Passende zorg en communicatie voor mensen met een verstandelijke beperking in het ziekenhuis

Netwerkbijeenkomst

Op 12 december 2025 kwamen verschillende organisaties bijeen tijdens een netwerkbijeenkomst. Zij werken allemaal aan het verbeteren van de ziekenhuiszorg voor mensen die nu vastlopen in het bestaande aanbod. Tijdens de bijeenkomst was er speciale aandacht voor mensen met een licht verstandelijke beperking en voor mensen met een ernstige verstandelijke beperking. Centraal stond de vraag: wat hebben zij nodig in het ziekenhuis om dezelfde goede zorg en begeleiding te krijgen als andere patiënten?

Toegankelijkheid helpt iedereen

Meer aandacht voor begrijpelijke taal en duidelijke bewegwijzering maakt een ziekenhuisbezoek prettiger voor iedere bezoeker. Andere voorzieningen, zoals parkeerplekken voor rolstoelbussen, tilliften en geschikte weegsystemen op de poli’s, zijn misschien nodig voor een kleinere groep. Tegelijk gaat het vaak om frequente bezoekers en zijn deze voorzieningen essentieel voor goed onderzoek en het veilig voorschrijven van medicatie. Juist daarom is het belangrijk dat dit goed geregeld is.

Verkenning door Vilans

In 2024 startte Vilans een verkenning naar passende zorg en communicatie in het ziekenhuis. Aanleiding hiervoor waren signalen uit de praktijk. In totaal voerden we in het afgelopen jaar twaalf interviews om te onderzoeken wat al goed gaat en waar verbetering nodig is. We spraken met (kinder)artsen, verpleegkundigen, een klachtenfunctionaris, een ouder, bestuurders, beleidsadviseurs en belangenorganisaties.

De vijf belangrijkste inzichten

Uit de gesprekken kwamen vijf duidelijke inzichten naar voren:

1. Er is geen gedeelde visie; iedereen werkt op zijn eigen manier.
2. Professioneel betrokkenen zijn gemotiveerd, maar hebben steun van het management nodig.
3. Er is een tekort aan tijd, rust, middelen en budget voor passende begeleiding.
4. Kennis en vaardigheden verschillen en zijn vaak onvoldoende.
5. Er is behoefte aan structuur en goede voorbeelden van passende oplossingen.

Wat is nodig?

Rust, voorspelbaarheid en eenvoudige communicatie vormen de basis. Ouders, wettelijk vertegenwoordigers en begeleiders moeten worden gezien als gelijkwaardige partners in de zorg. Daarnaast is goede afstemming tussen disciplines essentieel, net als samenwerking met artsen VG en duidelijke afspraken over zorg vóór, tijdens én na een polibezoek of opname.

Waar kan een ziekenhuis morgen mee beginnen?

1. Formuleer een gezamenlijke korte en herkenbare visie op passende ziekenhuiszorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Bekijk het voorbeeld van het Jeroen Bosch Ziekenhuis: Met een verstandelijke beperking in het ziekenhuis.
2. Benoem eigenaarschap en richt een interne werkgroep in.
3. Start met praktische scholing, bijvoorbeeld over het herkennen van een licht verstandelijke beperking. Bekijk meer informatie op de website 'De beste zorg wordt begrepen'.
4. Zorg dat hulpmiddelen vindbaar en bruikbaar zijn, zoals tilliften, weegliften en communicatiemiddelen (bijvoorbeeld pictogrammen).
5. Organiseer waar mogelijk extra rust en voorbereidingstijd als bekend is dat iemand een verstandelijke beperking heeft.

Ambassadeurs in het ziekenhuis

We zien dat ambassadeurs vaak collega’s zijn die zelf iemand kennen met een extra zorgvraag. Zij brengen persoonlijke betrokkenheid en praktijkkennis mee. We adviseren ziekenhuizen om deze collega’s actief te herkennen, erkennen én te betrekken. Samen met interne (kinder)adviesraden zijn zij waardevolle gesprekspartners bij het verbeteren van toegankelijke zorg.

Inspiratie

Samen met een arts VG, een begeleider uit de gehandicaptenzorg, een medewerker van de LFB en een ouder maakten we een korte animatie. Deze laat zien dat toegankelijkheid vaak zit in kleine, alledaagse dingen.

Kenniskrant

In de kenniskrant blikken we terug op wat we in 2024 hebben opgehaald en verzameld. Het gaat om een mix van onderzoekspublicaties, nieuwsitems uit verschillende media, literatuuronderzoek, gesprekken en online signalen. Je vindt de kenniskrant bij de Downloads op deze pagina.

Tijdens de netwerkbijeenkomst op 12 december stelden we ook enkele vragen voor de camera aan Otwin van Dijk (Slingeland Ziekenhuis), Rian van de Schoot (MEE De Meent) en Kim Rabbie, ervaringsdeskundige. Zij delen hun ervaringen en inzichten in korte video’s.