Reactie Vilans op Prinsjesdag: de zorg verandert pas als de praktijk mee kan

De zorg is een arbeidsintensieve sector met grote personeelsdruk in een toenemend vergrijzende samenleving. Juist van de langdurige zorg en lokale gemeenschappen wordt de komende jaren veel transitiekracht verwacht die gevoed wordt vanuit kennis, innovatie en technologie. De beleidsplannen en lopende akkoorden ademen deze noodzaak uit, maar de miljoenennota laat een tijd zien waarin de beschikbare middelen voor kennis, onderzoek en innovatie juist meer onder druk komen te staan. 

Om beleid tot een succes te maken is het faciliteren van en versterken van veranderkracht, de juiste randvoorwaarden, voldoende menskracht en kennis die werkt voor zorg en ondersteuning essentieel. Wat valt op als we vanuit deze bril kijken naar Prinsjesdag? 

Dat bespreken we aan de hand van 4 thema’s 

1. Hybride zorg en technologie
2. Zorg aan mensen met dementie
3. Domeinoverstijgend samenwerken
4. Passende zorg

1. Hybride zorg en technologie: focus op wat het oplevert voor cliënt, zorgprofessional mantelzorger en organisatie

Dit is er bekend vanuit Prinsjesdag

We zien dat er geïnvesteerd wordt in digitale gegevensuitwisseling en in de standaardisatie van gegevensuitwisseling. Ook is er aandacht voor de bijdrage van technologische innovaties en digitale hulpmiddelen als het gaat om: 

• valpreventie; 
• samenwerken in regio’s voor belangrijke functies als avond-, nacht- en weekendzorg (ANW); 
• langer zelfstandig en volwaardig meedoen; 
• opleiding van medewerkers;
• het beperken van administratieve lasten. 

De focus op arbeidsbesparende innovaties is gebleven, aangevuld met aandacht voor het benutten van arbeidspotentieel.

Dit geven we mee vanuit Vilans

We zullen ons moeten richten op het daadwerkelijk anders organiseren van zorg met inzet van technologie. Daarnaast is focus op interoperabiliteit en gegevensbeschikbaarheid nodig. Juist ook in de langdurende zorg en voor samenwerking door domeinen heen.

Beleidsprioriteiten realiseren? Versterk veranderkracht!

Het invulling geven aan beleidsprioriteiten behoeft kennis voor zorgorganisaties om digitale zorg duurzaam in te zetten. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om borging in werkprocessen en benodigde competenties van medewerkers voor het gebruik van digitale zorg. Om van elkaar te kunnen leren is het van belang inzicht te hebben in de diversiteit van contextfactoren. Dit maakt opgedane kennis overdraagbaar en ondersteunt daarmee regionale en landelijke samenwerking. Broodnodig, als middelen voor kennis en innovatie onder druk staan. Bezuinigen op leren is ‘penny wise, pound foolish‘.

Onze oproep

De komende jaren gaan we zien wat hybride zorg wel en niet kan waarmaken.We moeten daarom blijven investeren in bewijskracht en bewijslast van de waarde van hybride zorg. Niet alleen aantonen of en wanneer technologie werkt, maar vooral ook wat het oplevert voor de cliënt, zorgprofessional, mantelzorger en organisatie. Focus op de verzilvering van effecten, regel implementatiecapaciteit en organiseer passende bekostiging. Dit is een forse opgave: het invulling geven aan beleidsprioriteiten vraagt om kennis voor zorgorganisaties om digitale zorg duurzaam in te zetten.

2. Zorg aan mensen met dementie: faciliteer zorgprofessionals die steeds vaker met complexere zorg te maken krijgen 

Dit is er bekend vanuit Prinsjesdag

De troonrede opende met de belangrijke rol van vrijwilligers en mantelzorgers die een onmisbare en steeds grotere rol spelen. Ook in het leven van mensen met dementie. Dat onderschrijven we als Vilans. Niet alleen omdat het aantal mensen met dementie toeneemt, maar ook omdat zij langer thuis wonen en de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg onder druk staat. 

Een vergrijzende samenleving levert nieuwe vragen en mogelijkheden op. Er is behoefte aan woonzorgsettings die vooral het gewone leven mogelijk blijven maken. Om mensen de juiste zorg van goede kwaliteit te kunnen blijven geven, ook als dementie hen treft, is het van belang om niet iedere zorgvraag met zorg te beantwoorden. Maar wel als dat nodig is.

Dit geven we mee vanuit Vilans

In de praktijk vraagt dit om een goede samenwerking tussen formele en informele zorg thuis en in de buurt. Maar ook om een goede samenwerking tussen zorg en welzijn. Er is veel kennis over wat hierin belangrijk is en hoe je dit zou kunnen vormgeven. Maar het in de praktijk brengen hiervan vraagt om Kennis in actie. Namelijk: kijken naar de uitdagingen waar de praktijk tegenaan loopt, bestaande kennis veel beter benutten evenals zorgen dat er gezamenlijk geleerd kan worden bij het toepassen van deze kennis. Al deze stappen moeten plaatsvinden samen met de praktijk; dat is de plaats waar beleid realiteit kan worden.

