Terugblik op bijeenkomst 'Maak meer impact met je netwerk'

De middag bij Kanaal30 in Utrecht wordt geopend door Mirella Minkman, hoogleraar Innovatie van Organisatie en Besturing van Integrale Zorg en bestuurder van Vilans, en Sabya van Elswijk, adviseur en procesbegeleider bij Common Eye. Zij plaatsen de bijeenkomst in een bredere ontwikkeling. ‘Bij eerdere bijeenkomsten zeiden we vooral dat netwerksamenwerking moest gaan gebeuren’, aldus Mirella. ‘Nu zien we dat het hele land ermee bezig is, het gebeurt overal in de praktijk. De volgende vraag is dan ook: welke kennis is nu nodig om netwerksamenwerking echt handen en voeten te geven en te komen tot impact?’

Ook Sabya ziet dat samenwerken inmiddels een nieuwe realiteit is. ‘Maar netwerken zijn een middel, geen doel. Uiteindelijk wil je impact maken. De vraag is: waarvoor doe je het en hoe zie je dat van elkaar? Het gaat erom dat je met elkaar aan de slag gaat voor het antwoord.’

Urgentie als versneller van samenwerking

In het panelgesprek dat volgt delen Jolanda Buwalda, voorzitter van de raad van bestuur van Omring en toezichthouder, Sandra Landa, teammanager bij GGD Amsterdam, en Mario Pietersma, verpleegkundig consulent en netwerkcoördinator bij Frisius MC, hun perspectieven op impactvolle netwerksamenwerking. Jolanda benoemt de spanning die kan ontstaan tussen samenwerken en organisatiebelangen. ‘Samenwerken is het nieuwe concurreren, wordt wel gezegd. Zo zit ik er niet in, maar er spelen vaak wel verschillende belangen. Daar moet je het met elkaar over hebben. In Noord-Holland Noord werken 27 partijen samen. Dat vraagt om hogere samenwerkingskunde en maatschappelijk ondernemerschap. Daarvoor heeft onder andere de NVZD ook een handreiking gemaakt.’

Volgens Jolanda ontstaat echte beweging vooral wanneer de urgentie voelbaar is. ‘Bij schaarste, bijvoorbeeld als er geen huisarts is, zie je direct commitment en oplossend vermogen ontstaan. Als er een appèl op je wordt gedaan, helpt dat om direct impact te maken. Dat komt omdat het niet vanuit de bestuurlijke opgave of governance ontstaat, al zijn dat ook belangrijke facetten.’

Sandra schetst vervolgens hoe in Amsterdam wordt gewerkt vanuit een duidelijke maatschappelijke opgave. ‘Onze ambitie is om tien gezonde levensjaren toe te voegen voor alle Amsterdammers. Dat is de opgave, de ketenaanpak is het middel. Daarbij moeten we op meerdere niveaus tegelijk werken. Als professionals merken dat er op de werkvloer én bestuurlijk iets gebeurt, dan helpt dat enorm.’

Impact zichtbaar maken

Mario spreekt vanuit zijn praktijk als verpleegkundige en netwerkcoördinator van het Hersenletselnetwerk, dat uit meer dan 10 regionale organisaties bestaat. Hij ziet dat samenwerking vaak al ontstaat op de werkvloer. ‘Mensen zoeken elkaar op, ook zonder formele governance. Daar komen concrete resultaten uit. Rond het jaar 2000 lagen mensen met een herseninfarct gemiddeld drie maanden in het ziekenhuis, nu gemiddeld drie dagen. Daarna revalideren ze buiten het ziekenhuis. Verder wordt tegenwoordig al op de SEH gekeken of een patiënt thuis kan revalideren in plaats van in een revalidatiecentrum. Want uit meting is gebleken dat mensen vaak opnieuw moeten revalideren als ze thuiskomen. Alles is thuis net anders dan ze opnieuw hadden aangeleerd.’

Toch is het zichtbaar maken van impact niet altijd makkelijk, erkennen de panelleden. ‘Het helpt om expliciet te maken waarom bepaalde stappen worden gezet’, aldus Sandra. ‘Je ziet dat impact ontstaat, doordat iedereen kleine stappen zet in dezelfde richting.’ Jolanda vult aan: ‘Transformeren is geen lijstje afvinken. Het gaat erom dat je laat zien dat dingen anders gaan, bijvoorbeeld dat dubbele intakes verdwijnen of dat een huisarts niet meer hoeft rond te bellen of er ergens een bed vrij is. Als je daar stappen in kunt maken en kunt laten zien dat het werkt, wordt dat de werkwijze.’ 

De waarde van rimpeleffecten

En hoe kan netwerkimpact beter zichtbaar worden gemaakt? Dat is de vraag waar Bas van der Kolk, organisatieadviseur bij Common Eye, en Marjan Hurkmans, projectleider en senior adviseur bij Vilans, vervolgens op ingaan. Bas gebruikt daarbij het beeld van een druppel in het water. ‘Er wordt veel bewogen in netwerken, maar soms kabbelt het water voort. De vraag is: wat is het rimpeleffect van de druppel die in het water valt? Daar moeten we oog voor hebben. Effecten gaan verder dan de KPI’s die vooraf zijn vastgelegd.’

