Persona's thuiswonende ouderen
Gepubliceerd op: 23-04-2026
Om medisch generalistische zorg toegankelijk te houden voor kwetsbare ouderen en mensen met een beperking, is regionale samenwerking nodig. Werken met persona's helpt om de zorgvraag van de cliënt centraal te stellen. In dit kennisproduct lees je wat persona's zijn, hoe ze zijn getest in de praktijk en hoe je ze hoe je ze inzet in de samenwerking.
In het kort
Type tool
Hulpmateriaal
Voor wie
Zorgverleners, Verpleegkundigen, Specialisten ouderengeneeskunde
Cliëntgroep
Ouderen, Dementie
Soort kennis
Praktijk
Ontwikkelaar
Vilans
Een persona is een gedetailleerd, fictief cliëntprofiel. Een persona heeft eigenschappen van een bepaalde doelgroep en beschrijft zo een herkenbare praktijksituatie. Denk bijvoorbeeld aan een persona van een thuiswonende oudere met beginnende dementie maar een goede fysieke gezondheid. Een persona helpt professionals om zich te verplaatsen in de leefwereld en zorgbehoefte van cliënten en om van daaruit passend zorgaanbod en samenwerking te organiseren.
De persona's ouderenzorg
Dit kennisproduct bestaat uit drie persona's van thuiswonende ouderen.
De drie persona's zijn:
- Greet: een kwetsbare oudere die bij de huisarts nog niet echt in beeld is.
- Fatima: een vrouw met dementie die vooral door haar man verzorgd wordt.
- Henk: een man met dementie en gedragsproblematiek.
Bij het ontwikkelen van de persona's is uitgegaan van veelvoorkomende cliëntsituaties van kwetsbare ouderen van wie de huisarts regiebehandelaar is, met informatie over gezondheid en woonsituatie. Tegelijk is het belangrijk om te beseffen dat geen enkele persona een cliënt volledig kan vertegenwoordigen: iedere cliënt is uniek. De persona's laten herkenbare voorbeelden zien van veelvoorkomende situaties, maar soms is extra maatwerk nodig. Wil je liever aan de slag met een specifieke casus? Gebruik daarvoor de lege persona.
Naast het medische beeld, zijn per persona drie variabele factoren uitgewerkt:
- de aanwezigheid van een sociaal vangnet;
- de mate van bewustzijn van eigen kwetsbaarheid;
- de mate van zelfredzaamheid.
Deze variabelen kun je denkbeeldig aanpassen met de 'schuifjes'. Hiermee kan de complexiteit van de situatie worden vergroot of verkleind. Zo ontstaat ruimte om het gesprek te voeren over verschillen binnen cliëntgroepen en de gevolgen daarvan voor samenwerking en zorginzet.
Persona's geven inzicht in veelvoorkomende cliëntsituaties en maken zichtbaar welke deskundigheid, samenwerking en organisatie van zorg nodig zijn. Persona's zijn op verschillende manieren in te zetten: als gedachteoefening, om bewustwording te vergroten, om plannen te toetsen of om het gesprek op gang te brengen en prioriteiten te bepalen.
Let op: Persona's vervangen nooit echte cliënten. Het blijft belangrijk om cliënten zelf te betrekken in het proces.
De persona's kun je in elke fase van de regionale samenwerking van medisch generalistische zorg gebruiken: aan het begin, wanneer samenwerking nog vorm moet krijgen, én in latere fasen, bijvoorbeeld om samenwerkingsafspraken te evalueren en bij te stellen.
Voorbeelden van gebruik in de praktijk:
- als hulpmiddel bij een eerste verkenning van taken en verantwoordelijkheden binnen MGZ-thema’s;
- om bestaande samenwerkingsafspraken te toetsen;
- om bewustwording te vergroten, bijvoorbeeld over of we voldoende zicht hebben op de grootste én meest kwetsbare cliëntgroepen en of we ons voldoende bewust van de zorgvragen en de behoeften van de cliënten;
- als gespreksstarter bij de start van een samenwerking, om inzicht te krijgen in elkaars rollen, perspectieven, uitdagingen en kansen;
- om nieuw ontwikkeld zorgaanbod te toetsen en te checken of dit past bij de behoeften van de cliënt zoals beschreven in de persona;
- om inzicht te krijgen in de cliëntpopulatie, bijvoorbeeld in waar het zwaartepunt ligt, waar kwetsbaarheden zitten en wat dat vraagt van het zorgaanbod.
Zoals eerder genoemd, is er ook een lege persona beschikbaar. Hiermee kun je een specifieke cliëntsituatie toevoegen, wanneer de drie uitgewerkte persona's niet toereikend zijn.
Organiseer een werksessie met regionale partners. Print de persona's van de thuiswonende ouderen en/of de blanco persona. Leg de persona's op tafel en bespreek per persona:
- Wat heeft deze persoon nodig? En hoe is dat nu georganiseerd?
- Wie is er betrokken?
- Wie heeft welke rol? Zijn deze rollen goed verdeeld of zijn er andere mogelijkheden?
- Waar zitten knelpunten in overdracht of samenwerking? En hoe zouden we deze knelpunten kunnen oplossen?
Gebruik de schuifjes om de situatie complexer te maken en bespreek wat dat vraagt van de samenwerking. Reflectievragen kunnen helpen, zoals:
- Wat verandert er als de somatiek complexer wordt?
- Wat als het sociaal netwerk wegvalt?
- Wat als cognitieve achteruitgang optreedt?
- Wat als de woonsituatie verandert?