Onze oproep

Kennis of onderzoek moet niet los staan van de praktijk: verbind de pijlers dementieonderzoek, een dementievriendelijke samenleving en leven met dementie uit de Nationale Dementiestrategie om beleid te laten slagen. Het onderzoek moet aansluiten op de behoeften uit de twee andere pijlers. Ook moet onderzoek uitgevoerd worden met het oog op de toepasbaarheid van deze kennis. Omdat mensen met dementie langer thuis wonen, betekent het dat er thuis vaak meer en complexe zorg nodig is, naarmate dementie vordert. Daarnaast wordt ook de verpleeghuiszorg aan mensen met dementie complexer. Zorgprofessionals moeten toegerust en gefaciliteerd worden om hierop aan te kunnen sluiten.

3. Domeinoverstijgend samenwerken is geen tijdelijk transitieproject: faciliteer zorgorganisaties en professionals om verder te kunnen kijken dan de dagelijkse gang van zaken

Dit is er bekend vanuit Prinsjesdag

Om inwoners beter te kunnen ondersteunen bij hun hulp- en zorgvragen, zet het kabinet de samenhangende aanpak van zorg naar gezondheid door. Dat betekent de intentie dat de samenwerking tussen het medisch en sociaal domein verder wordt versterkt met investeringen in zorgzame buurten op lokaal niveau. Ook wordt er ingezet op actiever sturen op samenwerking tussen organisaties op regionaal niveau. Daar is nog wel wat meer voor nodig dan nu in plannen vastligt.

Dit geven we mee vanuit Vilans

In de praktijk zien we dat er soms schuring ontstaat tussen weten wat er nodig is in domeinoverstijgende samenwerking en wat daadwerkelijk lukt in de praktijk. Professionals en zorgorganisaties moeten uit de dagelijkse gang van zaken kunnen komen.De primaire zorg en ondersteuning krijgen vaak voorrang bij organisaties om de spreekwoordelijke ‘ballen in de lucht te houden’. Daarnaast zien we te vaak nog dat financieringssystemen op marktprikkels gericht zijn, in plaats van op samenwerking.

Daar is een daadkrachtige kentering nodig, ook bij zorgverzekeraars en zorgkantoren. Systeem- en cultuurverandering is dan ook een kwestie van een lange adem en vraagt om goede kennisuitwisseling tussen alle betrokkenen. Wil men meer regie vanuit de regio, dan vraagt dat wel om ook de ervaringen uit de praktijk op te halen om de sturing weer bij te stellen. En om die sturing daadwerkelijk anders in te richten.

Onze oproep

Samenwerken door domeinen heen is noodzaak, maar de praktijk moet ook ondersteund worden om van kennis naar anders samenwerken te gaan. Professionals en zorgorganisaties moeten uit de dagelijkse gang van zaken kunnen komen. Hiervoor is het nodig dat zij gefaciliteerd worden in vooruitkijken en in ‘leren en reflecteren’. Het gaat niet alleen om wat te doen (vastgelegd in allerlei transitieplannen) maar ook om hoe daar te komen.

Daarnaast is het nodig dat de weg wordt vrijgemaakt door aan randvoorwaarden te werken. We zien dat het echt mogelijk is, want op een aantal plekken gaat dat al heel goed. Daarnaast zijn er ook lessen te leren van minder succesvolle voorbeelden. Deze beweging van inzichten delen om samen verder te komen, heeft blijvende voeding nodig.

4. Passende zorg: De beweging naar passende zorg versterken is een stap voorwaarts, maar zorg dat passende zorg meer is dan kaders en normen alleen

Het kabinet komt eind 2027 met een samenhangend pakket aan wet- en regelgeving dat passende zorg altijd en overal de norm maakt. Het gaat om zorg die aantoonbaar effectief is, bijdraagt aan gezondheid, functioneren en kwaliteit van leven en op de juiste plek wordt geleverd. De beweging naar passende zorg wordt als belangrijk gezien en waar nodig wordt bijgestuurd om de ontwikkeling naar passende zorg verder te bevorderen. Daarom wil het kabinet de uitgangspunten van de randvoorwaarden voor passende zorg verankeren.

Dit geven we mee vanuit Vilans

Doen wat nodig is, maar laten wat kan vraagt wijsheid en kennis. Dat delen we. Maar vooral ook ander gedrag en aandacht voor implementatie door en voor zorgorganisaties en zorgprofessionals is cruciaal. Altijd in samenspraak met de mensen waar het om gaat. Dit betekent niet alleen ervoor zorgen dat actuele kennis de praktijk bereikt, maar ook dat de bijbehorende randvoorwaarden georganiseerd worden. Denk aan leren en monitoren wat werkt als het gaat om gedragsverandering en de aanpassing van werkprocessen. Het is ook nodig om te investeren in de beweging naar passende zorg.

Tot slot

De troonrede, de akkoorden, de Prinsjesdag plannen en miljoenennota zijn een, of je ze inhoudelijk nu deelt of niet, enorme opgave voor onze samenleving waarin veiligheid, gezondheid, leefbaarheid en andere waarden met elkaar concurreren en tegelijkertijd elkaar nodig hebben. Juist in de komende jaren, zal in dit spanningsveld van de zorg en samenleving veel gevraagd worden. Dat vraag om veranderkracht, het versterken daarvan, uitvoerbaarheid van plannen en het nemen van (stelsel)verantwoordelijkheid. 

Kennis, leren en innovatie kunnen hiervoor een brandstof zijn. Dit vraagt om blijvend investeren in een kennisinfrastructuur en de beschikbaarheid van slimme ondersteuning voor (zorg)organisaties om alle ambities daadwerkelijk waarde te geven.