Naar hoofdinhoud Naar footer

Het Familiegesprek

Gepubliceerd op: 20-12-2022

Laatst bijgewerkt op: 10-11-2026

Het Familiegesprek is een verpleegkundige interventie die ingezet kan worden bij patiënten in intensieve en langdurige zorgsituaties waarbij er sprake is van (dreigende) overbelasting van mantelzorger(s), of waarbij familierelaties verstoord (dreigen te) raken als gevolg van de zorgsituatie.

In het kort

Type interventie

Ondersteunings-, begeleidings- of behandelvorm

Voor wie

Verpleegkundigen

Cliëntgroep

Ouderen

Sector

Ouderenzorg

Soort kennis

Ervaring, Praktijk, Onderzoek

Niveau van erkenning

Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Databank erkende interventies

Ontwikkelaar

Het doel van Het Familiegesprek is het bevorderen en versterken van familiefunctioneren en het voorkomen of verminderen van ervaren (over)belasting van mantelzorgers en families.

Het Familiegesprek is een gepland gesprek tussen een patiënt, een of meer familieleden en een wijkverpleegkundige. Familiegesprekken zijn geïndiceerd voor patiënten en hun familie in intensieve en langdurige zorgsituaties waarbij er sprake is van een van de volgende verpleegkundige diagnosen: 

  • overbelasting van de mantelzorger(s)
  • risico op overbelasting van de mantelzorger
  • verstoorde familieprocessen

De aanpak bestaat uit het samenbrengen van de patiënt en zijn familie aan de gesprekstafel. Daarna wordt het ‘goede’ gesprek gevoerd. Dit gesprek volgt een logische structuur waarbij een aantal kerncomponenten worden ingezet en bijbehorende gesprekstechnieken toegepast.

Familiegesprekken vinden plaats in een rustige en veilige omgeving met privacy. De verpleegkundige die het gesprek leidt wordt vrijgesteld van andere taken zodat er tijd en rust is voor het gesprek. Voor het opmaken van een genogram en/of ecogram zijn pen of potlood en papier nodig. Een digitaal hulpmiddel (laptop, iPad of smartphone) kan nodig zijn wanneer een of meerdere familieleden niet fysiek aanwezig kunnen zijn, maar wel digitaal aan willen sluiten.

Familie X bestaat uit een echtpaar (bijna 80), waarvan de vrouw de ziekte van Parkinson heeft, hun drie kinderen, een schoondochter en vijf kleinkinderen. Er is veel spanning: vader kan de zorg voor zijn vrouw niet aan en wordt boos. Moeder reageert somber en angstig. De dochter verwijt vader dat hij niet genoeg doet, wat leidt tot ruzies. De oudste zoon houdt zich afzijdig, maar zijn vrouw helpt wekelijks. De jongste zoon is vaak thuis maar vooral met hobby's bezig.De thuiszorg helpt elke ochtend met algemeen dagelijkse verrichtingen (ADL).

het gesprek

De wijkverpleegkundige nodigt het echtpaar, de drie kinderen en de schoondochter uit voor een familiegesprek. Het doel hiervan is om in kaart te brengen hoe het met iedereen gaat en wat iedereen nodig heeft. Tijdens het gesprek maken ze samen een genogram en ecogram. In eerste instantie zijn er verwijten, maar langzaam komen de pijn en de wensen naar boven. Iedereen wil zich meer gesteund voelen en dat moeder beter in haar vel komt te zitten. In het gesprek worden een aantal concrete afspraken gemaakt:

  • Vader logeert bij oudste zoon als dochter er een weekend is 
  • Jongste zoon neemt klusjes op zich 
  • Iedereen spreekt vaker waardering uit 

Resultaat na enkele weken: 

  • Vader is ontspannen en geniet van weekenden met zoon en kleinkinderen
  • Elke woensdagmiddag is er iemand voor moeder
  • Dochter begrijpt vader beter
  • Moeder lijkt minder somber te zijn en angstig
  • Schoondochter kan bij spanningen in de familie de angel eruit halen

De interventie is gebaseerd op de theoretische uitgangspunten van Family Systems Nursing (FSN). Vanuit dit FSN-perspectief ziet men ziekte en gezondheid als ‘een familieaangelegenheid’. De ziekte van een familielid beïnvloedt de gezondheid van alle familieleden.Het functioneren van een familie is van invloed op de manier waarop de patiënt de eigen ziekte ervaart en hoe een familie omgaat met de zorgsituatie. FSN wordt internationaal gezien als een tak van de wetenschap  die zich richt op het ontwikkelen van kennis van de structuur en het functioneren van families bij ziekte en gezondheid. De theoretische onderbouwing van FSN is gebaseerd op systeemtheorie, cybernetica, narratieve en systemische communicatie. 

Training

Voor toepassing van Het Familiegesprek is het nodig dat de verpleegkundige zich kan vinden in het gedachtegoed van FSN en de training Het Familiegesprek volgt. De training is geaccrediteerd door het Kwaliteitsregister Verpleegkundigen en Verzorgenden. Gecertificeerde trainers van het Lectoraat Familiezorg van de Hanzehogeschool Groningen verzorgen de training.

Uit kwalitatieve studies blijkt dat patiënten en hun families familiegesprekken als zeer waardevol ervaren en dat deze gesprekken het familiefunctioneren ondersteunen.  

Kwantitatief en (quasi-)experimenteel onderzoek toont positieve resultaten.

In de Nederlandse context is in de afgelopen vijf jaar onderzoek gedaan naar de opbrengsten van de training Het Familiegesprek en de toepasbaarheid van de interventie Het Familiegesprek door wijkverpleegkundigen in de thuiszorg. 

Inschrijven nieuwsbrief

Met onze nieuwsbrief blijf je wekelijks op de hoogte van alle trends en ontwikkelingen in de langdurige zorg.


Voor meer informatie over de verwerking van persoonsgegevens, zie onze privacyverklaring.