hier kunnen deelnemers hun tips en ervaringen op het gebied van Samenwerken, Ondersteunen, Faciliteren en Afstemmen delen.

De Samenspelscan: het gesprek op gang brengen

De Samenspelscan is een handig hulpmiddel om het gesprek over de rollen van mantelzorgers op gang te brengen in de organisatie. Zorggroep Almere is één van de organisaties die de Samenspelscan heeft uitgevoerd. Door het bespreken van de uitkomsten van de Samenspelscan kwam ze erachter dat haar mantelzorgers en medewerkers ook behoefte hebben aan positieve gesprekken. Door gebrek aan tijd, en door gewoontes, waren de medewerkers en mantelzorgers bij de organisatie geneigd om elkaar vooral op te zoeken als er problemen waren. Terwijl er juist behoefte was aan aandacht voor positieve momenten en uitwisseling van ervaringen, zoals het benoemen van de opleving die een bewoner kreeg door een bezoek van zijn kleinkind. Het inzicht in de ervaringen en behoeftes heeft gemaakt dat de samenwerking tussen mantelzorgers en medewerkers beter in balans is.

Projectleider bij Zorggroep Almere

‘Dat de gesprekken met naasten veel opleveren. En dat medewerkers het ook vaak mooi vinden om te horen wat naasten zeggen. Want het is ook een gelegenheid om het eens te hebben over, 'we zijn eigenlijk hartstikke blij met dit of met dat.' En nou, ik zal niet zeggen dat er veel gezeurd wordt, dat is niet zo. Maar de natuurlijke neiging is om alleen iets te roepen als je vindt dat dingen niet helemaal goed lopen en anders moeten. Want naasten willen de medewerkers niet lastigvallen, want die hebben het druk. En als je dan zegt 'Laten we gewoon eens even rustig kijken', zonder dat er een concrete aanleiding is, ontdek je veel eerder wat naasten nou écht belangrijk vinden.’ 

Onderlinge verwachtingen

Bij veel organisaties waarbij de Samenspelscan is afgenomen, is gebleken dat wederzijdse verwachtingen tussen medewerkers, mantelzorgers én cliënten niet altijd helder zijn. Het bespreekbaar maken van verwachtingen en samen kijken wat ieders wensen en behoeften daarin zijn, vraagt in veel gevallen aandacht. Door mantelzorgers en cliënten actief te vragen naar welke bijdrage zij willen en kunnen leveren ontstaat er vanzelf een gelijkwaardige relaties, voor sommige organisaties is dat een grote omslag.

Begeleider bij InteraktContour

‘Het is niet meer van: kom maar en wij regelen het.' Nee, 'wie zijn jullie en wat zijn jullie wensen? Hoe willen jullie het graag geregeld hebben hier? Wat kunnen wij doen? Wat kunnen jullie doen? En hoe kunnen we dan samen zorgen dat je moeder, je vader, je partner persoonsgerichte zorg krijgt?' En dat je daar ook daadwerkelijk een bijdrage kunt leveren. Wij willen familie betrekken, maar wat betekent dat eigenlijk? Als je dat niet uitlegt, dan denken wij dat we heel duidelijk zijn wat wij verwachten van familie. Maar dat ben je helemaal niet.’

Inbedding van informele zorg

Voor veel organisaties is de Samenspelscan een start geweest om het informele samenspel verder in de organisatie in te bedden. Het bespreken van de uitkomsten van de Samenspelscan op team-, locatie- en organisatieniveau maakt het voor organisaties mogelijk om concreet op deze niveaus aan de slag te gaan. Zo is bij verschillende organisaties gebleken dat veel medewerkers het moeilijk vinden om het goede gesprek te voeren en is er een training gespreksvaardigheden georganiseerd en zijn er handige (gespreks)tools aan het zorgplan toegevoegd. Voor andere organisaties is de Samenspelscan een stimulans geweest om mantelzorgers nog meer te betrekken in de organisatie; zij organiseren met regelmaat mantelzorgermiddagen om behoeftes en wensen op te halen.

Wilt u ook het samenspel tussen zorgmedewerkers en mantelzorgers evalueren? Neem contact op met Vilans-adviseur Esther Vreeken!

Tip!
- Bekijk ook onze interactieve video's over hoe je goed samenwerkt.
- Download de handleiding samenspel - Samenwerken in de zorg, hoe doe je dat?

Meer informatie? Neem contact op met:

EstherAdviseur
Esther
Vreeken
Adviseur e.vreeken@vilans.nl 06 22 81 06 22
Profiel
Persvragen? Neem contact op met afdeling communicatie via 06 460 433 51 of pers@vilans.nl