Marjan laat zien hoe het Ontwikkelingsmodel Integrale Zorg en de Theory of Change helpen om samenwerking te faseren en een gezamenlijk veranderverhaal te maken. ‘Wat willen we bereiken, welke stappen zetten we samen en wat verwachten we van elkaar? Dat wil je zichtbaar maken en dat kan met een effectenkaart. Die wil je dan ook gezamenlijk uitwerken. De ketenregisseur heeft een daarbij sleutelrol. Die staat naast de partijen en verbindt mensen en belangen.’

Lees hier alles over de verander- en effectenkaart.

Impact, zo zeggen Bas en Marjan, is iets dat zich onderweg ontwikkelt, het vraagt om lange adem. ‘Kies voor een kapstok voor samenwerking, ontwikkel met elkaar één taal en één veranderlogica’, aldus Bas. ‘Maak aannemelijk dat de effecten op de lange termijn zullen ontstaan. Neem de tijd om te bouwen aan het netwerkweefsel. En leer de waarde van rimpeleffecten beter te zien. Het denken in rimpelingen is aansprekend als je verder wil kijken dan cijfers.’

Marjan: ‘Maak aannemelijk dat de effecten op de lange termijn zullen ontstaan door vanuit een logische verandertheorie te werken. Neem de tijd om te bouwen aan het netwerk met de juiste stappen in iedere fase.’

Workshops

Na het plenaire programma gingen de deelnemers uiteen in 4 workshops, waarin zij met hun eigen praktijk verdiepend aan de slag gingen met netwerksamenwerking en impact.

Netwerkimpactmodel

In de workshop Netwerkimpactmodel werkten deelnemers in kleine groepen met een eigen netwerk als casus. Met behulp van het model brachten zij verschillende niveaus van impact in kaart en verkenden zij de samenhang tussen activiteiten en effecten. Het gesprek met mensen van buiten het eigen netwerk leverde frisse perspectieven, scherpe vragen en nieuwe inzichten op. De workshop bood deelnemers handvatten om breder en bewuster naar de impact van hun netwerk te kijken.

Workshopleider: Bas van der Kolk (bas@commoneye.nl)

Lees hier alles over het Netwerkimpactmodel.

SamenWerkingsSpiegel

Tijdens de workshop SamenWerkingsSpiegel maakten deelnemers kennis met een instrument dat inzicht geeft in hoe partijen binnen een netwerk de samenwerking ervaren en waar ontwikkelpunten liggen. Door individuele scores te vergelijken ontstond een open gesprek over verschillen in beleving, onderlinge verwachtingen en gezamenlijke ambities. De workshop liet zien hoe reflectie en openheid bijdragen aan het versterken van de samenwerking binnen netwerken.

• Workshopleider: Brent Opmeer (b.opmeer@vilans.nl)
• Meer weten? Lees hier alles over de SamenwerkingsSpiegel

Netwerkanalyse

In de workshop Netwerkanalyse brachten deelnemers gezamenlijk hun netwerk in beeld. Door actoren, relaties en samenwerkingsvormen te tekenen en te bespreken, kregen zij meer inzicht in rollen, communicatie en samenwerkingspatronen. De uitwisseling van ervaringen en perspectieven bood concrete aanknopingspunten om netwerken gerichter en effectiever te organiseren en bewust aan relaties te werken.

• Workshopleider: Beaudine van den Berg (B.vandenBerg1@vilans.nl)
• Meer weten? Lees hier alles over de Netwerkanalyse

Leren en verbeteren in netwerken

De workshop Leren en verbeteren in netwerken stond in het teken van leren als kernfunctie van netwerksamenwerkingen. Deelnemers verkenden leervragen uit hun eigen praktijk en gingen met elkaar in gesprek over hoe leren en verbeteren structureel onderdeel kan worden van de samenwerking. Dit leidde tot herkenning, verdieping en praktische inzichten voor het verder ontwikkelen van netwerken.

Workshopleider: Sabya van Elswijk (sabya@commoneye.nl)

Lees hier alles over leren en verbeteren in netwerken.

Van reflectie naar actie

Na de workshops kwamen de deelnemers weer bij elkaar en bespraken zij kort hun bevindingen en wat zij meenamen van deze bijeenkomst. Daarbij klonk vanuit de groep nadrukkelijk de oproep om bestaande kennis beter vindbaar en toegankelijk te maken. Mario benadrukte de praktische waarde van de bijeenkomst: ‘Door met anderen te sparren, krijg je concrete ideeën voor de dagelijkse praktijk.’

Mirella sloot af met een oproep om bestaande kennis beter te benutten. ‘We weten al zoveel. Door die kennis te delen en met elkaar te reflecteren, activeren we elkaar.’ De conclusie van de middag is duidelijk: bestaande kennis beter benutten door tools en modellen te verbinden met praktijkkennis. Juist in die wisselwerking ontstaat impact.

Community Samenwerken in de zorg

Ben je enthousiast geworden en wil je samen leren en meer impact maken? Neem dan actief deel in de open community ‘Samenwerken in de Zorg’. De community is voor iedereen toegankelijk en de moderatoren van Vilans borgen de betrouwbaarheid van de gedeelde informatie.